सर्ग 13: अगस्त्य द्वारा पञ्चवटी का निर्देश

राम प्रीतोऽस्मि भद्रं ते परितुष्टोऽस्मि लक्ष्मण ।
अभिवादयितुं यन्मां प्राप्तौ स्थः सह सीतया

rāma prīto'smi bhadraṃ te parituṣṭo'smi lakṣmaṇa |
abhivādayituṃ yanmāṃ prāptau sthaḥ saha sītayā

अध्वश्रमेण वां खेदो बाधते प्रचुरश्रमः ।
व्यक्तमुत्कण्ठते वापि मैथिली जनकात्मजा

adhvaśrameṇa vāṃ khedo bādhate pracuraśramaḥ |
vyaktamutkaṇṭhate vāpi maithilī janakātmajā

एषा च सुकुमारी च खेदैश्च न विमानिता ।
प्राज्यदोषं वनं प्राप्ता भर्तृस्नेहप्रचोदिता

eṣā ca sukumārī ca khedaiśca na vimānitā |
prājyadoṣaṃ vanaṃ prāptā bhartṛsnehapracoditā

यथैषा रमते राम इह सीता तथा कुरु ।
दुष्करं कृतवत्येषा वने त्वामभिगच्छती

yathaiṣā ramate rāma iha sītā tathā kuru |
duṣkaraṃ kṛtavatyeṣā vane tvāmabhigacchatī

एषा हि प्रकृतिः स्त्रीणामासृष्टे रघुनन्दन ।
समस्थमनुरज्यन्ते विषमस्थं त्यजन्ति च

eṣā hi prakṛtiḥ strīṇāmāsṛṣṭe raghunandana |
samasthamanurajyante viṣamasthaṃ tyajanti ca

शतह्रदानां लोलत्वं शस्त्राणां तीक्ष्णतां तथा ।
गरुडानिलयोः शैघ्र्यमनुगच्छन्ति योषितः

śatahradānāṃ lolatvaṃ śastrāṇāṃ tīkṣṇatāṃ tathā |
garuḍānilayoḥ śaighryamanugacchanti yoṣitaḥ

इयं तु भवतो भार्या दोषैरेतैर्विवर्जिता ।
श्लाघ्या च व्यपदेश्या च यथा देवीष्वरुन्धती

iyaṃ tu bhavato bhāryā doṣairetairvivarjitā |
ślāghyā ca vyapadeśyā ca yathā devīṣvarundhatī

अलंकृतोऽयं देशश्च यत्र सौमित्रिणा सह ।
वैदेह्या चानया राम वत्स्यसि त्वमरिंदम

alaṃkṛto'yaṃ deśaśca yatra saumitriṇā saha |
vaidehyā cānayā rāma vatsyasi tvamariṃdama

एवमुक्तस्तु मुनिना राघवः संयताञ्जलिः ।
उवाच प्रश्रितं वाक्यमृषिं दीप्तमिवानलम्

evamuktastu muninā rāghavaḥ saṃyatāñjaliḥ |
uvāca praśritaṃ vākyamṛṣiṃ dīptamivānalam

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यस्य मे मुनिपुंगवः ।
गुणैः सभ्रातृभार्यस्य गुरुर्नः परितुष्यति

dhanyo'smyanugṛhīto'smi yasya me munipuṃgavaḥ |
guṇaiḥ sabhrātṛbhāryasya gururnaḥ parituṣyati

किं तु व्यादिश मे देशं सोदकं बहुकाननम् ।
यत्राश्रमपदं कृत्वा वसेयं निरतः सुखम्

kiṃ tu vyādiśa me deśaṃ sodakaṃ bahukānanam |
yatrāśramapadaṃ kṛtvā vaseyaṃ nirataḥ sukham

ततोऽब्रवीन्मुनिश्रेष्ठः श्रुत्वा रामस्य भाषितम् ।
ध्यात्वा मुहूर्तं धर्मात्मा ततोवाच वचः शुभम्

tato'bravīnmuniśreṣṭhaḥ śrutvā rāmasya bhāṣitam |
dhyātvā muhūrtaṃ dharmātmā tatovāca vacaḥ śubham

