प्रथम मण्डल

सूक्त 120: ज्ञानी अश्विनीकुमारों से प्रश्न, दुःस्वप्न का नाश

ऋषि: कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः · देवता: अश्विनौ (१२ दुःस्वप्ननाशनम्) · छन्द: १ गायत्री, २ ककुप्, ३ का-विराट्, ४ नष्टरूपी, ५ तनुशिरा, ६ उष्णिक्, ७ विष्टार-बृहती, ८ कृतिः, ९ विराट्, १०-१२ गायत्री

12 श्लोक · 120 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ज्ञानी अश्विनीकुमारों से प्रश्न, दुःस्वप्न का नाश

कक्षीवान् पूछते हैं कि अश्विनीकुमारों को कौन प्रसन्न कर सकता है, और जो अज्ञानी है वह उनकी पूजा कैसे करे। यह सूक्त लगभग हर मन्त्र में छन्द बदलता है, गायत्री से ककुप्, उष्णिक् और कृति तक। न जानने वाला जानने वालों से ही पूछे, इसलिए वह उनसे आज बोलने की प्रार्थना करता है। वह घोषा की तरह, पज्रिय की तरह गाता है। वह माँगता है कि उसकी गायें घर से कभी न भटकें, भेड़िया दूर रहे, और अश्विनीकुमार दूध और धन नापकर दें। वह उनके बिना घोड़ों वाले रथ की स्तुति करता है। अन्तिम मन्त्र दुःस्वप्न और कंजूस धनी, दोनों को एक साथ दूर भेजता है।

120.1

का रा॑ध॒द्धोत्रा॑श्विना वां॒ को वां॒ जोष॑ उ॒भयो॑ः ।
क॒था वि॑धा॒त्यप्र॑चेताः

kā rādhaddhotrāśvinā vāṃ ko vāṃ joṣa ubhayoḥ |
kathā vidhātyapracetāḥ

120.2

वि॒द्वांसा॒विद्दुर॑ः पृच्छे॒दवि॑द्वानि॒त्थाप॑रो अचे॒ताः ।
नू चि॒न्नु मर्ते॒ अक्रौ॑

vidvāṃsāvidduraḥ pṛcchedavidvānitthāparo acetāḥ |
nū cinnu marte akrau

120.3

ता वि॒द्वांसा॑ हवामहे वां॒ ता नो॑ वि॒द्वांसा॒ मन्म॑ वोचेतम॒द्य ।
प्रार्च॒द्दय॑मानो यु॒वाकु॑ः

tā vidvāṃsā havāmahe vāṃ tā no vidvāṃsā manma vocetamadya |
prārcaddayamāno yuvākuḥ

120.4

वि पृ॑च्छामि पा॒क्या॒३॒॑ न दे॒वान्वष॑ट्कृतस्याद्भु॒तस्य॑ दस्रा ।
पा॒तं च॒ सह्य॑सो यु॒वं च॒ रभ्य॑सो नः

vi pṛcchāmi pākyā na devānvaṣaṭkṛtasyādbhutasya dasrā |
pātaṃ ca sahyaso yuvaṃ ca rabhyaso naḥ

120.5

प्र या घोषे॒ भृग॑वाणे॒ न शोभे॒ यया॑ वा॒चा यज॑ति पज्रि॒यो वा॑म् ।
प्रैष॒युर्न वि॒द्वान्

pra yā ghoṣe bhṛgavāṇe na śobhe yayā vācā yajati pajriyo vām |
praiṣayurna vidvān

120.6

श्रु॒तं गा॑य॒त्रं तक॑वानस्या॒हं चि॒द्धि रि॒रेभा॑श्विना वाम् ।
आक्षी शु॑भस्पती॒ दन्

śrutaṃ gāyatraṃ takavānasyāhaṃ ciddhi rirebhāśvinā vām |
ākṣī śubhaspatī dan

120.7

यु॒वं ह्यास्तं॑ म॒हो रन्यु॒वं वा॒ यन्नि॒रत॑तंसतम् ।
ता नो॑ वसू सुगो॒पा स्या॑तं पा॒तं नो॒ वृका॑दघा॒योः

yuvaṃ hyāstaṃ maho ranyuvaṃ vā yanniratataṃsatam |
tā no vasū sugopā syātaṃ pātaṃ no vṛkādaghāyoḥ

120.8

मा कस्मै॑ धातम॒भ्य॑मि॒त्रिणे॑ नो॒ माकुत्रा॑ नो गृ॒हेभ्यो॑ धे॒नवो॑ गुः ।
स्त॒ना॒भुजो॒ अशि॑श्वीः

mā kasmai dhātamabhyamitriṇe no mākutrā no gṛhebhyo dhenavo guḥ |
stanābhujo aśiśvīḥ

120.9

दु॒ही॒यन्मि॒त्रधि॑तये यु॒वाकु॑ रा॒ये च॑ नो मिमी॒तं वाज॑वत्यै ।
इ॒षे च॑ नो मिमीतं धेनु॒मत्यै॑

duhīyanmitradhitaye yuvāku rāye ca no mimītaṃ vājavatyai |
iṣe ca no mimītaṃ dhenumatyai

120.10

अ॒श्विनो॑रसनं॒ रथ॑मन॒श्वं वा॒जिनी॑वतोः ।
तेना॒हं भूरि॑ चाकन

aśvinorasanaṃ rathamanaśvaṃ vājinīvatoḥ |
tenāhaṃ bhūri cākana

120.11

अ॒यं स॑मह मा तनू॒ह्याते॒ जनाँ॒ अनु॑ ।
सो॒म॒पेयं॑ सु॒खो रथ॑ः

ayaṃ samaha mā tanūhyāte janām̐ anu |
somapeyaṃ sukho rathaḥ

120.12

अध॒ स्वप्न॑स्य॒ निर्वि॒देऽभु॑ञ्जतश्च रे॒वत॑ः ।
उ॒भा ता बस्रि॑ नश्यतः

adha svapnasya nirvide'bhuñjataśca revataḥ |
ubhā tā basri naśyataḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)