सर्ग 38: श्रीराम का सुवेल पर्वत पर आरोहण

स तु कृत्वा सुवेलस्य मतिमारोहणं प्रति ।
लक्ष्मणानुगतो रामः सुग्रीवमिदमब्रवीत्

sa tu kṛtvā suvelasya matimārohaṇaṃ prati |
lakṣmaṇānugato rāmaḥ sugrīvamidamabravīt

विभीषणं च धर्मज्ञमनुरक्तं निशाचरम् ।
मन्त्रज्ञं च विधिज्ञं च श्लक्ष्णया परया गिरा

vibhīṣaṇaṃ ca dharmajñamanuraktaṃ niśācaram |
mantrajñaṃ ca vidhijñaṃ ca ślakṣṇayā parayā girā

सुवेलं साधु शैलेन्द्रमिमं धातुशतैश्चितम् ।
अध्यारोहामहे सर्वे वत्स्यामोऽत्र निशामिमाम्

suvelaṃ sādhu śailendramimaṃ dhātuśataiścitam |
adhyārohāmahe sarve vatsyāmo'tra niśāmimām

लङ्कां चालोकयिष्यामो निलयं तस्य रक्षसः ।
येन मे मरणान्ताय हृता भार्या दुरात्मना

laṅkāṃ cālokayiṣyāmo nilayaṃ tasya rakṣasaḥ |
yena me maraṇāntāya hṛtā bhāryā durātmanā

येन धर्मो न विज्ञातो न वृत्तं न कुलं तथा ।
राक्षस्या नीचया बुद्ध्या येन तद् गर्हितं कृतम्

yena dharmo na vijñāto na vṛttaṃ na kulaṃ tathā |
rākṣasyā nīcayā buddhyā yena tad garhitaṃ kṛtam

तस्मिन् मे वर्तते रोषः कीर्तिते राक्षसाधमे ।
यस्यापराधान्नीचस्य वधं द्रक्ष्यामि रक्षसाम्

tasmin me vartate roṣaḥ kīrtite rākṣasādhame |
yasyāparādhānnīcasya vadhaṃ drakṣyāmi rakṣasām

एको हि कुरुते पापं कालपाशवशं गतः ।
नीचेनात्मापचारेण कुलं तेन विनश्यति

eko hi kurute pāpaṃ kālapāśavaśaṃ gataḥ |
nīcenātmāpacāreṇa kulaṃ tena vinaśyati

एवं सम्मन्त्रयन् नेव सक्रोधो रावणं प्रति ।
रामः सुवेलं वासाय चित्रसानुमुपारुहत्

evaṃ sammantrayan neva sakrodho rāvaṇaṃ prati |
rāmaḥ suvelaṃ vāsāya citrasānumupāruhat

पृष्ठतो लक्ष्मणश्चैनमन्वगच्छत् समाहितः ।
सशरं चापमुद्यम्य सुमहद्विक्रमे रतः

pṛṣṭhato lakṣmaṇaścainamanvagacchat samāhitaḥ |
saśaraṃ cāpamudyamya sumahadvikrame rataḥ

तमन्वारोहत् सुग्रीवः सामात्यः सविभीषणः ।
हनुमानङ्गदो नीलो मैन्दो द्विविद एव च

tamanvārohat sugrīvaḥ sāmātyaḥ savibhīṣaṇaḥ |
hanumānaṅgado nīlo maindo dvivida eva ca

गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ।
पनसः कुमुदश्चैव हरो रम्भश्च यूथपः

gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ |
panasaḥ kumudaścaiva haro rambhaśca yūthapaḥ

जाम्बवांश्च सुषेणश्च ऋषभश्च महामतिः ।
दुर्मुखश्च महातेजास्तथा शतवलिः कपिः

jāmbavāṃśca suṣeṇaśca ṛṣabhaśca mahāmatiḥ |
durmukhaśca mahātejāstathā śatavaliḥ kapiḥ

एते चान्ये च बहवो वानराः शीघ्रगामिनः ।
ते वायुवेगप्रवणास्तं गिरिं गिरिचारिणः

ete cānye ca bahavo vānarāḥ śīghragāminaḥ |
te vāyuvegapravaṇāstaṃ giriṃ giricāriṇaḥ

अध्यारोहन्त शतशः सुवेलं यत्र राघवः ।
ते त्वदीर्घेण कालेन गिरिमारुह्य सर्वतः

adhyārohanta śataśaḥ suvelaṃ yatra rāghavaḥ |
te tvadīrgheṇa kālena girimāruhya sarvataḥ

ददृशुः शिखरे तस्य विषक्तामिव खे पुरीम् ।
तां शुभां प्रवरद्वारां प्राकारवरशोभिताम्

dadṛśuḥ śikhare tasya viṣaktāmiva khe purīm |
tāṃ śubhāṃ pravaradvārāṃ prākāravaraśobhitām

लङ्कां राक्षससम्पूर्णां ददृशुर्हरियूथपाः ।
प्राकारवरसंस्थैश्च तथा नीलैश्च राक्षसैः

laṅkāṃ rākṣasasampūrṇāṃ dadṛśurhariyūthapāḥ |
prākāravarasaṃsthaiśca tathā nīlaiśca rākṣasaiḥ

ददृशुस्ते हरिश्रेष्ठाः प्राकारमपरं कृतम्

dadṛśuste hariśreṣṭhāḥ prākāramaparaṃ kṛtam

ते दृष्ट्वा वानराः सर्वे राक्षसान् युद्धकाङ्क्षिणः ।
मुमुचुर्विविधान् नादांस्तस्य रामस्य पश्यतः

te dṛṣṭvā vānarāḥ sarve rākṣasān yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
mumucurvividhān nādāṃstasya rāmasya paśyataḥ

ततोऽस्तमगमत् सूर्यः संध्यया प्रतिरञ्जितः ।
पूर्णचन्द्रप्रदीप्ता च क्षपा समतिवर्तत

tato'stamagamat sūryaḥ saṃdhyayā pratirañjitaḥ |
pūrṇacandrapradīptā ca kṣapā samativartata

ततः स रामो हरिवाहिनीपति-
र्विभीषणेन प्रतिनन्द्य सत्कृतः ।
सलक्ष्मणो यूथपयूथसंयुतः
सुवेलपृष्ठे न्यवसद् यथासुखम्

tataḥ sa rāmo harivāhinīpati-
rvibhīṣaṇena pratinandya satkṛtaḥ |
salakṣmaṇo yūthapayūthasaṃyutaḥ
suvelapṛṣṭhe nyavasad yathāsukham