सर्ग 76: राम विष्णु-धनुष चढ़ाते हैं, परशुराम नतमस्तक

श्रुत्वा तु जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा ।
गौरवाद्यन्त्रितकथः पितू राममथाब्रवीत्

śrutvā tu jāmadagnyasya vākyaṃ dāśarathistadā |
gauravādyantritakathaḥ pitū rāmamathābravīt

कृतवानसि यत् कर्म श्रुतवानस्मि भार्गव ।
अनुरुध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितः

kṛtavānasi yat karma śrutavānasmi bhārgava |
anurudhyāmahe brahman piturānṛṇyamāsthitaḥ

वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव ।
अवजानासि मे तेजः पश्य मेऽद्य पराक्रमम्

vīryahīnamivāśaktaṃ kṣatradharmeṇa bhārgava |
avajānāsi me tejaḥ paśya me'dya parākramam

इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धो भार्गवस्य वरायुधम् ।
शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रमः

ityuktvā rāghavaḥ kruddho bhārgavasya varāyudham |
śaraṃ ca pratijagrāha hastāllaghuparākramaḥ

आरोप्य स धनू रामः शरं सज्यं चकार ह ।
जामदग्न्यं ततो रामं रामः क्रुद्धोऽब्रवीदिदम्

āropya sa dhanū rāmaḥ śaraṃ sajyaṃ cakāra ha |
jāmadagnyaṃ tato rāmaṃ rāmaḥ kruddho'bravīdidam

ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च ।
तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्

brāhmaṇo'sīti pūjyo me viśvāmitrakṛtena ca |
tasmācchakto na te rāma moktuṃ prāṇaharaṃ śaram

इमां वा त्वद्गतिं राम तपोबलसमर्जितान् ।
लोकानप्रतिमान् वापि हनिष्यामीति मे मतिः

imāṃ vā tvadgatiṃ rāma tapobalasamarjitān |
lokānapratimān vāpi haniṣyāmīti me matiḥ

न ह्ययं वैष्णवो दिव्यः शरः परपुरंजयः ।
मोघः पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः

na hyayaṃ vaiṣṇavo divyaḥ śaraḥ parapuraṃjayaḥ |
moghaḥ patati vīryeṇa baladarpavināśanaḥ

वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणाः सुराः ।
पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सर्वशः

varāyudhadharaṃ rāmaṃ draṣṭuṃ sarṣigaṇāḥ surāḥ |
pitāmahaṃ puraskṛtya sametāstatra sarvaśaḥ

गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नराः ।
यक्षराक्षसनागाश्च तद् द्रष्टुं महदद्भुतम्

gandharvāpsarasaścaiva siddhacāraṇakinnarāḥ |
yakṣarākṣasanāgāśca tad draṣṭuṃ mahadadbhutam

जडीकृते तदा लोके रामे वरधनुर्धरे ।
निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत

jaḍīkṛte tadā loke rāme varadhanurdhare |
nirvīryo jāmadagnyo'sau rāmo rāmamudaikṣata

तेजोभिर्गतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृतः ।
रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह

tejobhirgatavīryatvājjāmadagnyo jaḍīkṛtaḥ |
rāmaṃ kamalapatrākṣaṃ mandaṃ mandamuvāca ha

काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुंधरा ।
विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्

kāśyapāya mayā dattā yadā pūrvaṃ vasuṃdharā |
viṣaye me na vastavyamiti māṃ kāśyapo'bravīt

सोऽहं गुरुवचः कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम् ।
तदाप्रभृति काकुत्स्थ कृता मे काश्यपस्य ह

so'haṃ guruvacaḥ kurvan pṛthivyāṃ na vase niśām |
tadāprabhṛti kākutstha kṛtā me kāśyapasya ha

तामिमां मद्गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव ।
मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

tāmimāṃ madgatiṃ vīra hantuṃ nārhasi rāghava |
manojavaṃ gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam

लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया ।
जहि ताञ्छरमुख्येन मा भूत् कालस्य पर्ययः

lokāstvapratimā rāma nirjitāstapasā mayā |
jahi tāñcharamukhyena mā bhūt kālasya paryayaḥ

अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम् ।
धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप

akṣayyaṃ madhuhantāraṃ jānāmi tvāṃ sureśvaram |
dhanuṣo'sya parāmarśāt svasti te'stu paraṃtapa

एते सुरगणाः सर्वे निरीक्षन्ते समागताः ।
त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे

ete suragaṇāḥ sarve nirīkṣante samāgatāḥ |
tvāmapratimakarmāṇamapratidvandvamāhave

न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति ।
त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृतः

na ceyaṃ mama kākutstha vrīḍā bhavitumarhati |
tvayā trailokyanāthena yadahaṃ vimukhīkṛtaḥ

शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत ।
शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

śaramapratimaṃ rāma moktumarhasi suvrata |
śaramokṣe gamiṣyāmi mahendraṃ parvatottamam

तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्न्ये प्रतापवान् ।
रामो दाशरथिः श्रीमांश्चिक्षेप शरमुत्तमम्

tathā bruvati rāme tu jāmadagnye pratāpavān |
rāmo dāśarathiḥ śrīmāṃścikṣepa śaramuttamam

स हतान् दृश्य रामेण स्वाँल्लोकांस्तपसार्जितान् ।
जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्

sa hatān dṛśya rāmeṇa svām̐llokāṃstapasārjitān |
jāmadagnyo jagāmāśu mahendraṃ parvatottamam

ततो वितिमिराः सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा ।
सुराः सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्

tato vitimirāḥ sarvā diśaścopadiśastathā |
surāḥ sarṣigaṇā rāmaṃ praśaśaṃsurudāyudham

रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्यः प्रपूजितः ।
ततः प्रदक्षिणीकृत्य जगामात्मगतिं प्रभुः

rāmaṃ dāśarathiṃ rāmo jāmadagnyaḥ prapūjitaḥ |
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya jagāmātmagatiṃ prabhuḥ