सर्ग 32: वानर को देखकर सीता का विस्मय

ततः शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा ।
वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्संघातपिंगलम्

tataḥ śākhāntare līnaṃ dṛṣṭvā calitamānasā |
veṣṭitārjunavastraṃ taṃ vidyutsaṃghātapiṃgalam

सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम् ।
फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम्

sā dadarśa kapiṃ tatra praśritaṃ priyavādinam |
phullāśokotkarābhāsaṃ taptacāmīkarekṣaṇam

साथ दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदवस्थितम् ।
मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता

sātha dṛṣṭvā hariśreṣṭhaṃ vinītavadavasthitam |
maithilī cintayāmāsa vismayaṃ paramaṃ gatā

अहो भीममिदं सत्त्वं वानरस्य दुरासदम् ।
दुर्निरीक्ष्यमिदं मत्वा पुनरेव मुमोह सा

aho bhīmamidaṃ sattvaṃ vānarasya durāsadam |
durnirīkṣyamidaṃ matvā punareva mumoha sā

विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता ।
राम रामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी

vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ bhayamohitā |
rāma rāmeti duḥkhārtā lakṣmaṇeti ca bhāminī

रुरोद सहसा सीता मन्दमन्दस्वरा सती ।
साथ दृष्ट्वा हरिवरं विनीतवदुपागतम् ।
मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी

ruroda sahasā sītā mandamandasvarā satī |
sātha dṛṣṭvā harivaraṃ vinītavadupāgatam |
maithilī cintayāmāsa svapno'yamiti bhāminī

सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं
शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम् ।
ददर्श पिंगप्रवरं महार्हं
वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम्

sā vīkṣamāṇā pṛthubhugnavaktraṃ
śākhāmṛgendrasya yathoktakāram |
dadarśa piṃgapravaraṃ mahārhaṃ
vātātmajaṃ buddhimatāṃ variṣṭham

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विपन्ना
गतासुकल्पेव बभूव सीता ।
चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य चैवं
विचिन्तयामास विशालनेत्रा

sā taṃ samīkṣyaiva bhṛśaṃ vipannā
gatāsukalpeva babhūva sītā |
cireṇa saṃjñāṃ pratilabhya caivaṃ
vicintayāmāsa viśālanetrā

स्वप्नो मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः
शाखामृगः शास्त्रगणैर्निषिद्धः ।
स्वस्त्यस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः

svapno mayāyaṃ vikṛto'dya dṛṣṭaḥ
śākhāmṛgaḥ śāstragaṇairniṣiddhaḥ |
svastyastu rāmāya salakṣmaṇāya
tathā piturme janakasya rājñaḥ

स्वप्नो हि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा
शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतो विहीना
तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन

svapno hi nāyaṃ nahi me'sti nidrā
śokena duḥkhena ca pīḍitāyāḥ |
sukhaṃ hi me nāsti yato vihīnā
tenendupūrṇapratimānanena

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या
विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव ।
तस्यानुरूपं च कथां तदर्था-
मेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि

rāmeti rāmeti sadaiva buddhyā
vicintya vācā bruvatī tameva |
tasyānurūpaṃ ca kathāṃ tadarthā-
mevaṃ prapaśyāmi tathā śṛṇomi

अहं हि तस्याद्य मनोभवेन
सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा ।
विचिन्तयन्ती सततं तमेव
तथैव पश्यामि तथा शृणोमि

ahaṃ hi tasyādya manobhavena
sampīḍitā tadgatasarvabhāvā |
vicintayantī satataṃ tameva
tathaiva paśyāmi tathā śṛṇomi

मनोरथः स्यादिति चिन्तयामि
तथापि बुद्ध्यापि वितर्कयामि ।
किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं
सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम्

manorathaḥ syāditi cintayāmi
tathāpi buddhyāpi vitarkayāmi |
kiṃ kāraṇaṃ tasya hi nāsti rūpaṃ
suvyaktarūpaśca vadatyayaṃ mām

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे
स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय ।
अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो
वनौकसा तच्च तथास्तु नान्यथा

namo'stu vācaspataye savajriṇe
svayambhuve caiva hutāśanāya |
anena coktaṃ yadidaṃ mamāgrato
vanaukasā tacca tathāstu nānyathā