सर्ग 15: इंद्रजित का उपहास और विभीषण का उत्तर

बृहस्पतेस्तुल्यमतेर्वचस्त-
न्निशम्य यत्नेन विभीषणस्य ।
ततो महात्मा वचनं बभाषे
तत्रेन्द्रजिन्नैर्ऋतयूथमुख्यः

bṛhaspatestulyamatervacasta-
nniśamya yatnena vibhīṣaṇasya |
tato mahātmā vacanaṃ babhāṣe
tatrendrajinnairṛtayūthamukhyaḥ

किं नाम ते तात कनिष्ठ वाक्य-
मनर्थकं वै बहुभीतवच्च ।
अस्मिन् कुले योऽपि भवेन्न जातः
सोऽपीदृशं नैव वदेन्न कुर्यात्

kiṃ nāma te tāta kaniṣṭha vākya-
manarthakaṃ vai bahubhītavacca |
asmin kule yo'pi bhavenna jātaḥ
so'pīdṛśaṃ naiva vadenna kuryāt

सत्त्वेन वीर्येण पराक्रमेण
धैर्येण शौर्येण च तेजसा च ।
एकः कुलेऽस्मिन् पुरुषो विमुक्तो
विभीषणस्तात कनिष्ठ एषः

sattvena vīryeṇa parākrameṇa
dhairyeṇa śauryeṇa ca tejasā ca |
ekaḥ kule'smin puruṣo vimukto
vibhīṣaṇastāta kaniṣṭha eṣaḥ

किं नाम तौ मानुषराजपुत्रा-
वस्माकमेकेन हि राक्षसेन ।
सुप्राकृतेनापि निहन्तुमेतौ
शक्यौ कुतो भीषयसे स्म भीरो

kiṃ nāma tau mānuṣarājaputrā-
vasmākamekena hi rākṣasena |
suprākṛtenāpi nihantumetau
śakyau kuto bhīṣayase sma bhīro

त्रिलोकनाथो ननु देवराजः
शक्रो मया भूमितले निविष्टः ।
भयार्पिताश्चापि दिशः प्रपन्नाः
सर्वे तदा देवगणाः समग्राः

trilokanātho nanu devarājaḥ
śakro mayā bhūmitale niviṣṭaḥ |
bhayārpitāścāpi diśaḥ prapannāḥ
sarve tadā devagaṇāḥ samagrāḥ

ऐरावतो निःस्वनमुन्नदन् स
निपातितो भूमितले मया तु ।
विकृष्य दन्तौ तु मया प्रसह्य
वित्रासिता देवगणाः समग्राः

airāvato niḥsvanamunnadan sa
nipātito bhūmitale mayā tu |
vikṛṣya dantau tu mayā prasahya
vitrāsitā devagaṇāḥ samagrāḥ

सोऽहं सुराणामपि दर्पहन्ता
दैत्योत्तमानामपि शोककर्ता ।
कथं नरेन्द्रात्मजयोर्न शक्तो
मनुष्ययोः प्राकृतयोः सुवीर्यः

so'haṃ surāṇāmapi darpahantā
daityottamānāmapi śokakartā |
kathaṃ narendrātmajayorna śakto
manuṣyayoḥ prākṛtayoḥ suvīryaḥ

अथेन्द्रकल्पस्य दुरासदस्य
महौजसस्तद् वचनं निशम्य ।
ततो महार्थं वचनं बभाषे
विभीषणः शस्त्रभृतां वरिष्ठः

athendrakalpasya durāsadasya
mahaujasastad vacanaṃ niśamya |
tato mahārthaṃ vacanaṃ babhāṣe
vibhīṣaṇaḥ śastrabhṛtāṃ variṣṭhaḥ

न तात मन्त्रे तव निश्चयोऽस्ति
बालस्त्वमद्याप्यविपक्वबुद्धिः ।
तस्मात् त्वयाप्यात्मविनाशनाय
वचोऽर्थहीनं बहु विप्रलप्तम्

na tāta mantre tava niścayo'sti
bālastvamadyāpyavipakvabuddhiḥ |
tasmāt tvayāpyātmavināśanāya
vaco'rthahīnaṃ bahu vipralaptam

पुत्रप्रवादेन तु रावणस्य
त्वमिन्द्रजिन्मित्रमुखोऽसि शत्रुः ।
यस्येदृशं राघवतो विनाशं
निशम्य मोहादनुमन्यसे त्वम्

putrapravādena tu rāvaṇasya
tvamindrajinmitramukho'si śatruḥ |
yasyedṛśaṃ rāghavato vināśaṃ
niśamya mohādanumanyase tvam

त्वमेव वध्यश्च सुदुर्मतिश्च
स चापि वध्यो य इहानयत् त्वाम् ।
बालं दृढं साहसिकं च योऽद्य
प्रावेशयन्मन्त्रकृतां समीपम्

tvameva vadhyaśca sudurmatiśca
sa cāpi vadhyo ya ihānayat tvām |
bālaṃ dṛḍhaṃ sāhasikaṃ ca yo'dya
prāveśayanmantrakṛtāṃ samīpam

मूढोऽप्रगल्भोऽविनयोपपन्न-
स्तीक्ष्णस्वभावोऽल्पमतिर्दुरात्मा ।
मूर्खस्त्वमत्यन्तसुदुर्मतिश्च
त्वमिन्द्रजिद् बालतया ब्रवीषि

mūḍho'pragalbho'vinayopapanna-
stīkṣṇasvabhāvo'lpamatirdurātmā |
mūrkhastvamatyantasudurmatiśca
tvamindrajid bālatayā bravīṣi

को ब्रह्मदण्डप्रतिमप्रकाशा-
नर्चिष्मतः कालनिकाशरूपान् ।
सहेत बाणान् यमदण्डकल्पान्
समक्षमुक्तान् युधि राघवेण

ko brahmadaṇḍapratimaprakāśā-
narciṣmataḥ kālanikāśarūpān |
saheta bāṇān yamadaṇḍakalpān
samakṣamuktān yudhi rāghaveṇa

धनानि रत्नानि सुभूषणानि
वासांसि दिव्यानि मणींश्च चित्रान् ।
सीतां च रामाय निवेद्य देवीं
वसेम राजन्निह वीतशोकाः

dhanāni ratnāni subhūṣaṇāni
vāsāṃsi divyāni maṇīṃśca citrān |
sītāṃ ca rāmāya nivedya devīṃ
vasema rājanniha vītaśokāḥ