युद्धकाण्ड

सर्ग 7: राक्षसों द्वारा रावण की विजयों का बखान

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तमः सर्गः ॥६-७॥

25 श्लोक · 7 में से 128

इस अध्याय में क्या होता है

राक्षसों द्वारा रावण की विजयों का बखान

शत्रु की शक्ति से अनजान और नीति से रहित राक्षस हाथ जोड़कर रावण से कहते हैं, महाराज, आपकी सेना विशाल है, फिर आप विषाद क्यों करते हैं? आपने भोगवती जाकर नागों को जीता। कैलास पर यक्षों का संहार करके कुबेर को वश में किया। बलवान दानवराज मधु को भी जीता, जो आपकी बहन कुम्भीनसी के पति बने। आपने वरुण के पुत्रों को हराया और यमराज से युद्ध करके मृत्यु को भी लौटा दिया। वानरों के लिए आप परिश्रम क्यों करें? आप बैठे रहिए, अकेले इंद्रजित ही उनका नाश कर देगा। उसने देवताओं की सेना के सागर में घुसकर देवराज इंद्र को बंदी बनाया और लंका में ले आया। यह संकट एक साधारण मनुष्य से आया है, आप अवश्य राम का वध करेंगे।

7.1

इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसास्ते महाबलाः ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे रावणं राक्षसेश्वरम्

ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasāste mahābalāḥ |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram

7.2

द्विषत्पक्षमविज्ञाय नीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।
राजन् परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम्

dviṣatpakṣamavijñāya nītibāhyāstvabuddhayaḥ |
rājan parighaśaktyṛṣṭiśūlapaṭṭiśakuntalam

7.3

सुमहन्नो बलं कस्माद् विषादं भजते भवान् ।
त्वया भोगवतीं गत्वा निर्जिताः पन्नगा युधि

sumahanno balaṃ kasmād viṣādaṃ bhajate bhavān |
tvayā bhogavatīṃ gatvā nirjitāḥ pannagā yudhi

7.4

कैलासशिखरावासी यक्षैर्बहुभिरावृतः ।
सुमहत्कदनं कृत्वा वश्यस्ते धनदः कृतः

kailāsaśikharāvāsī yakṣairbahubhirāvṛtaḥ |
sumahatkadanaṃ kṛtvā vaśyaste dhanadaḥ kṛtaḥ

7.5

स महेश्वरसख्येन श्लाघमानस्त्वया विभो ।
निर्जितः समरे रोषाल्लोकपालो महाबलः

sa maheśvarasakhyena ślāghamānastvayā vibho |
nirjitaḥ samare roṣāllokapālo mahābalaḥ

7.6

विनिपात्य च यक्षौघान् विक्षोभ्य विनिगृह्य च ।
त्वया कैलासशिखराद् विमानमिदमाहृतम्

vinipātya ca yakṣaughān vikṣobhya vinigṛhya ca |
tvayā kailāsaśikharād vimānamidamāhṛtam

7.7

मयेन दानवेन्द्रेण त्वद्भयात् सख्यमिच्छता ।
दुहिता तव भार्यार्थे दत्ता राक्षसपुङ्गव

mayena dānavendreṇa tvadbhayāt sakhyamicchatā |
duhitā tava bhāryārthe dattā rākṣasapuṅgava

7.8

दानवेन्द्रो महाबाहो वीर्योत्सिक्तो दुरासदः ।
विगृह्य वशमानीतः कुम्भीनस्याः सुखावहः

dānavendro mahābāho vīryotsikto durāsadaḥ |
vigṛhya vaśamānītaḥ kumbhīnasyāḥ sukhāvahaḥ

7.9

निर्जितास्ते महाबाहो नागा गत्वा रसातलम् ।
वासुकिस्तक्षकः शङ्खो जटी च वशमाहृताः

nirjitāste mahābāho nāgā gatvā rasātalam |
vāsukistakṣakaḥ śaṅkho jaṭī ca vaśamāhṛtāḥ

7.10

अक्षया बलवन्तश्च शूरा लब्धवराः पुनः ।
त्वया संवत्सरं युद्ध्वा समरे दानवा विभो

akṣayā balavantaśca śūrā labdhavarāḥ punaḥ |
tvayā saṃvatsaraṃ yuddhvā samare dānavā vibho

7.11

स्वबलं समुपाश्रित्य नीता वशमरिंदम ।
मायाश्चाधिगतास्तत्र बह्व्यो वै राक्षसाधिप

svabalaṃ samupāśritya nītā vaśamariṃdama |
māyāścādhigatāstatra bahvyo vai rākṣasādhipa

