सर्ग 22: चौदह सहस्र राक्षसों के साथ खर का प्रस्थान

एवमाधर्षितः शूरः शूर्पणख्या खरस्ततः ।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः

evamādharṣitaḥ śūraḥ śūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ

तवापमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम ।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम्

tavāpamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam

न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम् ।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान् हतो योऽद्य विमोक्ष्यते

na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇān hato yo'dya vimokṣyate

बाष्पः संधार्यतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम् ।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम्

bāṣpaḥ saṃdhāryatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam

परश्वधहतस्याद्य मन्दप्राणस्य भूतले ।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि

paraśvadhahatasyādya mandaprāṇasya bhūtale |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi

सम्प्रहृष्टा वचः श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम् ।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद् भ्रातरं रक्षसां वरम्

samprahṛṣṭā vacaḥ śrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyād bhrātaraṃ rakṣasāṃ varam

तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः ।
अब्रवीद् दूषणं नाम खरः सेनापतिं तदा

tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīd dūṣaṇaṃ nāma kharaḥ senāpatiṃ tadā

चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् ।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम्

caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām

नीलजीमूतवर्णानां लोकहिंसाविहारिणाम् ।
सर्वोद्योगमुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय

nīlajīmūtavarṇānāṃ lokahiṃsāvihāriṇām |
sarvodyogamudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya

उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च ।
शरांश्च चित्रान् खड्गांश्च शक्तीश्च विविधाः शिताः

upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃśca citrān khaḍgāṃśca śaktīśca vividhāḥ śitāḥ

अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् ।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविद

agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovida

इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् ।
सदश्वैः शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः

iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiḥ śabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ

तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम्

taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram

मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैः शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः ।
माङ्गल्यैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिश्च समावृतम्

matsyaiḥ puṣpairdrumaiḥ śailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
māṅgalyaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhiśca samāvṛtam

ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किंकिणीवरभूषितम् ।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरस्तदा

dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṃkiṇīvarabhūṣitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharastadā

खरस्तु तन्महत्सैन्यं रथचर्मायुधध्वजम् ।
निर्यातेत्यब्रवीत् प्रेक्ष्य दूषणः सर्वराक्षसान्

kharastu tanmahatsainyaṃ rathacarmāyudhadhvajam |
niryātetyabravīt prekṣya dūṣaṇaḥ sarvarākṣasān

ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् ।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम्

tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः ।
खड्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैः सतोमरैः

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ sutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaḍgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiḥ satomaraiḥ

शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः ।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः

śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ

राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निर्यातानि जनस्थानात् खरचित्तानुवर्तिनाम्

rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānāt kharacittānuvartinām

तांस्तु निर्धावतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमदर्शनान् ।
खरस्याथ रथः किंचिज्जगाम तदनन्तरम्

tāṃstu nirdhāvato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmadarśanān |
kharasyātha rathaḥ kiṃcijjagāma tadanantaram

ततस्ताञ्छबलानश्वांस्तप्तकाञ्चनभूषितान् ।
खरस्य मतमाज्ञाय सारथिः पर्यचोदयत्

tatastāñchabalānaśvāṃstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matamājñāya sārathiḥ paryacodayat

संचोदितो रथः शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः ।
शब्देनापूरयामास दिशः सप्रदिशस्तथा

saṃcodito rathaḥ śīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaḥ sapradiśastathā

प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वरो
रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः ।
अचूचुदत् सारथिमुन्नदन् पुन-
र्महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान्

pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvaro
riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudat sārathimunnadan puna-
rmahābalo megha ivāśmavarṣavān