Sundara Kanda

Sarga 32: Sita sees the vanara and wonders

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥ ५.३२॥

14 verses · 32 of 68

What happens in this chapter

Sita sees the vanara and wonders

Sita, troubled, looks up and sees him hidden among the branches, dressed in white, tawny as massed lightning, speaking sweetly. Seeing the vanara, she is greatly alarmed and faints, nearly lifeless; then, recovering, she thinks. This fearful creature is hard to look at. Is it a dream? A vanara in a dream is said to be inauspicious. Let Rama, Lakshmana and her father Janaka be safe. But this cannot be a dream; she does not sleep, tormented by grief for Rama. Perhaps her mind, filled with thoughts of Rama, makes her imagine it. Yet she reasons that the form is clear and he speaks plainly. She bows to Brihaspati, Indra, Brahma and Agni, and prays that what the vanara has said may be true.

32.1

ततः शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा ।
वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्संघातपिंगलम्

tataḥ śākhāntare līnaṃ dṛṣṭvā calitamānasā |
veṣṭitārjunavastraṃ taṃ vidyutsaṃghātapiṃgalam

32.2

सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम् ।
फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम्

sā dadarśa kapiṃ tatra praśritaṃ priyavādinam |
phullāśokotkarābhāsaṃ taptacāmīkarekṣaṇam

32.3

साथ दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदवस्थितम् ।
मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता

sātha dṛṣṭvā hariśreṣṭhaṃ vinītavadavasthitam |
maithilī cintayāmāsa vismayaṃ paramaṃ gatā

32.4

अहो भीममिदं सत्त्वं वानरस्य दुरासदम् ।
दुर्निरीक्ष्यमिदं मत्वा पुनरेव मुमोह सा

aho bhīmamidaṃ sattvaṃ vānarasya durāsadam |
durnirīkṣyamidaṃ matvā punareva mumoha sā

32.5

विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता ।
राम रामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी

vilalāpa bhṛśaṃ sītā karuṇaṃ bhayamohitā |
rāma rāmeti duḥkhārtā lakṣmaṇeti ca bhāminī

32.6

रुरोद सहसा सीता मन्दमन्दस्वरा सती ।
साथ दृष्ट्वा हरिवरं विनीतवदुपागतम् ।
मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी

ruroda sahasā sītā mandamandasvarā satī |
sātha dṛṣṭvā harivaraṃ vinītavadupāgatam |
maithilī cintayāmāsa svapno'yamiti bhāminī

32.7

सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं
शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम् ।
ददर्श पिंगप्रवरं महार्हं
वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम्

sā vīkṣamāṇā pṛthubhugnavaktraṃ
śākhāmṛgendrasya yathoktakāram |
dadarśa piṃgapravaraṃ mahārhaṃ
vātātmajaṃ buddhimatāṃ variṣṭham

32.8

सा तं समीक्ष्यैव भृशं विपन्ना
गतासुकल्पेव बभूव सीता ।
चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य चैवं
विचिन्तयामास विशालनेत्रा

sā taṃ samīkṣyaiva bhṛśaṃ vipannā
gatāsukalpeva babhūva sītā |
cireṇa saṃjñāṃ pratilabhya caivaṃ
vicintayāmāsa viśālanetrā

32.9

स्वप्नो मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः
शाखामृगः शास्त्रगणैर्निषिद्धः ।
स्वस्त्यस्तु रामाय सलक्ष्मणाय
तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः

svapno mayāyaṃ vikṛto'dya dṛṣṭaḥ
śākhāmṛgaḥ śāstragaṇairniṣiddhaḥ |
svastyastu rāmāya salakṣmaṇāya
tathā piturme janakasya rājñaḥ

32.10

स्वप्नो हि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा
शोकेन दुःखेन च पीडितायाः ।
सुखं हि मे नास्ति यतो विहीना
तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन

svapno hi nāyaṃ nahi me'sti nidrā
śokena duḥkhena ca pīḍitāyāḥ |
sukhaṃ hi me nāsti yato vihīnā
tenendupūrṇapratimānanena

32.11

रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या
विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव ।
तस्यानुरूपं च कथां तदर्था-
मेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि

rāmeti rāmeti sadaiva buddhyā
vicintya vācā bruvatī tameva |
tasyānurūpaṃ ca kathāṃ tadarthā-
mevaṃ prapaśyāmi tathā śṛṇomi

32.12

अहं हि तस्याद्य मनोभवेन
सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा ।
विचिन्तयन्ती सततं तमेव
तथैव पश्यामि तथा शृणोमि

ahaṃ hi tasyādya manobhavena
sampīḍitā tadgatasarvabhāvā |
vicintayantī satataṃ tameva
tathaiva paśyāmi tathā śṛṇomi

32.13

मनोरथः स्यादिति चिन्तयामि
तथापि बुद्ध्यापि वितर्कयामि ।
किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं
सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम्

manorathaḥ syāditi cintayāmi
tathāpi buddhyāpi vitarkayāmi |
kiṃ kāraṇaṃ tasya hi nāsti rūpaṃ
suvyaktarūpaśca vadatyayaṃ mām

32.14

नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे
स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय ।
अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो
वनौकसा तच्च तथास्तु नान्यथा

namo'stu vācaspataye savajriṇe
svayambhuve caiva hutāśanāya |
anena coktaṃ yadidaṃ mamāgrato
vanaukasā tacca tathāstu nānyathā

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)