सर्ग 50: राजा जनक विश्वामित्र का स्वागत करते हैं

ततः प्रागुत्तरां गत्वा रामः सौमित्रिणा सह ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्

tataḥ prāguttarāṃ gatvā rāmaḥ saumitriṇā saha |
viśvāmitraṃ puraskṛtya yajñavāṭamupāgamat

रामस्तु मुनिशार्दूलमुवाच सहलक्ष्मणः ।
साध्वी यज्ञसमृद्धिर्हि जनकस्य महात्मनः

rāmastu muniśārdūlamuvāca sahalakṣmaṇaḥ |
sādhvī yajñasamṛddhirhi janakasya mahātmanaḥ

बहूनीह सहस्राणि नानादेशनिवासिनाम् ।
ब्राह्मणानां महाभाग वेदाध्ययनशालिनाम्

bahūnīha sahasrāṇi nānādeśanivāsinām |
brāhmaṇānāṃ mahābhāga vedādhyayanaśālinām

ऋषिवाटाश्च दृश्यन्ते शकटीशतसंकुलाः ।
देशो विधीयतां ब्रह्मन् यत्र वत्स्यामहे वयम्

ṛṣivāṭāśca dṛśyante śakaṭīśatasaṃkulāḥ |
deśo vidhīyatāṃ brahman yatra vatsyāmahe vayam

रामस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः ।
निवासमकरोद् देशे विविक्ते सलिलान्विते

rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahāmuniḥ |
nivāsamakarod deśe vivikte salilānvite

विश्वामित्रमनुप्राप्तं श्रुत्वा नृपवरस्तदा ।
शतानन्दं पुरस्कृत्य पुरोहितमनिन्दितः

viśvāmitramanuprāptaṃ śrutvā nṛpavarastadā |
śatānandaṃ puraskṛtya purohitamaninditaḥ

ऋत्विजोऽपि महात्मानस्त्वर्घ्यमादाय सत्वरम् ।
प्रत्युज्जगाम सहसा विनयेन समन्वितः

ṛtvijo'pi mahātmānastvarghyamādāya satvaram |
pratyujjagāma sahasā vinayena samanvitaḥ

विश्वामित्राय धर्मेण ददौ धर्मपुरस्कृतम् ।
प्रतिगृह्य तु तां पूजां जनकस्य महात्मनः

viśvāmitrāya dharmeṇa dadau dharmapuraskṛtam |
pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ janakasya mahātmanaḥ

पप्रच्छ कुशलं राज्ञो यज्ञस्य च निरामयम् ।
स तांश्चाथ मुनीन् पृष्ट्वा सोपाध्यायपुरोधसः

papraccha kuśalaṃ rājño yajñasya ca nirāmayam |
sa tāṃścātha munīn pṛṣṭvā sopādhyāyapurodhasaḥ

यथार्हमृषिभिः सर्वैः समागच्छत् प्रहृष्टवत् ।
अथ राजा मुनिश्रेष्ठं कृताञ्जलिरभाषत

yathārhamṛṣibhiḥ sarvaiḥ samāgacchat prahṛṣṭavat |
atha rājā muniśreṣṭhaṃ kṛtāñjalirabhāṣata

आसने भगवानास्तां सहैभिर्मुनिपुंगवैः ।
जनकस्य वचः श्रुत्वा निषसाद महामुनिः

āsane bhagavānāstāṃ sahaibhirmunipuṃgavaiḥ |
janakasya vacaḥ śrutvā niṣasāda mahāmuniḥ

पुरोधा ऋत्विजश्चैव राजा च सहमन्त्रिभिः ।
आसनेषु यथान्यायमुपविष्टाः समन्ततः

purodhā ṛtvijaścaiva rājā ca sahamantribhiḥ |
āsaneṣu yathānyāyamupaviṣṭāḥ samantataḥ

दृष्ट्वा स नृपतिस्तत्र विश्वामित्रमथाब्रवीत् ।
अद्य यज्ञसमृद्धिर्मे सफला दैवतैः कृता

dṛṣṭvā sa nṛpatistatra viśvāmitramathābravīt |
adya yajñasamṛddhirme saphalā daivataiḥ kṛtā

अद्य यज्ञफलं प्राप्तं भगवद्दर्शनान्मया ।
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः

adya yajñaphalaṃ prāptaṃ bhagavaddarśanānmayā |
dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṃgavaḥ

यज्ञोपसदनं ब्रह्मन् प्राप्तोऽसि मुनिभिः सह ।
द्वादशाहं तु ब्रह्मर्षे दीक्षामाहुर्मनीषिणः

yajñopasadanaṃ brahman prāpto'si munibhiḥ saha |
dvādaśāhaṃ tu brahmarṣe dīkṣāmāhurmanīṣiṇaḥ

ततो भागार्थिनो देवान् द्रष्टुमर्हसि कौशिक ।
इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलं प्रहृष्टवदनस्तदा

tato bhāgārthino devān draṣṭumarhasi kauśika |
ityuktvā muniśārdūlaṃ prahṛṣṭavadanastadā

पुनस्तं परिपप्रच्छ प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः ।
इमौ कुमारौ भद्रं ते देवतुल्यपराक्रमौ

punastaṃ paripapraccha prāñjaliḥ prayato nṛpaḥ |
imau kumārau bhadraṃ te devatulyaparākramau

गजतुल्यगती वीरौ शार्दूलवृषभोपमौ ।
पद्मपत्रविशालाक्षौ खड्गतूणीधनुर्धरौ ।
अश्विनाविव रूपेण समुपस्थितयौवनौ

gajatulyagatī vīrau śārdūlavṛṣabhopamau |
padmapatraviśālākṣau khaḍgatūṇīdhanurdharau |
aśvināviva rūpeṇa samupasthitayauvanau

यदृच्छयेव गां प्राप्तौ देवलोकादिवामरौ ।
कथं पद्भ्यामिह प्राप्तौ किमर्थं कस्य वा मुने

yadṛcchayeva gāṃ prāptau devalokādivāmarau |
kathaṃ padbhyāmiha prāptau kimarthaṃ kasya vā mune

वरायुधधरौ वीरौ कस्य पुत्रौ महामुने ।
भूषयन्ताविमं देशं चन्द्रसूर्याविवाम्बरम्

varāyudhadharau vīrau kasya putrau mahāmune |
bhūṣayantāvimaṃ deśaṃ candrasūryāvivāmbaram

परस्परस्य सदृशौ प्रमाणेङ्गितचेष्टितैः ।
काकपक्षधरौ वीरौ श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

parasparasya sadṛśau pramāṇeṅgitaceṣṭitaiḥ |
kākapakṣadharau vīrau śrotumicchāmi tattvataḥ

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा जनकस्य महात्मनः ।
न्यवेदयदमेयात्मा पुत्रौ दशरथस्य तौ

tasya tad vacanaṃ śrutvā janakasya mahātmanaḥ |
nyavedayadameyātmā putrau daśarathasya tau

सिद्धाश्रमनिवासं च राक्षसानां वधं तथा ।
तत्रागमनमव्यग्रं विशालायाश्च दर्शनम्

siddhāśramanivāsaṃ ca rākṣasānāṃ vadhaṃ tathā |
tatrāgamanamavyagraṃ viśālāyāśca darśanam

अहल्यादर्शनं चैव गौतमेन समागमम् ।
महाधनुषि जिज्ञासां कर्तुमागमनं तथा

ahalyādarśanaṃ caiva gautamena samāgamam |
mahādhanuṣi jijñāsāṃ kartumāgamanaṃ tathā

एतत् सर्वं महातेजा जनकाय महात्मने ।
निवेद्य विररामाथ विश्वामित्रो महामुनिः

etat sarvaṃ mahātejā janakāya mahātmane |
nivedya virarāmātha viśvāmitro mahāmuniḥ