सर्ग 77: हनुमान द्वारा निकुम्भ का वध

निकुम्भो भ्रातरं दृष्ट्वा सुग्रीवेण निपातितम् ।
प्रदहन्निव कोपेन वानरेन्द्रमुदैक्षत

nikumbho bhrātaraṃ dṛṣṭvā sugrīveṇa nipātitam |
pradahanniva kopena vānarendramudaikṣata

ततः स्रग्दामसंनद्धं दत्तपञ्चाङ्गुलं शुभम् ।
आददे परिघं धीरो महेन्द्रशिखरोपमम्

tataḥ sragdāmasaṃnaddhaṃ dattapañcāṅgulaṃ śubham |
ādade parighaṃ dhīro mahendraśikharopamam

हेमपट्टपरिक्षिप्तं वज्रविद्रुमभूषितम् ।
यमदण्डोपमं भीमं रक्षसां भयनाशनम्

hemapaṭṭaparikṣiptaṃ vajravidrumabhūṣitam |
yamadaṇḍopamaṃ bhīmaṃ rakṣasāṃ bhayanāśanam

तमाविध्य महातेजाः शक्रध्वजसमौजसम् ।
निननाद विवृत्तास्यो निकुम्भो भीमविक्रमः

tamāvidhya mahātejāḥ śakradhvajasamaujasam |
ninanāda vivṛttāsyo nikumbho bhīmavikramaḥ

उरोगतेन निष्केण भुजस्थैरङ्गदैरपि ।
कुण्डलाभ्यां च चित्राभ्यां मालया च सचित्रया

urogatena niṣkeṇa bhujasthairaṅgadairapi |
kuṇḍalābhyāṃ ca citrābhyāṃ mālayā ca sacitrayā

निकुम्भो भूषणैर्भाति तेन स्म परिघेण च ।
यथेन्द्रधनुषा मेघः सविद्युत्स्तनयित्नुमान्

nikumbho bhūṣaṇairbhāti tena sma parigheṇa ca |
yathendradhanuṣā meghaḥ savidyutstanayitnumān

परिघाग्रेण पुस्फोट वातग्रन्थिर्महात्मनः ।
प्रजज्वाल सघोषश्च विधूम इव पावकः

parighāgreṇa pusphoṭa vātagranthirmahātmanaḥ |
prajajvāla saghoṣaśca vidhūma iva pāvakaḥ

नगर्या विटपावत्या गन्धर्वभवनोत्तमैः ।
सतारागणनक्षत्रं सचन्द्रसमहाग्रहम् ।
निकुम्भपरिघाघूर्णं भ्रमतीव नभस्थलम्

nagaryā viṭapāvatyā gandharvabhavanottamaiḥ |
satārāgaṇanakṣatraṃ sacandrasamahāgraham |
nikumbhaparighāghūrṇaṃ bhramatīva nabhasthalam

दुरासदश्च संजज्ञे परिघाभरणप्रभः ।
क्रोधेन्धनो निकुम्भाग्निर्युगान्ताग्निरिवोत्थितः

durāsadaśca saṃjajñe parighābharaṇaprabhaḥ |
krodhendhano nikumbhāgniryugāntāgnirivotthitaḥ

राक्षसा वानराश्चापि न शेकुः स्पन्दितुं भयात् ।
हनुमांस्तु विवृत्योरस्तस्थौ प्रमुखतो बली

rākṣasā vānarāścāpi na śekuḥ spandituṃ bhayāt |
hanumāṃstu vivṛtyorastasthau pramukhato balī

परिघोपमबाहुस्तु परिघं भास्करप्रभम् ।
बली बलवतस्तस्य पातयामास वक्षसि

parighopamabāhustu parighaṃ bhāskaraprabham |
balī balavatastasya pātayāmāsa vakṣasi

स्थिरे तस्योरसि व्यूढे परिघः शतधा कृतः ।
विकीर्यमाणः सहसा उल्काशतमिवाम्बरे

sthire tasyorasi vyūḍhe parighaḥ śatadhā kṛtaḥ |
vikīryamāṇaḥ sahasā ulkāśatamivāmbare

