सर्ग 110: वसिष्ठ इक्ष्वाकु वंश की परम्परा सुनाते हैं

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठ: प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्

kruddhamājñāya rāmaṃ taṃ vasiṣṭha: pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim

निवर्त्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमुक्तवान् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे

nivarttayitukāmastu tvāmetadvākyamuktavān |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me

सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता ।
तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह ।
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्

sarvaṃ salilamevāsīt pṛthivī yatra nirmitā |
tata: samabhavadbrahmā svayambhūrdaivatai: saha |
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām

असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रै: कृतात्मभि: ।
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्यय:

asṛjacca jagat sarvaṃ saha putrai: kṛtātmabhi: |
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyaya:

तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचे: काश्यप: सुत:

tasmānmarīci: saṃjajñe marīce: kāśyapa: suta:

विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतस्सुत: ।
स तु प्रजापति: पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुत:

vivasvān kāśyapājjajñe manurvaivasvatassuta: |
sa tu prajāpati: pūrvamikṣvākustu mano: suta:

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्

yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam

इक्ष्वाकोस्तु सुत: श्रीमान् कुक्षिरेवेति विश्रुत: ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत

ikṣvākostu suta: śrīmān kukṣireveti viśruta: |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata

विकुक्षेस्तु महातेजा बाण: पुत्र: प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशा:

vikukṣestu mahātejā bāṇa: putra: pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahāyaśā:

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन

nānāvṛṣṭirbabhūvāsminna durbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana

अनरण्यान्महाबाहु: पृथू राजा बभूव ह ।
तस्मात् पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ।
स सत्यवचनाद्वीर: सशरीरो दिवङ्गत:

anaraṇyānmahābāhu: pṛthū rājā babhūva ha |
tasmāt pṛthormahārājastriśaṅkurudapadyata |
sa satyavacanādvīra: saśarīro divaṅgata:

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारो महायशा: ।
धुन्धुमारो महातेजा युवनाश्वो व्यजायत

triśaṅkorabhavatsūnurdhundhumāro mahāyaśā: |
dhundhumāro mahātejā yuvanāśvo vyajāyata

युवनाश्वसुत: श्रीमान् मान्धाता समपद्यत ।
मान्धातुस्तु महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत

yuvanāśvasuta: śrīmān māndhātā samapadyata |
māndhātustu mahātejā: susandhirudapadyata

सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धि: प्रसेनजित् ।
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदन:

susandherapi putrau dvau dhruvasandhi: prasenajit |
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdana:

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ।
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रव: ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दव:

bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata |
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatrava: |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindava:

तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासित: ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनि:

tāṃstu sarvān prativyūhya yuddhe rājā pravāsita: |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muni:

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुति: ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ

dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śruti: |
ekā garbhavināśāya sapatnyai sagaraṃ dadau

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रित: ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्

bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśrita: |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat

स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुत: ।
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्त्ता ऽरिसूदन:

sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśruta: |
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakarttā 'risūdana:

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिं तमनुमान्य च ।
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत

kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā muniṃ tamanumānya ca |
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tata: sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात: स सगरो ऽभवत्

sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta: sa sagaro 'bhavat

स राजा सगरो नाम य: समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तमिमा: प्रजा:

sa rājā sagaro nāma ya: samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayantamimā: prajā:

असमञ्जस्तु पुत्रोभूत् सगरस्येति न: श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्त: पापकर्मकृत्

asamañjastu putrobhūt sagarasyeti na: śrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirasta: pāpakarmakṛt

अंशुमानपि पुत्रो ऽभूदसमञ्जस्य वीर्य्यवान् ।
दिलीपों ऽशुमत: पुत्रो दिलीपस्य भगीरथ:

aṃśumānapi putro 'bhūdasamañjasya vīryyavān |
dilīpoṃ 'śumata: putro dilīpasya bhagīratha:

भगीरथात् ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुता: ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रो ऽभूद्रघुर्येन तु राघवा:

bhagīrathāt kakutsthastu kākutsthā yena viśrutā: |
kakutsthasya ca putro 'bhūdraghuryena tu rāghavā:

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्ध: पुरुषादक: ।
कल्माषपाद: सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि

raghostu putrastejasvī pravṛddha: puruṣādaka: |
kalmāṣapāda: saudāsa ityevaṃ prathito bhuvi

कल्माषपादपुत्रो ऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुत: ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्

kalmāṣapādaputro 'bhūcchaṅkhaṇastviti viśruta: |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat

शङ्खणस्य च पुत्रो ऽभूच्छूर: श्रीमान् सुदर्शन: ।
सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्णस्य शीघ्रग:

śaṅkhaṇasya ca putro 'bhūcchūra: śrīmān sudarśana: |
sudarśanasyāgnivarṇa agnivarṇasya śīghraga:

शीघ्रगस्य मरु: पुत्रो मरो: पुत्र: प्रशुश्रुक: ।
प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूदम्बरीषो महाद्युति:

śīghragasya maru: putro maro: putra: praśuśruka: |
praśuśrukasya putro 'bhūdambarīṣo mahādyuti:

अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून्नहुष: सत्यविक्रम: ।
नहुषस्य च नाभाग: पुत्र: परमधार्मिक:

ambarīṣasya putro 'bhūnnahuṣa: satyavikrama: |
nahuṣasya ca nābhāga: putra: paramadhārmika:

अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथ: सुत:

ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasya caiva dharmātmā rājā daśaratha: suta:

तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुत: ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप

tasya jyeṣṭho 'si dāyādo rāma ityabhiviśruta: |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वज: ।
पूर्वजे नावर: पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते

ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvaja: |
pūrvaje nāvara: putro jyeṣṭho rājye 'bhiṣicyate

स राघवाणां कुलधर्ममात्मन: सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायश:

sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmana: sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśa: