प्रथम मण्डल

सूक्त 15: ऋतुओं के साथ सोमपान

ऋषि: मेधातिथिः काण्वः · देवता: (प्रतिदैवतं ऋतुसहितं) १ इन्द्रः, २ मरुतः, ३ त्वष्ट्रा, ४ अग्निः, ५ इन्द्रः, ६ मित्रावरुणौ, ७-१० द्रविणोदा, ११ अश्विनौ, १२ अग्निः · छन्द: गायत्री

12 श्लोक · 15 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ऋतुओं के साथ सोमपान

हे इन्द्र, ऋतु के साथ सोम पियो: मेधातिथि काण्व के इस गायत्री सूक्त का प्रत्येक मन्त्र ऋतु शब्द पर रुकता है, क्योंकि यह सोमयाग के ऋतुग्रह पात्रों का सूक्त है, जिनमें प्रत्येक देव किसी ऋत्विज के पात्र से पीता है। इन्द्र पीते हैं, फिर मरुद्गण पोता के पात्र से, देवपत्नियों सहित त्वष्टा नेष्टा के पात्र से, अग्नि, फिर ब्राह्मणाच्छंसी के पात्र से इन्द्र, और मित्र-वरुण। चार मन्त्र धन देने वाले द्रविणोदा के हैं, जिनसे देवों में प्रसिद्ध धन माँगा गया है। अश्विनीकुमार मधु पीते हैं, और गार्हपत्य अग्नि के साथ अग्नि यज्ञ के नेता बनते हैं।

15.1

इन्द्र॒ सोमं॒ पिब॑ ऋ॒तुना त्वा॑ विश॒न्त्विन्द॑वः ।
म॒त्स॒रास॒स्तदो॑कसः

indra somaṃ piba ṛtunā tvā viśantvindavaḥ |
matsarāsastadokasaḥ

15.2

मरु॑त॒ः पिब॑त ऋ॒तुना॑ पो॒त्राद्य॒ज्ञं पु॑नीतन ।
यू॒यं हि ष्ठा सु॑दानवः

marutaḥ pibata ṛtunā potrādyajñaṃ punītana |
yūyaṃ hi ṣṭhā sudānavaḥ

15.3

अ॒भि य॒ज्ञं गृ॑णीहि नो॒ ग्नावो॒ नेष्ट॒ः पिब॑ ऋ॒तुना॑ ।
त्वं हि र॑त्न॒धा असि॑

abhi yajñaṃ gṛṇīhi no gnāvo neṣṭaḥ piba ṛtunā |
tvaṃ hi ratnadhā asi

15.4

अग्ने॑ दे॒वाँ इ॒हा व॑ह सा॒दया॒ योनि॑षु त्रि॒षु ।
परि॑ भूष॒ पिब॑ ऋ॒तुना॑

agne devām̐ ihā vaha sādayā yoniṣu triṣu |
pari bhūṣa piba ṛtunā

15.5

ब्राह्म॑णादिन्द्र॒ राध॑स॒ः पिबा॒ सोम॑मृ॒तूँरनु॑ ।
तवेद्धि स॒ख्यमस्तृ॑तम्

brāhmaṇādindra rādhasaḥ pibā somamṛtūm̐ranu |
taveddhi sakhyamastṛtam

15.6

यु॒वं दक्षं॑ धृतव्रत॒ मित्रा॑वरुण दू॒ळभ॑म् ।
ऋ॒तुना॑ य॒ज्ञमा॑शाथे

yuvaṃ dakṣaṃ dhṛtavrata mitrāvaruṇa dūḻabham |
ṛtunā yajñamāśāthe

15.7

द्र॒वि॒णो॒दा द्रवि॑णसो॒ ग्राव॑हस्तासो अध्व॒रे ।
य॒ज्ञेषु॑ दे॒वमी॑ळते

draviṇodā draviṇaso grāvahastāso adhvare |
yajñeṣu devamīḻate

15.8

द्र॒वि॒णो॒दा द॑दातु नो॒ वसू॑नि॒ यानि॑ शृण्वि॒रे ।
दे॒वेषु॒ ता व॑नामहे

draviṇodā dadātu no vasūni yāni śṛṇvire |
deveṣu tā vanāmahe

15.9

द्र॒वि॒णो॒दाः पि॑पीषति जु॒होत॒ प्र च॑ तिष्ठत ।
ने॒ष्ट्रादृ॒तुभि॑रिष्यत

draviṇodāḥ pipīṣati juhota pra ca tiṣṭhata |
neṣṭrādṛtubhiriṣyata

15.10

यत्त्वा॑ तु॒रीय॑मृ॒तुभि॒र्द्रवि॑णोदो॒ यजा॑महे ।
अध॑ स्मा नो द॒दिर्भ॑व

yattvā turīyamṛtubhirdraviṇodo yajāmahe |
adha smā no dadirbhava

15.11

अश्वि॑ना॒ पिब॑तं॒ मधु॒ दीद्य॑ग्नी शुचिव्रता ।
ऋ॒तुना॑ यज्ञवाहसा

aśvinā pibataṃ madhu dīdyagnī śucivratā |
ṛtunā yajñavāhasā

15.12

गार्ह॑पत्येन सन्त्य ऋ॒तुना॑ यज्ञ॒नीर॑सि ।
दे॒वान्दे॑वय॒ते य॑ज

gārhapatyena santya ṛtunā yajñanīrasi |
devāndevayate yaja

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)