सर्ग 6: रावण द्वारा मंत्रियों से परामर्श

लङ्कायां तु कृतं कर्म घोरं दृष्ट्वा भयावहम् ।
राक्षसेन्द्रो हनुमता शक्रेणेव महात्मना ।
अब्रवीद् राक्षसान् सर्वान् ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः

laṅkāyāṃ tu kṛtaṃ karma ghoraṃ dṛṣṭvā bhayāvaham |
rākṣasendro hanumatā śakreṇeva mahātmanā |
abravīd rākṣasān sarvān hriyā kiṃcidavāṅmukhaḥ

धर्षिता च प्रविष्टा च लङ्का दुष्प्रसहा पुरी ।
तेन वानरमात्रेण दृष्टा सीता च जानकी

dharṣitā ca praviṣṭā ca laṅkā duṣprasahā purī |
tena vānaramātreṇa dṛṣṭā sītā ca jānakī

प्रासादो धर्षितश्चैत्यः प्रवरा राक्षसा हताः ।
आविला च पुरी लङ्का सर्वा हनुमता कृता

prāsādo dharṣitaścaityaḥ pravarā rākṣasā hatāḥ |
āvilā ca purī laṅkā sarvā hanumatā kṛtā

किं करिष्यामि भद्रं वः किं वो युक्तमनन्तरम् ।
उच्यतां नः समर्थं यत् कृतं च सुकृतं भवेत्

kiṃ kariṣyāmi bhadraṃ vaḥ kiṃ vo yuktamanantaram |
ucyatāṃ naḥ samarthaṃ yat kṛtaṃ ca sukṛtaṃ bhavet

मन्त्रमूलं च विजयं प्रवदन्ति मनस्विनः ।
तस्माद् वै रोचये मन्त्रं रामं प्रति महाबलाः

mantramūlaṃ ca vijayaṃ pravadanti manasvinaḥ |
tasmād vai rocaye mantraṃ rāmaṃ prati mahābalāḥ

त्रिविधाः पुरुषा लोके उत्तमाधममध्यमाः ।
तेषां तु समवेतानां गुणदोषौ वदाम्यहम्

trividhāḥ puruṣā loke uttamādhamamadhyamāḥ |
teṣāṃ tu samavetānāṃ guṇadoṣau vadāmyaham

मन्त्रस्त्रिभिर्हि संयुक्तः समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।
मित्रैर्वापि समानार्थैर्बान्धवैरपि वाधिकैः

mantrastribhirhi saṃyuktaḥ samarthairmantranirṇaye |
mitrairvāpi samānārthairbāndhavairapi vādhikaiḥ

सहितो मन्त्रयित्वा यः कर्मारम्भान् प्रवर्तयेत् ।
दैवे च कुरुते यत्नं तमाहुः पुरुषोत्तमम्

sahito mantrayitvā yaḥ karmārambhān pravartayet |
daive ca kurute yatnaṃ tamāhuḥ puruṣottamam

एकोऽर्थं विमृशेदेको धर्मे प्रकुरुते मनः ।
एकः कार्याणि कुरुते तमाहुर्मध्यमं नरम्

eko'rthaṃ vimṛśedeko dharme prakurute manaḥ |
ekaḥ kāryāṇi kurute tamāhurmadhyamaṃ naram

गुणदोषौ न निश्चित्य त्यक्त्वा दैवव्यपाश्रयम् ।
करिष्यामीति यः कार्यमुपेक्षेत् स नराधमः

guṇadoṣau na niścitya tyaktvā daivavyapāśrayam |
kariṣyāmīti yaḥ kāryamupekṣet sa narādhamaḥ

यथेमे पुरुषा नित्यमुत्तमाधममध्यमाः ।
एवं मन्त्रोऽपि विज्ञेय उत्तमाधममध्यमः

yatheme puruṣā nityamuttamādhamamadhyamāḥ |
evaṃ mantro'pi vijñeya uttamādhamamadhyamaḥ

ऐकमत्यमुपागम्य शास्त्रदृष्टेन चक्षुषा ।
मन्त्रिणो यत्र निरतास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम्

aikamatyamupāgamya śāstradṛṣṭena cakṣuṣā |
mantriṇo yatra niratāstamāhurmantramuttamam

बह्वीरपि मतीर्गत्वा मन्त्रिणामर्थनिर्णयः ।
पुनर्यत्रैकतां प्राप्तः स मन्त्रो मध्यमः स्मृतः

bahvīrapi matīrgatvā mantriṇāmarthanirṇayaḥ |
punaryatraikatāṃ prāptaḥ sa mantro madhyamaḥ smṛtaḥ

अन्योन्यमतिमास्थाय यत्र सम्प्रतिभाष्यते ।
न चैकमत्ये श्रेयोऽस्ति मन्त्रः सोऽधम उच्यते

anyonyamatimāsthāya yatra sampratibhāṣyate |
na caikamatye śreyo'sti mantraḥ so'dhama ucyate

तस्मात् सुमन्त्रितं साधु भवन्तो मतिसत्तमाः ।
कार्यं सम्प्रतिपद्यन्तमेतत् कृत्यं मतं मम

tasmāt sumantritaṃ sādhu bhavanto matisattamāḥ |
kāryaṃ sampratipadyantametat kṛtyaṃ mataṃ mama

वानराणां हि धीराणां सहस्रैः परिवारितः ।
रामोऽभ्येति पुरीं लङ्कामस्माकमुपरोधकः

vānarāṇāṃ hi dhīrāṇāṃ sahasraiḥ parivāritaḥ |
rāmo'bhyeti purīṃ laṅkāmasmākamuparodhakaḥ

तरिष्यति च सुव्यक्तं राघवः सागरं सुखम् ।
तरसा युक्तरूपेण सानुजः सबलानुगः

tariṣyati ca suvyaktaṃ rāghavaḥ sāgaraṃ sukham |
tarasā yuktarūpeṇa sānujaḥ sabalānugaḥ

समुद्रमुच्छोषयति वीर्येणान्यत्करोति वा ।
तस्मिन्नेवंविधे कार्ये विरुद्धे वानरैः सह ।
हितं पुरे च सैन्ये च सर्वं सम्मन्त्र्यतां मम

samudramucchoṣayati vīryeṇānyatkaroti vā |
tasminnevaṃvidhe kārye viruddhe vānaraiḥ saha |
hitaṃ pure ca sainye ca sarvaṃ sammantryatāṃ mama