सर्ग 69: गिरिव्रज में भरत का अशुभ स्वप्न

याम् एव रात्रिम् ते दूताः प्रविशन्ति स्म ताम् पुरीम् ।
भरतेन अपि ताम् रात्रिम् स्वप्नो दृष्टः अयम् अप्रियः

yām eva rātrim te dūtāḥ praviśanti sma tām purīm |
bharatena api tām rātrim svapno dṛṣṭaḥ ayam apriyaḥ

व्युष्टाम् एव तु ताम् रात्रिम् दृष्ट्वा तम् स्वप्नम् अप्रियम् ।
पुत्रः राज अधिराजस्य सुभृशम् पर्यतप्यत

vyuṣṭām eva tu tām rātrim dṛṣṭvā tam svapnam apriyam |
putraḥ rāja adhirājasya subhṛśam paryatapyata

तप्यमानम् समाज्ञाय वयस्याः प्रिय वादिनः ।
आयासम् हि विनेष्यन्तः सभायाम् चक्रिरे कथाः

tapyamānam samājñāya vayasyāḥ priya vādinaḥ |
āyāsam hi vineṣyantaḥ sabhāyām cakrire kathāḥ

वादयन्ति तथा शान्तिम् लासयन्ति अपि च अपरे ।
नाटकानि अपरे प्राहुर् हास्यानि विविधानि च

vādayanti tathā śāntim lāsayanti api ca apare |
nāṭakāni apare prāhur hāsyāni vividhāni ca

स तैः महात्मा भरतः सखिभिः प्रिय वादिभिः ।
गोष्ठी हास्यानि कुर्वद्भिर् न प्राहृष्यत राघवः

sa taiḥ mahātmā bharataḥ sakhibhiḥ priya vādibhiḥ |
goṣṭhī hāsyāni kurvadbhir na prāhṛṣyata rāghavaḥ

तम् अब्रवीत् प्रिय सखो भरतम् सखिभिर् वृतम् ।
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किम् सखे न अनुमोदसे

tam abravīt priya sakho bharatam sakhibhir vṛtam |
suhṛdbhiḥ paryupāsīnaḥ kim sakhe na anumodase

एवम् ब्रुवाणम् सुहृदम् भरतः प्रत्युवाच ह ।
शृणु त्वम् यन् निमित्तम्मे दैन्यम् एतत् उपागतम्

evam bruvāṇam suhṛdam bharataḥ pratyuvāca ha |
śṛṇu tvam yan nimittamme dainyam etat upāgatam

स्वप्ने पितरम् अद्राक्षम् मलिनम् मुक्त मूर्धजम् ।
पतन्तम् अद्रि शिखरात् कलुषे गोमये ह्रदे

svapne pitaram adrākṣam malinam mukta mūrdhajam |
patantam adri śikharāt kaluṣe gomaye hrade

प्लवमानः च मे दृष्टः स तस्मिन् गोमय ह्रदे ।
पिबन्न् अन्जलिना तैलम् हसन्न् इव मुहुर् मुहुः

plavamānaḥ ca me dṛṣṭaḥ sa tasmin gomaya hrade |
pibann anjalinā tailam hasann iva muhur muhuḥ

ततः तिलोदनम् भुक्त्वा पुनः पुनर् अधः शिराः ।
तैलेन अभ्यक्त सर्व अन्गः तैलम् एव अवगाहत

tataḥ tilodanam bhuktvā punaḥ punar adhaḥ śirāḥ |
tailena abhyakta sarva angaḥ tailam eva avagāhata

स्वप्ने अपि सागरम् शुष्कम् चन्द्रम् च पतितम् भुवि ।
सहसा च अपि सम्शन्तम् ज्वलितम् जात वेदसम्

svapne api sāgaram śuṣkam candram ca patitam bhuvi |
sahasā ca api samśantam jvalitam jāta vedasam

औपवाह्यस्य नागस्य विषाणम् शकलीकृतम् ।
सहसा चापि सम्शान्तम् ज्वलितम् जातवेदसम्

aupavāhyasya nāgasya viṣāṇam śakalīkṛtam |
sahasā cāpi samśāntam jvalitam jātavedasam

अवदीर्णाम् च पृथिवीम् शुष्कामः च विविधान् द्रुमान् ।
अहम् पश्यामि विध्वस्तान् सधूमामः चैव पार्वतान्

avadīrṇām ca pṛthivīm śuṣkāmaḥ ca vividhān drumān |
aham paśyāmi vidhvastān sadhūmāmaḥ caiva pārvatān

पीठे कार्ष्णायसे च एनम् निषण्णम् कृष्ण वाससम् ।
प्रहसन्ति स्म राजानम् प्रमदाः कृष्ण पिन्गलाः

pīṭhe kārṣṇāyase ca enam niṣaṇṇam kṛṣṇa vāsasam |
prahasanti sma rājānam pramadāḥ kṛṣṇa pingalāḥ

त्वरमाणः च धर्म आत्मा रक्त माल्य अनुलेपनः ।
रथेन खर युक्तेन प्रयातः दक्षिणा मुखः

tvaramāṇaḥ ca dharma ātmā rakta mālya anulepanaḥ |
rathena khara yuktena prayātaḥ dakṣiṇā mukhaḥ

प्रहसन्तीव राजानम् प्रमदा रक्तवासिनी ।
प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतासना

prahasantīva rājānam pramadā raktavāsinī |
prakarṣantī mayā dṛṣṭā rākṣasī vikṛtāsanā

एवम् एतन् मया दृष्टम् इमाम् रात्रिम् भय आवहाम् ।
अहम् रामः अथ वा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति

evam etan mayā dṛṣṭam imām rātrim bhaya āvahām |
aham rāmaḥ atha vā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati

नरः यानेन यः स्वप्ने खर युक्तेन याति हि ।
अचिरात् तस्य धूम अग्रम् चितायाम् सम्प्रदृश्यते

naraḥ yānena yaḥ svapne khara yuktena yāti hi |
acirāt tasya dhūma agram citāyām sampradṛśyate

एतन् निमित्तम् दीनो अहम् तन् न वः प्रतिपूजये ।
शुष्यति इव च मे कण्ठो न स्वस्थम् इव मे मनः

etan nimittam dīno aham tan na vaḥ pratipūjaye |
śuṣyati iva ca me kaṇṭho na svastham iva me manaḥ

न पश्यामि भयस्थानम् भयम् चैवोपधारये ।
भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे चाया चोपहता मम

na paśyāmi bhayasthānam bhayam caivopadhāraye |
bhraṣṭaśca svarayogo me cāyā copahatā mama

जुगुप्सन्न् इव च आत्मानम् न च पश्यामि कारणम् ।
इमाम् हि दुह्स्वप्न गतिम् निशाम्य ताम् ।
अनेक रूपाम् अवितर्किताम् पुरा ।
भयम् महत् तद्द् हृदयान् न याति मे ।
विचिन्त्य राजानम् अचिन्त्य दर्शनम्

jugupsann iva ca ātmānam na ca paśyāmi kāraṇam |
imām hi duhsvapna gatim niśāmya tām |
aneka rūpām avitarkitām purā |
bhayam mahat tadd hṛdayān na yāti me |
vicintya rājānam acintya darśanam