स तु तेन प्रहारेण न चचाल महाकपिः ।
परिघेण समाधूतो यथा भूमिचलेऽचलः

sa tu tena prahāreṇa na cacāla mahākapiḥ |
parigheṇa samādhūto yathā bhūmicale'calaḥ

स तथाभिहतस्तेन हनूमान् प्लवगोत्तमः ।
मुष्टिं संवर्तयामास बलेनातिमहाबलः

sa tathābhihatastena hanūmān plavagottamaḥ |
muṣṭiṃ saṃvartayāmāsa balenātimahābalaḥ

तमुद्यम्य महातेजा निकुम्भोरसि वीर्यवान् ।
अभिचिक्षेप वेगेन वेगवान् वायुविक्रमः

tamudyamya mahātejā nikumbhorasi vīryavān |
abhicikṣepa vegena vegavān vāyuvikramaḥ

तत्र पुस्फोट वर्मास्य प्रसुस्राव च शोणितम् ।
मुष्टिना तेन संजज्ञे मेघे विद्युदिवोत्थिता

tatra pusphoṭa varmāsya prasusrāva ca śoṇitam |
muṣṭinā tena saṃjajñe meghe vidyudivotthitā

स तु तेन प्रहारेण निकुम्भो विचचाल च ।
स्वस्थश्चापि निजग्राह हनूमन्तं महाबलम्

sa tu tena prahāreṇa nikumbho vicacāla ca |
svasthaścāpi nijagrāha hanūmantaṃ mahābalam

चुक्रुशुश्च तदा संख्ये भीमं लङ्कानिवासिनः ।
निकुम्भेनोद्यतं दृष्ट्वा हनूमन्तं महाबलम्

cukruśuśca tadā saṃkhye bhīmaṃ laṅkānivāsinaḥ |
nikumbhenodyataṃ dṛṣṭvā hanūmantaṃ mahābalam

स तथा ह्रियमाणोऽपि हनूमांस्तेन रक्षसा ।
आजघानानिलसुतो वज्रकल्पेन मुष्टिना

sa tathā hriyamāṇo'pi hanūmāṃstena rakṣasā |
ājaghānānilasuto vajrakalpena muṣṭinā

आत्मानं मोक्षयित्वाथ क्षितावभ्यवपद्यत ।
हनूमानुन्ममाथाशु निकुम्भं मारुतात्मजः

ātmānaṃ mokṣayitvātha kṣitāvabhyavapadyata |
hanūmānunmamāthāśu nikumbhaṃ mārutātmajaḥ

निक्षिप्य परमायत्तो निकुम्भं निष्पिपेष च ।
उत्पत्य चास्य वेगेन पपातोरसि वेगवान्

nikṣipya paramāyatto nikumbhaṃ niṣpipeṣa ca |
utpatya cāsya vegena papātorasi vegavān

परिगृह्य च बाहुभ्यां परिवृत्य शिरोधराम् ।
उत्पाटयामास शिरो भैरवं नदतो महत्

parigṛhya ca bāhubhyāṃ parivṛtya śirodharām |
utpāṭayāmāsa śiro bhairavaṃ nadato mahat

अथ निनदति सादिते निकुम्भे
पवनसुतेन रणे बभूव युद्धम् ।
दशरथसुतराक्षसेन्द्रसून्वो-
र्भृशतरमागतरोषयोः सुभीमम्

atha ninadati sādite nikumbhe
pavanasutena raṇe babhūva yuddham |
daśarathasutarākṣasendrasūnvo-
rbhṛśataramāgataroṣayoḥ subhīmam

व्यपेते तु जीवे निकुम्भस्य हृष्टा
विनेदुः प्लवंगा दिशः सस्वनुश्च ।
चचालेव चोर्वी पपातेव सा द्यौ-
र्बलं राक्षसानां भयं चाविवेश

vyapete tu jīve nikumbhasya hṛṣṭā
vineduḥ plavaṃgā diśaḥ sasvanuśca |
cacāleva corvī papāteva sā dyau-
rbalaṃ rākṣasānāṃ bhayaṃ cāviveśa