एक॑ः समु॒द्रो ध॒रुणो॑ रयी॒णाम॒स्मद्धृ॒दो भूरि॑जन्मा॒ वि च॑ष्टे ।
सिष॒क्त्यूध॑र्नि॒ण्योरु॒पस्थ॒ उत्स॑स्य॒ मध्ये॒ निहि॑तं प॒दं वेः
ekaḥ samudro dharuṇo rayīṇāmasmaddhṛdo bhūrijanmā vi caṣṭe |
siṣaktyūdharniṇyorupastha utsasya madhye nihitaṃ padaṃ veḥ
ऋषि: त्रित आप्त्यः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्
7 श्लोक · 5 में से 191
त्रित आप्त्य का यह त्रिष्टुप् सूक्त अग्नि के विषय में पहेलियों से भरा है। वे एक समुद्र हैं, धन के आधार, जो हमारे हृदय से देखते हैं। कवि ऋत के पद की रक्षा करते हैं और परम नामों को गुहा में रखते हैं। दो माताएँ, एक ऋत वाली और एक माया वाली, शिशु को नापकर बढ़ाती हैं, जो चर और अचर सबकी नाभि है। कवियों ने सात मर्यादाएँ गढ़ीं; संकट में पड़ा मनुष्य उनमें से एक तक पहुँचता है। परम व्योम में, अदिति की गोद में, दक्ष के जन्म में असत् और सत् दोनों हैं। अग्नि ऋत के प्रथमजात हैं, वृषभ भी और धेनु भी।
एक॑ः समु॒द्रो ध॒रुणो॑ रयी॒णाम॒स्मद्धृ॒दो भूरि॑जन्मा॒ वि च॑ष्टे ।
सिष॒क्त्यूध॑र्नि॒ण्योरु॒पस्थ॒ उत्स॑स्य॒ मध्ये॒ निहि॑तं प॒दं वेः
ekaḥ samudro dharuṇo rayīṇāmasmaddhṛdo bhūrijanmā vi caṣṭe |
siṣaktyūdharniṇyorupastha utsasya madhye nihitaṃ padaṃ veḥ
स॒मा॒नं नी॒ळं वृष॑णो॒ वसा॑ना॒ः सं ज॑ग्मिरे महि॒षा अर्व॑तीभिः ।
ऋ॒तस्य॑ प॒दं क॒वयो॒ नि पा॑न्ति॒ गुहा॒ नामा॑नि दधिरे॒ परा॑णि
samānaṃ nīḻaṃ vṛṣaṇo vasānāḥ saṃ jagmire mahiṣā arvatībhiḥ |
ṛtasya padaṃ kavayo ni pānti guhā nāmāni dadhire parāṇi
ऋ॒ता॒यिनी॑ मा॒यिनी॒ सं द॑धाते मि॒त्वा शिशुं॑ जज्ञतुर्व॒र्धय॑न्ती ।
विश्व॑स्य॒ नाभिं॒ चर॑तो ध्रु॒वस्य॑ क॒वेश्चि॒त्तन्तुं॒ मन॑सा वि॒यन्त॑ः
ṛtāyinī māyinī saṃ dadhāte mitvā śiśuṃ jajñaturvardhayantī |
viśvasya nābhiṃ carato dhruvasya kaveścittantuṃ manasā viyantaḥ
ऋ॒तस्य॒ हि व॑र्त॒नय॒ः सुजा॑त॒मिषो॒ वाजा॑य प्र॒दिव॒ः सच॑न्ते ।
अ॒धी॒वा॒सं रोद॑सी वावसा॒ने घृ॒तैरन्नै॑र्वावृधाते॒ मधू॑नाम्
ṛtasya hi vartanayaḥ sujātamiṣo vājāya pradivaḥ sacante |
adhīvāsaṃ rodasī vāvasāne ghṛtairannairvāvṛdhāte madhūnām
स॒प्त स्वसॄ॒ररु॑षीर्वावशा॒नो वि॒द्वान्मध्व॒ उज्ज॑भारा दृ॒शे कम् ।
अ॒न्तर्ये॑मे अ॒न्तरि॑क्षे पुरा॒जा इ॒च्छन्व॒व्रिम॑विदत्पूष॒णस्य॑
sapta svasṝraruṣīrvāvaśāno vidvānmadhva ujjabhārā dṛśe kam |
antaryeme antarikṣe purājā icchanvavrimavidatpūṣaṇasya
स॒प्त म॒र्यादा॑ः क॒वय॑स्ततक्षु॒स्तासा॒मेका॒मिद॒भ्यं॑हु॒रो गा॑त् ।
आ॒योर्ह॑ स्क॒म्भ उ॑प॒मस्य॑ नी॒ळे प॒थां वि॑स॒र्गे ध॒रुणे॑षु तस्थौ
sapta maryādāḥ kavayastatakṣustāsāmekāmidabhyaṃhuro gāt |
āyorha skambha upamasya nīḻe pathāṃ visarge dharuṇeṣu tasthau
अस॑च्च॒ सच्च॑ पर॒मे व्यो॑म॒न्दक्ष॑स्य॒ जन्म॒न्नदि॑तेरु॒पस्थे॑ ।
अ॒ग्निर्ह॑ नः प्रथम॒जा ऋ॒तस्य॒ पूर्व॒ आयु॑नि वृष॒भश्च॑ धे॒नुः
asacca sacca parame vyomandakṣasya janmannaditerupasthe |
agnirha naḥ prathamajā ṛtasya pūrva āyuni vṛṣabhaśca dhenuḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)