कहेउँ ज्ञान सिद्धान्त बुझाई । सुनहु भगति मनि कै प्रभुताई ॥
राम भगति चिन्तामनि सुन्दर । बसइ गरुड़ जाके उर अन्तर ॥
kaheum̐ jñāna siddhānta bujhāī | sunahu bhagati mani kai prabhutāī ||
rāma bhagati cintāmani sundara | basai garur̤a jāke ura antara ||
12 श्लोक · 120 में से 130
ज्ञान समझाकर काकभुशुण्डि गरुड़ को भक्ति-मणि की प्रभुता बताते हैं। राम-भक्ति सुन्दर चिन्तामणि है; जिसके हृदय में बसे, वहाँ दिन-रात प्रकाश रहता है, न दीया चाहिए न घी न बत्ती। मोह की दरिद्रता पास नहीं आती, लोभ की हवा उसे नहीं बुझाती, अविद्या का अन्धकार मिटता है और कामादि पतंगे हार जाते हैं। विष अमृत और शत्रु मित्र हो जाते हैं, मानस रोग नहीं व्यापते। वह मणि जगत में प्रकट है, पर राम-कृपा बिना कोई नहीं पाता। वेद-पुराण पवित्र पर्वत हैं, राम-कथाएँ उसकी खानें, मर्मी सज्जन सुमति की कुदाल वाले खोजी। उनका विश्वास है कि राम से अधिक राम का दास है: राम समुद्र, सन्त मेघ; हरि चन्दन, सन्त पवन। सत्संग से ही भक्ति सुलभ होती है।
कहेउँ ज्ञान सिद्धान्त बुझाई । सुनहु भगति मनि कै प्रभुताई ॥
राम भगति चिन्तामनि सुन्दर । बसइ गरुड़ जाके उर अन्तर ॥
kaheum̐ jñāna siddhānta bujhāī | sunahu bhagati mani kai prabhutāī ||
rāma bhagati cintāmani sundara | basai garur̤a jāke ura antara ||
परम प्रकास रूप दिन राती । नहिँ कछु चहिय दिआ घृत बाती ॥
मोह दरिद्र निकट नहिँ आवा । लोभ बात नहिँ ताहि बुझावा ॥
parama prakāsa rūpa dina rātī | nahim̐ kachu cahiya diā ghṛta bātī ||
moha daridra nikaṭa nahim̐ āvā | lobha bāta nahim̐ tāhi bujhāvā ||
प्रबल अबिद्या तम मिटि जाई । हारहिँ सकल सलभ समुदाई ॥
खल कामादि निकट नहिं जाहीं । बसइ भगति जाके उर माहीं ॥
prabala abidyā tama miṭi jāī | hārahim̐ sakala salabha samudāī ||
khala kāmādi nikaṭa nahiṃ jāhīṃ | basai bhagati jāke ura māhīṃ ||
गरल सुधा सम अरि हित होई । तेहि मनि बिनु सुख पाव न कोई ॥
ब्यापहिँ मानस रोग न मारा । जिन्ह के बस सब जीव दुखारी ॥
garala sudhā sama ari hita hoī | tehi mani binu sukha pāva na koī ||
byāpahim̐ mānasa roga na mārā | jinha ke basa saba jīva dukhārī ||
रामभगति भनि उर बस जाकें । दुख लवलेस न सपनेहुँ ताकें ॥
चतुर सिरोमनि तेइ जग माहीं । जे मनि लागि सुजतन कराहीं ॥
rāmabhagati bhani ura basa jākeṃ | dukha lavalesa na sapanehum̐ tākeṃ ||
catura siromani tei jaga māhīṃ | je mani lāgi sujatana karāhīṃ ||
सो मनि जदपि प्रगट जग अहई । राम कृपा बिनु नहिं कोउ लहई ॥
सुगम उपाय पाइबे केरे । नर हतभाग्य देहिँ भटमेरे ॥
so mani jadapi pragaṭa jaga ahaī | rāma kṛpā binu nahiṃ kou lahaī ||
sugama upāya pāibe kere | nara hatabhāgya dehim̐ bhaṭamere ||
पावन पर्वत बेद पुराना । राम कथा रुचिराकर नाना ॥
मर्मी सज्जन सुमति कुदारी । ज्ञान विराग नयन उरगारी ॥
pāvana parvata beda purānā | rāma kathā rucirākara nānā ||
marmī sajjana sumati kudārī | jñāna virāga nayana uragārī ||
भाव सहित खोजइ जो प्रानी । पाव भगति मनि सब सुख खानी ॥
मोरें मन प्रभु अस बिस्वासा । राम ते अधिक राम कर दासा ॥
bhāva sahita khojai jo prānī | pāva bhagati mani saba sukha khānī ||
moreṃ mana prabhu asa bisvāsā | rāma te adhika rāma kara dāsā ||
राम-सिन्धु-घन सज्जन धीरा । चन्दन तरु हरि सन्त समीरा ॥
अब कर फल हरि भगति सुहाई । सो बिनु सन्त न काहूँ पाई ॥
rāma-sindhu-ghana sajjana dhīrā | candana taru hari santa samīrā ||
aba kara phala hari bhagati suhāī | so binu santa na kāhūm̐ pāī ||
अस बिचारि जोइ कर सतसङ्गा । राम भगति तेहि सुलभ बिहङ्गा ॥
asa bicāri joi kara satasaṅgā | rāma bhagati tehi sulabha bihaṅgā ||
ब्रह्म पयोनिधि मन्दर, ज्ञान सन्त सुर आहिं ।
कथा सुधा मथि काढ़हिं, भगति मधुरता जाहिँ ॥
brahma payonidhi mandara, jñāna santa sura āhiṃ |
kathā sudhā mathi kār̤hahiṃ, bhagati madhuratā jāhim̐ ||
बिरति चर्म असि ज्ञान मद, लोभ मोह रिपु मारि ।
जय पाइय से हरिभगति, देखु खगेस बिचारि ॥
birati carma asi jñāna mada, lobha moha ripu māri |
jaya pāiya se haribhagati, dekhu khagesa bicāri ||
पाठ का स्रोत: Wikisource · Public domain (Tulsidas, 16th c.; 1925 edition, Wikisource PD-1996 tag); transcription CC BY-SA 4.0