इतो द्वियोजने तात बहुमूलफलोदकः ।
देशो बहुमृगः श्रीमान् पञ्चवट्यभिविश्रुतः

ito dviyojane tāta bahumūlaphalodakaḥ |
deśo bahumṛgaḥ śrīmān pañcavaṭyabhiviśrutaḥ

तत्र गत्वाऽऽश्रमपदं कृत्वा सौमित्रिणा सह ।
रमस्व त्वं पितुर्वाक्यं यथोक्तमनुपालयन्

tatra gatvā''śramapadaṃ kṛtvā saumitriṇā saha |
ramasva tvaṃ piturvākyaṃ yathoktamanupālayan

विदितो ह्येष वृत्तान्तो मम सर्वस्तवानघ ।
तपसश्च प्रभावेण स्नेहाद् दशरथस्य च

vidito hyeṣa vṛttānto mama sarvastavānagha |
tapasaśca prabhāveṇa snehād daśarathasya ca

हृदयस्थं च ते च्छन्दो विज्ञातं तपसा मया ।
इह वासं प्रतिज्ञाय मया सह तपोवने

hṛdayasthaṃ ca te cchando vijñātaṃ tapasā mayā |
iha vāsaṃ pratijñāya mayā saha tapovane

अतश्च त्वामहं ब्रूमि गच्छ पञ्चवटीमिति ।
स हि रम्यो वनोद्देशो मैथिली तत्र रंस्यते

ataśca tvāmahaṃ brūmi gaccha pañcavaṭīmiti |
sa hi ramyo vanoddeśo maithilī tatra raṃsyate

स देशः श्लाघनीयश्च नातिदूरे च राघव ।
गोदावर्याः समीपे च मैथिली तत्र रंस्यते

sa deśaḥ ślāghanīyaśca nātidūre ca rāghava |
godāvaryāḥ samīpe ca maithilī tatra raṃsyate

प्राज्यमूलफलैश्चैव नानाद्विजगणैर्युतः ।
विविक्तश्च महाबाहो पुण्यो रम्यस्तथैव च

prājyamūlaphalaiścaiva nānādvijagaṇairyutaḥ |
viviktaśca mahābāho puṇyo ramyastathaiva ca

भवानपि सदाचारः शक्तश्च परिरक्षणे ।
अपि चात्र वसन् राम तापसान् पालयिष्यसि

bhavānapi sadācāraḥ śaktaśca parirakṣaṇe |
api cātra vasan rāma tāpasān pālayiṣyasi

एतदालक्ष्यते वीर मधूकानां महावनम् ।
उत्तरेणास्य गन्तव्यं न्यग्रोधमपि गच्छता

etadālakṣyate vīra madhūkānāṃ mahāvanam |
uttareṇāsya gantavyaṃ nyagrodhamapi gacchatā

ततः स्थलमुपारुह्य पर्वतस्याविदूरतः ।
ख्यातः पञ्चवटीत्येव नित्यपुष्पितकाननः

tataḥ sthalamupāruhya parvatasyāvidūrataḥ |
khyātaḥ pañcavaṭītyeva nityapuṣpitakānanaḥ

अगस्त्येनैवमुक्तस्तु रामः सौमित्रिणा सह ।
सत्कृत्यामन्त्रयामास तमृषिं सत्यवादिनम्

agastyenaivamuktastu rāmaḥ saumitriṇā saha |
satkṛtyāmantrayāmāsa tamṛṣiṃ satyavādinam

तौ तु तेनाभ्यनुज्ञातौ कृतपादाभिवन्दनौ ।
तमाश्रमं पञ्चवटीं जग्मतुः सह सीतया

tau tu tenābhyanujñātau kṛtapādābhivandanau |
tamāśramaṃ pañcavaṭīṃ jagmatuḥ saha sītayā

गृहीतचापौ तु नराधिपात्मजौ
विषक्ततूणी समरेष्वकातरौ ।
यथोपदिष्टेन पथा महर्षिणा
प्रजग्मतुः पञ्चवटीं समाहितौ

gṛhītacāpau tu narādhipātmajau
viṣaktatūṇī samareṣvakātarau |
yathopadiṣṭena pathā maharṣiṇā
prajagmatuḥ pañcavaṭīṃ samāhitau