विषयी जीव पाइ प्रभुताई । मूढ़ मोह-बस होहिॅ जनाई ॥
भरत नीति-रत साधु सुजाना । प्रभु-पद-प्रेम सकल जग जाना ॥
viṣayī jīva pāi prabhutāī | mūr̤ha moha-basa hohiॅ janāī ||
bharata nīti-rata sādhu sujānā | prabhu-pada-prema sakala jaga jānā ||
5 श्लोक · 228 में से 326
लक्ष्मण आगे कहते हैं, विषयी जीव प्रभुता पाकर मोह में पड़ जाते हैं और यह प्रकट हो जाता है। भरत नीति में लगे, साधु और सुजान थे, प्रभु के चरणों में उनका प्रेम सारा जग जानता था। वे भी आज राजपद पाकर धर्म की मर्यादा मिटाकर चले आए। कुटिल और बुरे भाई ने बुरा अवसर ताका, राम को वन में अकेला जाना, मन में कुमंत्र करके समाज सजाया और निष्कंटक राज करने आया है। दोनों भाई सेना बटोरकर आए हैं। यदि मन में कपट न होता तो रथ, घोड़े और हाथियों की कतार किसे सुहाती? पर भरत को दोष कौन दे? राजपद पाकर जग बौरा जाता है। चन्द्रमा गुरुपत्नी के पास गया, नहुष ब्राह्मणों की पालकी पर चढ़ा, और वेन जैसा अधम कोई नहीं हुआ।
विषयी जीव पाइ प्रभुताई । मूढ़ मोह-बस होहिॅ जनाई ॥
भरत नीति-रत साधु सुजाना । प्रभु-पद-प्रेम सकल जग जाना ॥
viṣayī jīva pāi prabhutāī | mūr̤ha moha-basa hohiॅ janāī ||
bharata nīti-rata sādhu sujānā | prabhu-pada-prema sakala jaga jānā ||
तेऊ आज राज-पद पाई । चले धरम-मरजाद मेटाई ॥
कुटिल कुबन्धु कुअवसर ताकी । जानि राम बन-बास एकाकी ॥
teū āja rāja-pada pāī | cale dharama-marajāda meṭāī ||
kuṭila kubandhu kuavasara tākī | jāni rāma bana-bāsa ekākī ||
करि कुमन्त्र मन साजि समाजू । आये करइ अकंटक राजू ॥
कोटि प्रकार कलपि कुटिलाई । आये दल बटोरि दोउ भाई ॥
kari kumantra mana sāji samājū | āye karai akaṃṭaka rājū ||
koṭi prakāra kalapi kuṭilāī | āye dala baṭori dou bhāī ||
जौँ जियँ होति न कपट कुचाली । केहि सोहाति रथ-बाजि-गजाली ॥
भरतहि दोष देइ को जाये । जग बौराइ राज-पद पाये ॥
jaum̐ jiyam̐ hoti na kapaṭa kucālī | kehi sohāti ratha-bāji-gajālī ||
bharatahi doṣa dei ko jāye | jaga baurāi rāja-pada pāye ||
ससि गुरु-तिय-गामी नघुषु, चढ़ेउ भूमिसुर जान ।
लोक बेद तेँ बिमुख भा, अधम न बेन समान ॥
sasi guru-tiya-gāmī naghuṣu, car̤heu bhūmisura jāna |
loka beda tem̐ bimukha bhā, adhama na bena samāna ||
पाठ का स्रोत: Wikisource · Public domain (Tulsidas, 16th c.; 1925 edition, Wikisource PD-1996 tag); transcription CC BY-SA 4.0