सर्ग 39: मारीच का राम से दूसरी बार बचना

एवमस्मि तदा मुक्तः कथंचित् तेन संयुगे ।
इदानीमपि यद् वृत्तं तच्छृणुष्व यदुत्तरम्

evamasmi tadā muktaḥ kathaṃcit tena saṃyuge |
idānīmapi yad vṛttaṃ tacchṛṇuṣva yaduttaram

राक्षसाभ्यामहं द्वाभ्यामनिर्विण्णस्तथाकृतः ।
सहितो मृगरूपाभ्यां प्रविष्टो दण्डकावने

rākṣasābhyāmahaṃ dvābhyāmanirviṇṇastathākṛtaḥ |
sahito mṛgarūpābhyāṃ praviṣṭo daṇḍakāvane

दीप्तजिह्वो महादंष्ट्रस्तीक्ष्णशृङ्गो महाबलः ।
व्यचरन् दण्डकारण्यं मांसभक्षो महामृगः

dīptajihvo mahādaṃṣṭrastīkṣṇaśṛṅgo mahābalaḥ |
vyacaran daṇḍakāraṇyaṃ māṃsabhakṣo mahāmṛgaḥ

अग्निहोत्रेषु तीर्थेषु चैत्यवृक्षेषु रावण ।
अत्यन्तघोरो व्यचरंस्तापसांस्तान् प्रधर्षयन्

agnihotreṣu tīrtheṣu caityavṛkṣeṣu rāvaṇa |
atyantaghoro vyacaraṃstāpasāṃstān pradharṣayan

निहत्य दण्डकारण्ये तापसान् धर्मचारिणः ।
रुधिराणि पिबंस्तेषां तन्मांसानि च भक्षयन्

nihatya daṇḍakāraṇye tāpasān dharmacāriṇaḥ |
rudhirāṇi pibaṃsteṣāṃ tanmāṃsāni ca bhakṣayan

ऋषिमांसाशनः क्रूरस्त्रासयन् वनगोचरान् ।
तदा रुधिरमत्तोऽहं व्यचरं दण्डकावनम्

ṛṣimāṃsāśanaḥ krūrastrāsayan vanagocarān |
tadā rudhiramatto'haṃ vyacaraṃ daṇḍakāvanam

तदाहं दण्डकारण्ये विचरन् धर्मदूषकः ।
आसादयं तदा रामं तापसं धर्ममाश्रितम्

tadāhaṃ daṇḍakāraṇye vicaran dharmadūṣakaḥ |
āsādayaṃ tadā rāmaṃ tāpasaṃ dharmamāśritam

वैदेहीं च महाभागां लक्ष्मणं च महारथम् ।
तापसं नियताहारं सर्वभूतहिते रतम्

vaidehīṃ ca mahābhāgāṃ lakṣmaṇaṃ ca mahāratham |
tāpasaṃ niyatāhāraṃ sarvabhūtahite ratam

सोऽहं वनगतं रामं परिभूय महाबलम् ।
तापसोऽयमिति ज्ञात्वा पूर्ववैरमनुस्मरन्

so'haṃ vanagataṃ rāmaṃ paribhūya mahābalam |
tāpaso'yamiti jñātvā pūrvavairamanusmaran

अभ्यधावं सुसंक्रुद्धस्तीक्ष्णशृङ्गो मृगाकृतिः ।
जिघांसुरकृतप्रज्ञस्तं प्रहारमनुस्मरन्

abhyadhāvaṃ susaṃkruddhastīkṣṇaśṛṅgo mṛgākṛtiḥ |
jighāṃsurakṛtaprajñastaṃ prahāramanusmaran

तेन त्यक्तास्त्रयो बाणाः शिताः शत्रुनिबर्हणाः ।
विकृष्य सुमहच्चापं सुपर्णानिलतुल्यगाः

tena tyaktāstrayo bāṇāḥ śitāḥ śatrunibarhaṇāḥ |
vikṛṣya sumahaccāpaṃ suparṇānilatulyagāḥ

ते बाणा वज्रसंकाशाः सुघोरा रक्तभोजनाः ।
आजग्मुः सहिताः सर्वे त्रयः संनतपर्वणः

te bāṇā vajrasaṃkāśāḥ sughorā raktabhojanāḥ |
ājagmuḥ sahitāḥ sarve trayaḥ saṃnataparvaṇaḥ

