सर्ग 33: हनुमान का प्रश्न और सीता का परिचय

सोऽवतीर्य द्रुमात् तस्माद् विद्रुमप्रतिमाननः ।
विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च

so'vatīrya drumāt tasmād vidrumapratimānanaḥ |
vinītaveṣaḥ kṛpaṇaḥ praṇipatyopasṛtya ca

तामब्रवीन्महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा

tāmabravīnmahātejā hanūmān mārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya sītāṃ madhurayā girā

का नु पद्मपलाशाक्षि क्लिष्टकौशेयवासिनि ।
द्रुमस्य शाखामालम्ब्य तिष्ठसि त्वमनिन्दिते

kā nu padmapalāśākṣi kliṣṭakauśeyavāsini |
drumasya śākhāmālambya tiṣṭhasi tvamanindite

किमर्थं तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम् ।
पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम्

kimarthaṃ tava netrābhyāṃ vāri sravati śokajam |
puṇḍarīkapalāśābhyāṃ viprakīrṇamivodakam

सुराणामसुराणां च नागगन्धर्वरक्षसाम् ।
यक्षाणां किंनराणां च का त्वं भवसि शोभने

surāṇāmasurāṇāṃ ca nāgagandharvarakṣasām |
yakṣāṇāṃ kiṃnarāṇāṃ ca kā tvaṃ bhavasi śobhane

का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने ।
वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे

kā tvaṃ bhavasi rudrāṇāṃ marutāṃ vā varānane |
vasūnāṃ vā varārohe devatā pratibhāsi me

किं नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात् ।
रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठा सर्वगुणाधिका

kiṃ nu candramasā hīnā patitā vibudhālayāt |
rohiṇī jyotiṣāṃ śreṣṭhā śreṣṭhā sarvaguṇādhikā

कोपाद् वा यदि वा मोहाद् भर्तारमसितेक्षणे ।
वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं वासि कल्याण्यरुन्धती

kopād vā yadi vā mohād bhartāramasitekṣaṇe |
vasiṣṭhaṃ kopayitvā tvaṃ vāsi kalyāṇyarundhatī

को नु पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे ।
अस्माल्लोकादमुं लोकं गतं त्वमनुशोचसि

ko nu putraḥ pitā bhrātā bhartā vā te sumadhyame |
asmāllokādamuṃ lokaṃ gataṃ tvamanuśocasi

रोदनादतिनिःश्वासाद् भूमिसंस्पर्शनादपि ।
न त्वां देवीमहं मन्ये राज्ञः संज्ञावधारणात्

rodanādatiniḥśvāsād bhūmisaṃsparśanādapi |
na tvāṃ devīmahaṃ manye rājñaḥ saṃjñāvadhāraṇāt

व्यञ्जनानि हि ते यानि लक्षणानि च लक्षये ।
महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता

vyañjanāni hi te yāni lakṣaṇāni ca lakṣaye |
mahiṣī bhūmipālasya rājakanyā ca me matā

रावणेन जनस्थानाद् बलात् प्रमथिता यदि ।
सीता त्वमसि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

rāvaṇena janasthānād balāt pramathitā yadi |
sītā tvamasi bhadraṃ te tanmamācakṣva pṛcchataḥ

यथा हि तव वै दैन्यं रूपं चाप्यतिमानुषम् ।
तपसा चान्वितो वेषस्त्वं राममहिषी ध्रुवम्

yathā hi tava vai dainyaṃ rūpaṃ cāpyatimānuṣam |
tapasā cānvito veṣastvaṃ rāmamahiṣī dhruvam

सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता ।
उवाच वाक्यं वैदेही हनूमन्तं द्रुमाश्रितम्

sā tasya vacanaṃ śrutvā rāmakīrtanaharṣitā |
uvāca vākyaṃ vaidehī hanūmantaṃ drumāśritam

पृथिव्यां राजसिंहानां मुख्यस्य विदितात्मनः ।
स्नुषा दशरथस्याहं शत्रुसैन्यप्रणाशिनः

pṛthivyāṃ rājasiṃhānāṃ mukhyasya viditātmanaḥ |
snuṣā daśarathasyāhaṃ śatrusainyapraṇāśinaḥ

दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः ।
सीतेति नाम्ना चोक्ताहं भार्या रामस्य धीमतः

duhitā janakasyāhaṃ vaidehasya mahātmanaḥ |
sīteti nāmnā coktāhaṃ bhāryā rāmasya dhīmataḥ

समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने ।
भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी

samā dvādaśa tatrāhaṃ rāghavasya niveśane |
bhuñjānā mānuṣān bhogān sarvakāmasamṛddhinī

ततस्त्रयोदशे वर्षे राज्ये चेक्ष्वाकुनन्दनम् ।
अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे

tatastrayodaśe varṣe rājye cekṣvākunandanam |
abhiṣecayituṃ rājā sopādhyāyaḥ pracakrame

तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने ।
कैकेयी नाम भर्तारमिदं वचनमब्रवीत्

tasmin sambhriyamāṇe tu rāghavasyābhiṣecane |
kaikeyī nāma bhartāramidaṃ vacanamabravīt

न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम् ।
एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते

na pibeyaṃ na khādeyaṃ pratyahaṃ mama bhojanam |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate

यत् तदुक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम ।
तच्चेन्न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः

yat taduktaṃ tvayā vākyaṃ prītyā nṛpatisattama |
taccenna vitathaṃ kāryaṃ vanaṃ gacchatu rāghavaḥ

स राजा सत्यवाग् देव्या वरदानमनुस्मरन् ।
मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम्

sa rājā satyavāg devyā varadānamanusmaran |
mumoha vacanaṃ śrutvā kaikeyyāḥ krūramapriyam

ततस्तं स्थविरो राजा सत्यधर्मे व्यवस्थितः ।
ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन् राज्यमयाचत

tatastaṃ sthaviro rājā satyadharme vyavasthitaḥ |
jyeṣṭhaṃ yaśasvinaṃ putraṃ rudan rājyamayācata

स पितुर्वचनं श्रीमानभिषेकात् परं प्रियम् ।
मनसा पूर्वमासाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान्

sa piturvacanaṃ śrīmānabhiṣekāt paraṃ priyam |
manasā pūrvamāsādya vācā pratigṛhītavān

दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम् ।
अपि जीवितहेतोर्हि रामः सत्यपराक्रमः

dadyānna pratigṛhṇīyāt satyaṃ brūyānna cānṛtam |
api jīvitahetorhi rāmaḥ satyaparākramaḥ

स विहायोत्तरीयाणि महार्हाणि महायशाः ।
विसृज्य मनसा राज्यं जनन्यै मां समादिशत्

sa vihāyottarīyāṇi mahārhāṇi mahāyaśāḥ |
visṛjya manasā rājyaṃ jananyai māṃ samādiśat

साहं तस्याग्रतस्तूर्णं प्रस्थिता वनचारिणी ।
नहि मे तेन हीनाया वासः स्वर्गेऽपि रोचते

sāhaṃ tasyāgratastūrṇaṃ prasthitā vanacāriṇī |
nahi me tena hīnāyā vāsaḥ svarge'pi rocate

प्रागेव तु महाभागः सौमित्रिर्मित्रनन्दनः ।
पूर्वजस्यानुयात्रार्थे कुशचीरैरलंकृतः

prāgeva tu mahābhāgaḥ saumitrirmitranandanaḥ |
pūrvajasyānuyātrārthe kuśacīrairalaṃkṛtaḥ

ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः ।
प्रविष्टाः स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम्

te vayaṃ bharturādeśaṃ bahumānya dṛḍhavratāḥ |
praviṣṭāḥ sma purādṛṣṭaṃ vanaṃ gambhīradarśanam

वसतो दण्डकारण्ये तस्याहममितौजसः ।
रक्षसापहृता भार्या रावणेन दुरात्मना

vasato daṇḍakāraṇye tasyāhamamitaujasaḥ |
rakṣasāpahṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā

द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः ।
ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस्त्यक्ष्यामि जीवितम्

dvau māsau tena me kālo jīvitānugrahaḥ kṛtaḥ |
ūrdhvaṃ dvābhyāṃ tu māsābhyāṃ tatastyakṣyāmi jīvitam