सर्ग 1: दण्डकवन के ऋषियों द्वारा श्रीराम का स्वागत

प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ।
रामो ददर्श दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम्

praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
rāmo dadarśa durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam

कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्

kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam

शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा ।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसंघैः समावृतम्

śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṃghaiḥ samāvṛtam

पूजितं चोपनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः ।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः

pūjitaṃ copanṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ

समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम् ।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैः स्वादुफलैर्वृतम्

samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ svāduphalairvṛtam

बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया

balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā

फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः ।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्युतम्

phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhiryutam

पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
तद् ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्

puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tad brahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam

ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम् ।
तद् दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्

brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
tad dṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam

अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद् धनुः ।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः

abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahad dhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ

अभिजग्मुस्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
ते तु सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्

abhijagmustadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te tu somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam

लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन् दृढव्रताः

lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇan dṛḍhavratāḥ

रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् ।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः

rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ

वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव ।
आश्चर्यभूतान् ददृशुः सर्वे ते वनवासिनः

vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtān dadṛśuḥ sarve te vanavāsinaḥ

अत्रैनं हि महाभागाः सर्वभूतहिते रताः ।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्

atrainaṃ hi mahābhāgāḥ sarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ saṃnyaveśayan

ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः ।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः

tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ

मङ्गलानि प्रयुञ्जाना मुदा परमया युताः ।
मूलं पुष्पं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः

maṅgalāni prayuñjānā mudā paramayā yutāḥ |
mūlaṃ puṣpaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ

निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते तु प्राञ्जलयोऽब्रुवन् ।
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यश्च महायशाः

nivedayitvā dharmajñāste tu prāñjalayo'bruvan |
dharmapālo janasyāsya śaraṇyaśca mahāyaśāḥ

पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः ।
इन्द्रस्यैव चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव

pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ |
indrasyaiva caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava

राजा तस्माद् वरान् भोगान् रम्यान् भुङ्क्ते नमस्कृतः ।
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः

rājā tasmād varān bhogān ramyān bhuṅkte namaskṛtaḥ |
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ

न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयास्त्वया शश्वद् गर्भभूतास्तपोधनाः

nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvad garbhabhūtāstapodhanāḥ

एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम् ।
वन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन्

evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam |
vanyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan

तथान्ये तापसाः सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः ।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम्

tathānye tāpasāḥ siddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram