सुन्दरकाण्ड

सर्ग 8: पुष्पक विमान का वर्णन

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टमः सर्गः ॥५-८॥

8 श्लोक · 8 में से 68

इस अध्याय में क्या होता है

पुष्पक विमान का वर्णन

छोटा वर्णनात्मक सर्ग। भवन के मध्य खड़े हनुमान मणियों और रत्नों से जड़े, तपे सोने की जालियों वाले महान पुष्पक को निहारते हैं। उसकी न माप है न तुलना; विश्वकर्मा ने उसे अपने लिए बनाया था। वह स्वामी की इच्छा से पवन-वेग से आकाश में चलता है, अजेय है, और तप से अर्जित पुण्य और वैभव वाले महात्माओं के ही योग्य है। अनेक स्थानों की अद्भुत वस्तुओं से बना, शरद के मेघ-सा सजा, पर्वत-से शिखरों वाला वह विमान कुण्डलधारी, विशाल घूमते नेत्रों वाले, बहुत खाने वाले, तीव्रगामी विशालकाय आकाशचारी प्राणियों द्वारा वहन किया जाता है। हनुमान उसे विस्मय से देखते हैं, क्योंकि उन्होंने ऐसा कुछ पहले नहीं देखा।

8.1

स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितो
महद्विमानं मणिरत्नचित्रितम् ।
प्रतप्तजाम्बूनदजालकृत्रिमं
ददर्श धीमान् पवनात्मजः कपिः

sa tasya madhye bhavanasya saṃsthito
mahadvimānaṃ maṇiratnacitritam |
prataptajāmbūnadajālakṛtrimaṃ
dadarśa dhīmān pavanātmajaḥ kapiḥ

8.2

तदप्रमेयप्रतिकारकृत्रिमं
कृतं स्वयं साध्विति विश्वकर्मणा ।
दिवं गते वायुपथे प्रतिष्ठितं
व्यराजतादित्यपथस्य लक्ष्म तत्

tadaprameyapratikārakṛtrimaṃ
kṛtaṃ svayaṃ sādhviti viśvakarmaṇā |
divaṃ gate vāyupathe pratiṣṭhitaṃ
vyarājatādityapathasya lakṣma tat

8.3

न तत्र किंचिन्न कृतं प्रयत्नतो
न तत्र किंचिन्न महार्घरत्नवत् ।
न ते विशेषा नियताः सुरेष्वपि
न तत्र किंचिन्न महाविशेषवत्

na tatra kiṃcinna kṛtaṃ prayatnato
na tatra kiṃcinna mahārgharatnavat |
na te viśeṣā niyatāḥ sureṣvapi
na tatra kiṃcinna mahāviśeṣavat

8.4

तपः समाधानपराक्रमार्जितं
मनःसमाधानविचारचारिणम् ।
अनेकसंस्थानविशेषनिर्मितं
ततस्ततस्तुल्यविशेषनिर्मितम्

tapaḥ samādhānaparākramārjitaṃ
manaḥsamādhānavicāracāriṇam |
anekasaṃsthānaviśeṣanirmitaṃ
tatastatastulyaviśeṣanirmitam

8.5

मनः समाधाय तु शीघ्रगामिनं
दुरासदं मारुततुल्यगामिनम् ।
महात्मनां पुण्यकृतां महर्द्धिनां
यशस्विनामग्ऱ्यमुदामिवालयम्

manaḥ samādhāya tu śīghragāminaṃ
durāsadaṃ mārutatulyagāminam |
mahātmanāṃ puṇyakṛtāṃ maharddhināṃ
yaśasvināmagṟyamudāmivālayam

8.6

विशेषमालम्ब्य विशेषसंस्थितं
विचित्रकूटं बहुकूटमण्डितम् ।
मनोऽभिरामं शरदिन्दुनिर्मलं
विचित्रकूटं शिखरं गिरेर्यथा

viśeṣamālambya viśeṣasaṃsthitaṃ
vicitrakūṭaṃ bahukūṭamaṇḍitam |
mano'bhirāmaṃ śaradindunirmalaṃ
vicitrakūṭaṃ śikharaṃ gireryathā

8.7

वहन्ति यत्कुण्डलशोभितानना
महाशना व्योमचरानिशाचराः ।
विवृत्तविध्वस्तविशाललोचना
महाजवा भूतगणाः सहस्रशः

vahanti yatkuṇḍalaśobhitānanā
mahāśanā vyomacarāniśācarāḥ |
vivṛttavidhvastaviśālalocanā
mahājavā bhūtagaṇāḥ sahasraśaḥ

8.8

वसन्तपुष्पोत्करचारुदर्शनं
वसन्तमासादपि चारुदर्शनम् ।
स पुष्पकं तत्र विमानमुत्तमं
ददर्श तद् वानरवीरसत्तमः

vasantapuṣpotkaracārudarśanaṃ
vasantamāsādapi cārudarśanam |
sa puṣpakaṃ tatra vimānamuttamaṃ
dadarśa tad vānaravīrasattamaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)