पराक्रमज्ञो रामस्य शठो दृष्टभयः पुरा ।
समुत्क्रान्तस्ततो मुक्तस्तावुभौ राक्षसौ हतौ

parākramajño rāmasya śaṭho dṛṣṭabhayaḥ purā |
samutkrāntastato muktastāvubhau rākṣasau hatau

शरेण मुक्तो रामस्य कथंचित् प्राप्य जीवितम् ।
इह प्रव्राजितो युक्तस्तापसोऽहं समाहितः

śareṇa mukto rāmasya kathaṃcit prāpya jīvitam |
iha pravrājito yuktastāpaso'haṃ samāhitaḥ

वृक्षे वृक्षे हि पश्यामि चीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।
गृहीतधनुषं रामं पाशहस्तमिवान्तकम्

vṛkṣe vṛkṣe hi paśyāmi cīrakṛṣṇājināmbaram |
gṛhītadhanuṣaṃ rāmaṃ pāśahastamivāntakam

अपि रामसहस्राणि भीतः पश्यामि रावण ।
रामभूतमिदं सर्वमरण्यं प्रतिभाति मे

api rāmasahasrāṇi bhītaḥ paśyāmi rāvaṇa |
rāmabhūtamidaṃ sarvamaraṇyaṃ pratibhāti me

राममेव हि पश्यामि रहिते राक्षसेश्वर ।
दृष्ट्वा स्वप्नगतं राममुद्भ्रमामि विचेतनः

rāmameva hi paśyāmi rahite rākṣaseśvara |
dṛṣṭvā svapnagataṃ rāmamudbhramāmi vicetanaḥ

रकारादीनि नामानि रामत्रस्तस्य रावण ।
रत्नानि च रथाश्चैव वित्रासं जनयन्ति मे

rakārādīni nāmāni rāmatrastasya rāvaṇa |
ratnāni ca rathāścaiva vitrāsaṃ janayanti me

अहं तस्य प्रभावज्ञो न युद्धं तेन ते क्षमम् ।
बलिं वा नमुचिं वापि हन्याद्धि रघुनन्दनः

ahaṃ tasya prabhāvajño na yuddhaṃ tena te kṣamam |
baliṃ vā namuciṃ vāpi hanyāddhi raghunandanaḥ

रणे रामेण युद्धस्व क्षमां वा कुरु रावण ।
न ते रामकथा कार्या यदि मां द्रष्टुमिच्छसि

raṇe rāmeṇa yuddhasva kṣamāṃ vā kuru rāvaṇa |
na te rāmakathā kāryā yadi māṃ draṣṭumicchasi

बहवः साधवो लोके युक्ता धर्ममनुष्ठिताः ।
परेषामपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः

bahavaḥ sādhavo loke yuktā dharmamanuṣṭhitāḥ |
pareṣāmaparādhena vinaṣṭāḥ saparicchadāḥ

सोऽहं परापराधेन विनशेयं निशाचर ।
कुरु यत् ते क्षमं तत्त्वमहं त्वां नानुयामि वै

so'haṃ parāparādhena vinaśeyaṃ niśācara |
kuru yat te kṣamaṃ tattvamahaṃ tvāṃ nānuyāmi vai

रामश्च हि महातेजा महासत्त्वो महाबलः ।
अपि राक्षसलोकस्य भवेदन्तकरोऽपि हि

rāmaśca hi mahātejā mahāsattvo mahābalaḥ |
api rākṣasalokasya bhavedantakaro'pi hi

यदि शूर्पणखाहेतोर्जनस्थानगतः खरः ।
अतिवृत्तो हतः पूर्वं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
अत्र ब्रूहि यथातत्त्वं को रामस्य व्यतिक्रमः

yadi śūrpaṇakhāhetorjanasthānagataḥ kharaḥ |
ativṛtto hataḥ pūrvaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
atra brūhi yathātattvaṃ ko rāmasya vyatikramaḥ

इदं वचो बन्धुहितार्थिना मया
यथोच्यमानं यदि नाभिपत्स्यसे ।
सबान्धवस्त्यक्ष्यसि जीवितं रणे
हतोऽद्य रामेण शरैरजिह्मगैः

idaṃ vaco bandhuhitārthinā mayā
yathocyamānaṃ yadi nābhipatsyase |
sabāndhavastyakṣyasi jīvitaṃ raṇe
hato'dya rāmeṇa śarairajihmagaiḥ