सर्ग 47: तीन दलों का खाली हाथ लौटना

दर्शनार्थं तु वैदेह्याः सर्वतः कपिकुञ्जराः ।
व्यादिष्टाः कपिराजेन यथोक्तं जग्मुरञ्जसा

darśanārthaṃ tu vaidehyāḥ sarvataḥ kapikuñjarāḥ |
vyādiṣṭāḥ kapirājena yathoktaṃ jagmurañjasā

ते सरांसि सरित्कक्षानाकाशं नगराणि च ।
नदीदुर्गांस्तथा देशान् विचिन्वन्ति समन्ततः

te sarāṃsi saritkakṣānākāśaṃ nagarāṇi ca |
nadīdurgāṃstathā deśān vicinvanti samantataḥ

सुग्रीवेण समाख्याताः सर्वे वानरयूथपाः ।
तत्र देशान् विचिन्वन्ति सशैलवनकाननान्

sugrīveṇa samākhyātāḥ sarve vānarayūthapāḥ |
tatra deśān vicinvanti saśailavanakānanān

विचित्य दिवसं सर्वे सीताधिगमने धृताः ।
समायान्ति स्म मेदिन्यां निशाकालेषु वानराः

vicitya divasaṃ sarve sītādhigamane dhṛtāḥ |
samāyānti sma medinyāṃ niśākāleṣu vānarāḥ

सर्वर्तुकांश्च देशेषु वानराः सफलद्रुमान् ।
आसाद्य रजनीं शय्यां चक्रुः सर्वेष्वहःसु ते

sarvartukāṃśca deśeṣu vānarāḥ saphaladrumān |
āsādya rajanīṃ śayyāṃ cakruḥ sarveṣvahaḥsu te

तदहः प्रथमं कृत्वा मासे प्रस्रवणं गताः ।
कपिराजेन संगम्य निराशाः कपिकुञ्जराः

tadahaḥ prathamaṃ kṛtvā māse prasravaṇaṃ gatāḥ |
kapirājena saṃgamya nirāśāḥ kapikuñjarāḥ

विचित्य तु दिशं पूर्वां यथोक्तां सचिवैः सह ।
अदृष्ट्वा विनतः सीतामाजगाम महाबलः

vicitya tu diśaṃ pūrvāṃ yathoktāṃ sacivaiḥ saha |
adṛṣṭvā vinataḥ sītāmājagāma mahābalaḥ

दिशमप्युत्तरां सर्वां विविच्य स महाकपिः ।
आगतः सह सैन्येन भीतः शतबलिस्तदा

diśamapyuttarāṃ sarvāṃ vivicya sa mahākapiḥ |
āgataḥ saha sainyena bhītaḥ śatabalistadā

सुषेणः पश्चिमामाशां विविच्य सह वानरैः ।
समेत्य मासे पूर्णे तु सुग्रीवमुपचक्रमे

suṣeṇaḥ paścimāmāśāṃ vivicya saha vānaraiḥ |
sametya māse pūrṇe tu sugrīvamupacakrame

तं प्रस्रवणपृष्ठस्थं समासाद्याभिवाद्य च ।
आसीनं सह रामेण सुग्रीवमिदमब्रुवन्

taṃ prasravaṇapṛṣṭhasthaṃ samāsādyābhivādya ca |
āsīnaṃ saha rāmeṇa sugrīvamidamabruvan

विचिताः पर्वताः सर्वे वनानि गहनानि च ।
निम्नगाः सागरान्ताश्च सर्वे जनपदाश्च ये

vicitāḥ parvatāḥ sarve vanāni gahanāni ca |
nimnagāḥ sāgarāntāśca sarve janapadāśca ye

गुहाश्च विचिताः सर्वा याश्च ते परिकीर्तिताः ।
विचिताश्च महागुल्मा लताविततसंतताः

guhāśca vicitāḥ sarvā yāśca te parikīrtitāḥ |
vicitāśca mahāgulmā latāvitatasaṃtatāḥ

गहनेषु च देशेषु दुर्गेषु विषमेषु च ।
सत्त्वान्यतिप्रमाणानि विचितानि हतानि च ।
ये चैव गहना देशा विचितास्ते पुनः पुनः

gahaneṣu ca deśeṣu durgeṣu viṣameṣu ca |
sattvānyatipramāṇāni vicitāni hatāni ca |
ye caiva gahanā deśā vicitāste punaḥ punaḥ

उदारसत्त्वाभिजनो हनूमान्
स मैथिलीं ज्ञास्यति वानरेन्द्र ।
दिशं तु यामेव गता तु सीता
तामास्थितो वायुसुतो हनूमान्

udārasattvābhijano hanūmān
sa maithilīṃ jñāsyati vānarendra |
diśaṃ tu yāmeva gatā tu sītā
tāmāsthito vāyusuto hanūmān