दशम मण्डल

सूक्त 40: घोषा अश्विनों से पति माँगती हैं

ऋषि: काक्षीवती घोषा · देवता: अश्विनौ · छन्द: जगती

14 श्लोक · 40 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

घोषा अश्विनों से पति माँगती हैं

घोषा काक्षीवती चौदह जगती मन्त्रों में अश्विनीकुमारों की स्तुति जारी रखती हैं। वे पूछती हैं, सन्ध्या को कहाँ हो, प्रातः कहाँ; कौन तुम्हें अपने घर वैसे बुलाता है जैसे विधवा शय्या पर देवर को, जैसे स्त्री पुरुष को? राजा की पुत्री घोषा कहती हैं कि मैं तुम्हारी परिक्रमा करके पूछती हूँ, दिन में और रात में मेरे साथ रहो। अश्विनों ने भुज्यु, वश और शिञ्जार की सहायता की, और दुर्बल, शयु और विधवा की रक्षा की। कन्या जन्मी, पति मिला। विवाह में लोग जीवितों के लिए रोते हैं और लम्बे बन्धन का ध्यान करते हैं। घोषा पति का प्रिय घर पाने की याचना करती हैं।

40.1

रथं॒ यान्तं॒ कुह॒ को ह॑ वां नरा॒ प्रति॑ द्यु॒मन्तं॑ सुवि॒ताय॑ भूषति ।
प्रा॒त॒र्यावा॑णं वि॒भ्वं॑ वि॒शेवि॑शे॒ वस्तो॑र्वस्तो॒र्वह॑मानं धि॒या शमि॑

rathaṃ yāntaṃ kuha ko ha vāṃ narā prati dyumantaṃ suvitāya bhūṣati |
prātaryāvāṇaṃ vibhvaṃ viśeviśe vastorvastorvahamānaṃ dhiyā śami

40.2

कुह॑ स्विद्दो॒षा कुह॒ वस्तो॑र॒श्विना॒ कुहा॑भिपि॒त्वं क॑रत॒ः कुहो॑षतुः ।
को वां॑ शयु॒त्रा वि॒धवे॑व दे॒वरं॒ मर्यं॒ न योषा॑ कृणुते स॒धस्थ॒ आ

kuha sviddoṣā kuha vastoraśvinā kuhābhipitvaṃ karataḥ kuhoṣatuḥ |
ko vāṃ śayutrā vidhaveva devaraṃ maryaṃ na yoṣā kṛṇute sadhastha ā

40.3

प्रा॒तर्ज॑रेथे जर॒णेव॒ काप॑या॒ वस्तो॑र्वस्तोर्यज॒ता ग॑च्छथो गृ॒हम् ।
कस्य॑ ध्व॒स्रा भ॑वथ॒ः कस्य॑ वा नरा राजपु॒त्रेव॒ सव॒नाव॑ गच्छथः

prātarjarethe jaraṇeva kāpayā vastorvastoryajatā gacchatho gṛham |
kasya dhvasrā bhavathaḥ kasya vā narā rājaputreva savanāva gacchathaḥ

40.4

यु॒वां मृ॒गेव॑ वार॒णा मृ॑ग॒ण्यवो॑ दो॒षा वस्तो॑र्ह॒विषा॒ नि ह्व॑यामहे ।
यु॒वं होत्रा॑मृतु॒था जुह्व॑ते न॒रेषं॒ जना॑य वहथः शुभस्पती

yuvāṃ mṛgeva vāraṇā mṛgaṇyavo doṣā vastorhaviṣā ni hvayāmahe |
yuvaṃ hotrāmṛtuthā juhvate nareṣaṃ janāya vahathaḥ śubhaspatī

40.5

यु॒वां ह॒ घोषा॒ पर्य॑श्विना य॒ती राज्ञ॑ ऊचे दुहि॒ता पृ॒च्छे वां॑ नरा ।
भू॒तं मे॒ अह्न॑ उ॒त भू॑तम॒क्तवेऽश्वा॑वते र॒थिने॑ शक्त॒मर्व॑ते

yuvāṃ ha ghoṣā paryaśvinā yatī rājña ūce duhitā pṛcche vāṃ narā |
bhūtaṃ me ahna uta bhūtamaktave'śvāvate rathine śaktamarvate

40.6

यु॒वं क॒वी ष्ठ॒ः पर्य॑श्विना॒ रथं॒ विशो॒ न कुत्सो॑ जरि॒तुर्न॑शायथः ।
यु॒वोर्ह॒ मक्षा॒ पर्य॑श्विना॒ मध्वा॒सा भ॑रत निष्कृ॒तं न योष॑णा

yuvaṃ kavī ṣṭhaḥ paryaśvinā rathaṃ viśo na kutso jariturnaśāyathaḥ |
yuvorha makṣā paryaśvinā madhvāsā bharata niṣkṛtaṃ na yoṣaṇā

40.7

यु॒वं ह॑ भु॒ज्युं यु॒वम॑श्विना॒ वशं॑ यु॒वं शि॒ञ्जार॑मु॒शना॒मुपा॑रथुः ।
यु॒वो ररा॑वा॒ परि॑ स॒ख्यमा॑सते यु॒वोर॒हमव॑सा सु॒म्नमा च॑के

yuvaṃ ha bhujyuṃ yuvamaśvinā vaśaṃ yuvaṃ śiñjāramuśanāmupārathuḥ |
yuvo rarāvā pari sakhyamāsate yuvorahamavasā sumnamā cake

40.8

यु॒वं ह॑ कृ॒शं यु॒वम॑श्विना श॒युं यु॒वं वि॒धन्तं॑ वि॒धवा॑मुरुष्यथः ।
यु॒वं स॒निभ्य॑ः स्त॒नय॑न्तमश्वि॒नाप॑ व्र॒जमू॑र्णुथः स॒प्तास्य॑म्

yuvaṃ ha kṛśaṃ yuvamaśvinā śayuṃ yuvaṃ vidhantaṃ vidhavāmuruṣyathaḥ |
yuvaṃ sanibhyaḥ stanayantamaśvināpa vrajamūrṇuthaḥ saptāsyam

40.9

जनि॑ष्ट॒ योषा॑ प॒तय॑त्कनीन॒को वि चारु॑हन्वी॒रुधो॑ दं॒सना॒ अनु॑ ।
आस्मै॑ रीयन्ते निव॒नेव॒ सिन्ध॑वो॒ऽस्मा अह्ने॑ भवति॒ तत्प॑तित्व॒नम्

janiṣṭa yoṣā patayatkanīnako vi cāruhanvīrudho daṃsanā anu |
āsmai rīyante nivaneva sindhavo'smā ahne bhavati tatpatitvanam

40.10

जी॒वं रु॑दन्ति॒ वि म॑यन्ते अध्व॒रे दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑तिं दीधियु॒र्नर॑ः ।
वा॒मं पि॒तृभ्यो॒ य इ॒दं स॑मेरि॒रे मय॒ः पति॑भ्यो॒ जन॑यः परि॒ष्वजे॑

jīvaṃ rudanti vi mayante adhvare dīrghāmanu prasitiṃ dīdhiyurnaraḥ |
vāmaṃ pitṛbhyo ya idaṃ samerire mayaḥ patibhyo janayaḥ pariṣvaje

40.11

न तस्य॑ विद्म॒ तदु॒ षु प्र वो॑चत॒ युवा॑ ह॒ यद्यु॑व॒त्याः क्षेति॒ योनि॑षु ।
प्रि॒योस्रि॑यस्य वृष॒भस्य॑ रे॒तिनो॑ गृ॒हं ग॑मेमाश्विना॒ तदु॑श्मसि

na tasya vidma tadu ṣu pra vocata yuvā ha yadyuvatyāḥ kṣeti yoniṣu |
priyosriyasya vṛṣabhasya retino gṛhaṃ gamemāśvinā taduśmasi

40.12

आ वा॑मगन्सुम॒तिर्वा॑जिनीवसू॒ न्य॑श्विना हृ॒त्सु कामा॑ अयंसत ।
अभू॑तं गो॒पा मि॑थु॒ना शु॑भस्पती प्रि॒या अ॑र्य॒म्णो दुर्याँ॑ अशीमहि

ā vāmagansumatirvājinīvasū nyaśvinā hṛtsu kāmā ayaṃsata |
abhūtaṃ gopā mithunā śubhaspatī priyā aryamṇo duryām̐ aśīmahi

40.13

ता म॑न्दसा॒ना मनु॑षो दुरो॒ण आ ध॒त्तं र॒यिं स॒हवी॑रं वच॒स्यवे॑ ।
कृ॒तं ती॒र्थं सु॑प्रपा॒णं शु॑भस्पती स्था॒णुं प॑थे॒ष्ठामप॑ दुर्म॒तिं ह॑तम्

tā mandasānā manuṣo duroṇa ā dhattaṃ rayiṃ sahavīraṃ vacasyave |
kṛtaṃ tīrthaṃ suprapāṇaṃ śubhaspatī sthāṇuṃ patheṣṭhāmapa durmatiṃ hatam

40.14

क्व॑ स्विद॒द्य क॑त॒मास्व॒श्विना॑ वि॒क्षु द॒स्रा मा॑दयेते शु॒भस्पती॑ ।
क ईं॒ नि ये॑मे कत॒मस्य॑ जग्मतु॒र्विप्र॑स्य वा॒ यज॑मानस्य वा गृ॒हम्

kva svidadya katamāsvaśvinā vikṣu dasrā mādayete śubhaspatī |
ka īṃ ni yeme katamasya jagmaturviprasya vā yajamānasya vā gṛham

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)