क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठ: प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्
kruddhamājñāya rāmaṃ taṃ vasiṣṭha: pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे दशोत्तरशततम: सर्ग: ॥ ११० ॥
34 verses · 110 of 119
Seeing Rama angered, Vasishtha says Jabali knows well the coming and going of the world and spoke only to turn him back. In the beginning all was water; Brahma, self-born, arose with the gods and, as the boar, raised the earth. From Brahma came Marichi, from Marichi Kashyapa, from Kashyapa Vivasvan, from him Manu, and from Manu Ikshvaku, first king of Ayodhya. He traces the line through Kukshi, Vikukshi, Bana, Anaranya, Prithu, Trishanku, Dhundhumara, Yuvanashva, Mandhata, Sagara, Asamanja, Amshuman, Dilipa, Bhagiratha, Kakutstha, Raghu, Kalmashapada, Ambarisha, Nahusha, Nabhaga, Aja and Dasharatha. In this whole line, Vasishtha says, the eldest son is anointed king, not a younger while the elder lives. Do not break the eternal custom of the Raghus; rule this earth as your father did.
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तं वसिष्ठ: प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्
kruddhamājñāya rāmaṃ taṃ vasiṣṭha: pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim
निवर्त्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमुक्तवान् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे
nivarttayitukāmastu tvāmetadvākyamuktavān |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me
सर्वं सलिलमेवासीत् पृथिवी यत्र निर्मिता ।
तत: समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: सह ।
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्
sarvaṃ salilamevāsīt pṛthivī yatra nirmitā |
tata: samabhavadbrahmā svayambhūrdaivatai: saha |
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām
असृजच्च जगत् सर्वं सह पुत्रै: कृतात्मभि: ।
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्यय:
asṛjacca jagat sarvaṃ saha putrai: kṛtātmabhi: |
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyaya:
तस्मान्मरीचि: संजज्ञे मरीचे: काश्यप: सुत:
tasmānmarīci: saṃjajñe marīce: kāśyapa: suta:
विवस्वान् काश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतस्सुत: ।
स तु प्रजापति: पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुत:
vivasvān kāśyapājjajñe manurvaivasvatassuta: |
sa tu prajāpati: pūrvamikṣvākustu mano: suta:
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam
इक्ष्वाकोस्तु सुत: श्रीमान् कुक्षिरेवेति विश्रुत: ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत
ikṣvākostu suta: śrīmān kukṣireveti viśruta: |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata
विकुक्षेस्तु महातेजा बाण: पुत्र: प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महायशा:
vikukṣestu mahātejā bāṇa: putra: pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahāyaśā:
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्न दुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminna durbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana
अनरण्यान्महाबाहु: पृथू राजा बभूव ह ।
तस्मात् पृथोर्महाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ।
स सत्यवचनाद्वीर: सशरीरो दिवङ्गत:
anaraṇyānmahābāhu: pṛthū rājā babhūva ha |
tasmāt pṛthormahārājastriśaṅkurudapadyata |
sa satyavacanādvīra: saśarīro divaṅgata:
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्धुन्धुमारो महायशा: ।
धुन्धुमारो महातेजा युवनाश्वो व्यजायत
triśaṅkorabhavatsūnurdhundhumāro mahāyaśā: |
dhundhumāro mahātejā yuvanāśvo vyajāyata
युवनाश्वसुत: श्रीमान् मान्धाता समपद्यत ।
मान्धातुस्तु महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत
yuvanāśvasuta: śrīmān māndhātā samapadyata |
māndhātustu mahātejā: susandhirudapadyata
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धि: प्रसेनजित् ।
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदन:
susandherapi putrau dvau dhruvasandhi: prasenajit |
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdana:
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ।
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रव: ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दव:
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata |
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatrava: |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindava:
तांस्तु सर्वान् प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासित: ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनि:
tāṃstu sarvān prativyūhya yuddhe rājā pravāsita: |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muni:
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुति: ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै सगरं ददौ
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śruti: |
ekā garbhavināśāya sapatnyai sagaraṃ dadau
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रित: ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśrita: |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुत: ।
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्त्ता ऽरिसूदन:
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśruta: |
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakarttā 'risūdana:
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिं तमनुमान्य च ।
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā muniṃ tamanumānya ca |
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tata: sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात: स सगरो ऽभवत्
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta: sa sagaro 'bhavat
स राजा सगरो नाम य: समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन्तमिमा: प्रजा:
sa rājā sagaro nāma ya: samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayantamimā: prajā:
असमञ्जस्तु पुत्रोभूत् सगरस्येति न: श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्त: पापकर्मकृत्
asamañjastu putrobhūt sagarasyeti na: śrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirasta: pāpakarmakṛt
अंशुमानपि पुत्रो ऽभूदसमञ्जस्य वीर्य्यवान् ।
दिलीपों ऽशुमत: पुत्रो दिलीपस्य भगीरथ:
aṃśumānapi putro 'bhūdasamañjasya vīryyavān |
dilīpoṃ 'śumata: putro dilīpasya bhagīratha:
भगीरथात् ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुता: ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रो ऽभूद्रघुर्येन तु राघवा:
bhagīrathāt kakutsthastu kākutsthā yena viśrutā: |
kakutsthasya ca putro 'bhūdraghuryena tu rāghavā:
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्ध: पुरुषादक: ।
कल्माषपाद: सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि
raghostu putrastejasvī pravṛddha: puruṣādaka: |
kalmāṣapāda: saudāsa ityevaṃ prathito bhuvi
कल्माषपादपुत्रो ऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुत: ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्
kalmāṣapādaputro 'bhūcchaṅkhaṇastviti viśruta: |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat
शङ्खणस्य च पुत्रो ऽभूच्छूर: श्रीमान् सुदर्शन: ।
सुदर्शनस्याग्निवर्ण अग्निवर्णस्य शीघ्रग:
śaṅkhaṇasya ca putro 'bhūcchūra: śrīmān sudarśana: |
sudarśanasyāgnivarṇa agnivarṇasya śīghraga:
शीघ्रगस्य मरु: पुत्रो मरो: पुत्र: प्रशुश्रुक: ।
प्रशुश्रुकस्य पुत्रो ऽभूदम्बरीषो महाद्युति:
śīghragasya maru: putro maro: putra: praśuśruka: |
praśuśrukasya putro 'bhūdambarīṣo mahādyuti:
अम्बरीषस्य पुत्रो ऽभून्नहुष: सत्यविक्रम: ।
नहुषस्य च नाभाग: पुत्र: परमधार्मिक:
ambarīṣasya putro 'bhūnnahuṣa: satyavikrama: |
nahuṣasya ca nābhāga: putra: paramadhārmika:
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्य चैव धर्मात्मा राजा दशरथ: सुत:
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasya caiva dharmātmā rājā daśaratha: suta:
तस्य ज्येष्ठो ऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुत: ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप
tasya jyeṣṭho 'si dāyādo rāma ityabhiviśruta: |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वज: ।
पूर्वजे नावर: पुत्रो ज्येष्ठो राज्ये ऽभिषिच्यते
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvaja: |
pūrvaje nāvara: putro jyeṣṭho rājye 'bhiṣicyate
स राघवाणां कुलधर्ममात्मन: सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायश:
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmana: sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśa:
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)