7.12

शूराश्च बलवन्तश्च वरुणस्य सुता रणे ।
निर्जितास्ते महाभाग चतुर्विधबलानुगाः

śūrāśca balavantaśca varuṇasya sutā raṇe |
nirjitāste mahābhāga caturvidhabalānugāḥ

7.13

मृत्युदण्डमहाग्राहं शाल्मलीद्रुममण्डितम् ।
कालपाशमहावीचिं यमकिंकरपन्नगम्

mṛtyudaṇḍamahāgrāhaṃ śālmalīdrumamaṇḍitam |
kālapāśamahāvīciṃ yamakiṃkarapannagam

7.14

महाज्वरेण दुर्धर्षं यमलोकमहार्णवम् ।
अवगाह्य त्वया राजन् यमस्य बलसागरम्

mahājvareṇa durdharṣaṃ yamalokamahārṇavam |
avagāhya tvayā rājan yamasya balasāgaram

7.15

जयश्च विपुलः प्राप्तो मृत्युश्च प्रतिषेधितः ।
सुयुद्धेन च ते सर्वे लोकस्तत्र सुतोषिताः

jayaśca vipulaḥ prāpto mṛtyuśca pratiṣedhitaḥ |
suyuddhena ca te sarve lokastatra sutoṣitāḥ

7.16

क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैः शक्रतुल्यपराक्रमैः ।
आसीद् वसुमती पूर्णा महद्भिरिव पादपैः

kṣatriyairbahubhirvīraiḥ śakratulyaparākramaiḥ |
āsīd vasumatī pūrṇā mahadbhiriva pādapaiḥ

7.17

तेषां वीर्यगुणोत्साहैर्न समो राघवो रणे ।
प्रसह्य ते त्वया राजन् हताः समरदुर्जयाः

teṣāṃ vīryaguṇotsāhairna samo rāghavo raṇe |
prasahya te tvayā rājan hatāḥ samaradurjayāḥ

7.18

तिष्ठ वा किं महाराज श्रमेण तव वानरान् ।
अयमेको महाबाहुरिन्द्रजित् क्षपयिष्यति

tiṣṭha vā kiṃ mahārāja śrameṇa tava vānarān |
ayameko mahābāhurindrajit kṣapayiṣyati

7.19

अनेन च महाराज माहेश्वरमनुत्तमम् ।
इष्ट्वा यज्ञं वरो लब्धो लोके परमदुर्लभः

anena ca mahārāja māheśvaramanuttamam |
iṣṭvā yajñaṃ varo labdho loke paramadurlabhaḥ

7.20

शक्तितोमरमीनं च विनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।
गजकच्छपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम्

śaktitomaramīnaṃ ca vinikīrṇāntraśaivalam |
gajakacchapasambādhamaśvamaṇḍūkasaṃkulam

7.21

रुद्रादित्यमहाग्राहं मरुद्वसुमहोरगम् ।
रथाश्वगजतोयौघं पदातिपुलिनं महत्

rudrādityamahāgrāhaṃ marudvasumahoragam |
rathāśvagajatoyaughaṃ padātipulinaṃ mahat

7.22

अनेन हि समासाद्य देवानां बलसागरम् ।
गृहीतो दैवतपतिर्लङ्कां चापि प्रवेशितः

anena hi samāsādya devānāṃ balasāgaram |
gṛhīto daivatapatirlaṅkāṃ cāpi praveśitaḥ

7.23

पितामहनियोगाच्च मुक्तः शम्बरवृत्रहा ।
गतस्त्रिविष्टपं राजन् सर्वदेवनमस्कृतः

pitāmahaniyogācca muktaḥ śambaravṛtrahā |
gatastriviṣṭapaṃ rājan sarvadevanamaskṛtaḥ

7.24

तमेव त्वं महाराज विसृजेन्द्रजितं सुतम् ।
यावद् वानरसेनां तां सरामां नयति क्षयम्

tameva tvaṃ mahārāja visṛjendrajitaṃ sutam |
yāvad vānarasenāṃ tāṃ sarāmāṃ nayati kṣayam

7.25

राजन्नापदयुक्तेयमागता प्राकृताज्जनात् ।
हृदि नैव त्वया कार्या त्वं वधिष्यसि राघवम्

rājannāpadayukteyamāgatā prākṛtājjanāt |
hṛdi naiva tvayā kāryā tvaṃ vadhiṣyasi rāghavam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)