सर्ग 116: चित्रकूट के तपस्वी राक्षसों से भयभीत

प्रतिप्रयाते भरते वसन् रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम्

pratiprayāte bharate vasan rāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām

ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान्

ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān

नयनैर्भुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किता: ।
अन्योन्यमुपजल्पन्त: शनैश्चक्रुर्मिथ: कथा:

nayanairbhukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitā: |
anyonyamupajalpanta: śanaiścakrurmitha: kathā:

तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कित: ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं तत:

teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkita: |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tata:

न कच्चिद्भगवन् किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विन:

na kaccidbhagavan kiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvina:

प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिर्दृष्टं नानुरूपमिवात्मन:

pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhirdṛṣṭaṃ nānurūpamivātmana:

कच्चिच्छुश्रूषमाणा व: शुश्रूषणपरा मयि ।
प्र(म)मादाभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते

kaccicchuśrūṣamāṇā va: śuśrūṣaṇaparā mayi |
pra(ma)mādābhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate

अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गत: ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम्

atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gata: |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam

कुत: कल्याणसत्त्वाया: कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषत:

kuta: kalyāṇasattvāyā: kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣata:

त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान् प्रति वर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्ना: कथयन्ति मिथ: कथा:

tvannimittamidaṃ tāvattāpasān prati vartate |
rakṣobhyastena saṃvignā: kathayanti mitha: kathā:

रावणावरज: कश्चित् खरो नामेह राक्षस: ।
उत्पाट्य तापसान् सर्वान् जनस्थाननिकेतनान्

rāvaṇāvaraja: kaścit kharo nāmeha rākṣasa: |
utpāṭya tāpasān sarvān janasthānaniketanān

धृष्टश्च जितकाशीं च नृशंस: पुरुषादक: ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते

dhṛṣṭaśca jitakāśīṃ ca nṛśaṃsa: puruṣādaka: |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate

त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान्

tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān

दर्शयन्ति हि बीभत्सै: क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनै:

darśayanti hi bībhatsai: krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanai:

अप्रशस्तैरशुचिभि: सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिघ्नन्त्यपरान् क्षिप्रमनार्य्या: पुरत: स्थिता:

apraśastairaśucibhi: samprayojya ca tāpasān |
pratighnantyaparān kṣipramanāryyā: purata: sthitā:

तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसांस्तत्र नाशयन्तो ऽल्पयेतस:

teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃstatra nāśayanto 'lpayetasa:

अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीन् सिञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमृद्नन्ति हवने समुपस्थिते

apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīn siñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramṛdnanti havane samupasthite

तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान् प्रजिहासव: ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयो ऽद्य माम्

tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramān prajihāsava: |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo 'dya mām

तत्पुरा राम शारीरीमुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम्

tatpurā rāma śārīrīmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam

बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगण: पुन:

bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇa: puna:

खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्त्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धि: प्रवर्त्तते

kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravarttate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhi: pravarttate

सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि वसतो वासो दु:खमिहाद्य ते

sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi vasato vāso du:khamihādya te

इत्युक्तवन्तं रामस्तं राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुक:

ityuktavantaṃ rāmastaṃ rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsuka:

अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलै: कुलपति: सह

abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulai: kulapati: saha

राम: संसाध्य त्वृषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात् कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थ: पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे

rāma: saṃsādhya tvṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmāt kulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārtha: puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede

आश्रमं त्वृषिविरहितं प्रभु: क्षणमपि न विजहौ स राघव: ।
राघवं हि सततमनुगतास्तापसाश्चार्षचरितधृतगुणा:

āśramaṃ tvṛṣivirahitaṃ prabhu: kṣaṇamapi na vijahau sa rāghava: |
rāghavaṃ hi satatamanugatāstāpasāścārṣacaritadhṛtaguṇā: