दशम मण्डल

सूक्त 55: इन्द्र का महान गुप्त नाम

ऋषि: बृहदुक्थो वामदेव्यः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 55 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र का महान गुप्त नाम

बृहदुक्थ वामदेव्य त्रिष्टुप् में आगे गाते हैं। दूर है वह गुप्त नाम जिसे भयभीत लोकों ने पुकारा; तुमने पृथिवी और द्युलोक को थामा। महान है वह रहस्यमय नाम, अनेकों का प्रिय, जिससे तुमने भूत और भविष्य रचा; पाँच जन उसकी पुरातन ज्योति में प्रविष्ट हुए। इन्द्र ने दोनों लोक और मध्य भर दिया, और चौंतीस ज्योतियों से सब ओर देखते हैं। सबसे प्रसिद्ध मन्त्र: देव की महिमामय कविता देखो; सफेद बालों वाले ने उस युवा को निगल लिया जो अनेकों से लड़ता था, और जो कल मरा वह आज जीवित है। बलवान, नीड़हीन पक्षी-से इन्द्र सत्य हैं; जो वे ठान लें वह व्यर्थ नहीं होता।

55.1

दू॒रे तन्नाम॒ गुह्यं॑ परा॒चैर्यत्त्वा॑ भी॒ते अह्व॑येतां वयो॒धै ।
उद॑स्तभ्नाः पृथि॒वीं द्याम॒भीके॒ भ्रातु॑ः पु॒त्रान्म॑घवन्तित्विषा॒णः

dūre tannāma guhyaṃ parācairyattvā bhīte ahvayetāṃ vayodhai |
udastabhnāḥ pṛthivīṃ dyāmabhīke bhrātuḥ putrānmaghavantitviṣāṇaḥ

55.2

म॒हत्तन्नाम॒ गुह्यं॑ पुरु॒स्पृग्येन॑ भू॒तं ज॒नयो॒ येन॒ भव्य॑म् ।
प्र॒त्नं जा॒तं ज्योति॒र्यद॑स्य प्रि॒यं प्रि॒याः सम॑विशन्त॒ पञ्च॑

mahattannāma guhyaṃ puruspṛgyena bhūtaṃ janayo yena bhavyam |
pratnaṃ jātaṃ jyotiryadasya priyaṃ priyāḥ samaviśanta pañca

55.3

आ रोद॑सी अपृणा॒दोत मध्यं॒ पञ्च॑ दे॒वाँ ऋ॑तु॒शः स॒प्तस॑प्त ।
चतु॑स्त्रिंशता पुरु॒धा वि च॑ष्टे॒ सरू॑पेण॒ ज्योति॑षा॒ विव्र॑तेन

ā rodasī apṛṇādota madhyaṃ pañca devām̐ ṛtuśaḥ saptasapta |
catustriṃśatā purudhā vi caṣṭe sarūpeṇa jyotiṣā vivratena

55.4

यदु॑ष॒ औच्छ॑ः प्रथ॒मा वि॒भाना॒मज॑नयो॒ येन॑ पु॒ष्टस्य॑ पु॒ष्टम् ।
यत्ते॑ जामि॒त्वमव॑रं॒ पर॑स्या म॒हन्म॑ह॒त्या अ॑सुर॒त्वमेक॑म्

yaduṣa aucchaḥ prathamā vibhānāmajanayo yena puṣṭasya puṣṭam |
yatte jāmitvamavaraṃ parasyā mahanmahatyā asuratvamekam

55.5

वि॒धुं द॑द्रा॒णं सम॑ने बहू॒नां युवा॑नं॒ सन्तं॑ पलि॒तो ज॑गार ।
दे॒वस्य॑ पश्य॒ काव्यं॑ महि॒त्वाद्या म॒मार॒ स ह्यः समा॑न

vidhuṃ dadrāṇaṃ samane bahūnāṃ yuvānaṃ santaṃ palito jagāra |
devasya paśya kāvyaṃ mahitvādyā mamāra sa hyaḥ samāna

55.6

शाक्म॑ना शा॒को अ॑रु॒णः सु॑प॒र्ण आ यो म॒हः शूर॑ः स॒नादनी॑ळः ।
यच्चि॒केत॑ स॒त्यमित्तन्न मोघं॒ वसु॑ स्पा॒र्हमु॒त जेतो॒त दाता॑

śākmanā śāko aruṇaḥ suparṇa ā yo mahaḥ śūraḥ sanādanīḻaḥ |
yacciketa satyamittanna moghaṃ vasu spārhamuta jetota dātā

55.7

ऐभि॑र्ददे॒ वृष्ण्या॒ पौंस्या॑नि॒ येभि॒रौक्ष॑द्वृत्र॒हत्या॑य व॒ज्री ।
ये कर्म॑णः क्रि॒यमा॑णस्य म॒ह्न ऋ॑तेक॒र्ममु॒दजा॑यन्त दे॒वाः

aibhirdade vṛṣṇyā pauṃsyāni yebhiraukṣadvṛtrahatyāya vajrī |
ye karmaṇaḥ kriyamāṇasya mahna ṛtekarmamudajāyanta devāḥ

55.8

यु॒जा कर्मा॑णि ज॒नय॑न्वि॒श्वौजा॑ अशस्ति॒हा वि॒श्वम॑नास्तुरा॒षाट् ।
पी॒त्वी सोम॑स्य दि॒व आ वृ॑धा॒नः शूरो॒ निर्यु॒धाध॑म॒द्दस्यू॑न्

yujā karmāṇi janayanviśvaujā aśastihā viśvamanāsturāṣāṭ |
pītvī somasya diva ā vṛdhānaḥ śūro niryudhādhamaddasyūn

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)