अध्याय 53: युद्ध देखने आकाश में देवताओं का समागम

ततः सुदर्शनं नाम प्रासादं हरिवाहनः ।
सर्वान्देवान्समारोष्य प्रययो यत्र पाण्डवः

tataḥ sudarśanaṃ nāma prāsādaṃ harivāhanaḥ |
sarvāndevānsamāroṣya prayayo yatra pāṇḍavaḥ

स्थूणाराजिसहस्रं तु यत्र मध्ये प्रतिष्ठितम् ।
तत्र सूर्यपथेऽतिष्ठद्विमला महती सभा

sthūṇārājisahasraṃ tu yatra madhye pratiṣṭhitam |
tatra sūryapathe'tiṣṭhadvimalā mahatī sabhā

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ।
तत्र श्वेतानि चक्राणि काञ्चनस्फाटिकानि च

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca marudgaṇāḥ |
tatra śvetāni cakrāṇi kāñcanasphāṭikāni ca

तथा चित्राणि छत्राणि दिव्यरूपाणि भारत ।
मणिरत्नविचित्राणि नानारूपाणि भागशः ।
आकाशे सह दृश्यन्ते भानुमन्ति शुभानि च

tathā citrāṇi chatrāṇi divyarūpāṇi bhārata |
maṇiratnavicitrāṇi nānārūpāṇi bhāgaśaḥ |
ākāśe saha dṛśyante bhānumanti śubhāni ca

अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य यमस्य वरुणस्य च ।
तथा धातुर्विधातुश्च मित्रस्य धनदस्य च ।
रुद्रस्य विष्णो सवितुस्त्रिदशानां तथैव च

agnerindrasya somasya yamasya varuṇasya ca |
tathā dhāturvidhātuśca mitrasya dhanadasya ca |
rudrasya viṣṇo savitustridaśānāṃ tathaiva ca

काञ्चनानि च दामानि विविधाश्चोत्तमस्रजः ।
दिव्यपुष्पाभिसवीतास्तत्र चित्राणि भेजिरे

kāñcanāni ca dāmāni vividhāścottamasrajaḥ |
divyapuṣpābhisavītāstatra citrāṇi bhejire

तस्मिंस्तु राजन्प्रासादे दिव्यरत्नविभूषिते ।
दिव्यगन्धसमायुक्ताः स्रजो दिव्याश्चकाशिरे

tasmiṃstu rājanprāsāde divyaratnavibhūṣite |
divyagandhasamāyuktāḥ srajo divyāścakāśire

दिव्यश्च वायुः प्रववौ गन्धमादाय सर्वशः ।
ऋतवः पुष्पमादाय समतिष्ठन्त भारत

divyaśca vāyuḥ pravavau gandhamādāya sarvaśaḥ |
ṛtavaḥ puṣpamādāya samatiṣṭhanta bhārata

प्रजानां पतयः सप्त सप्त चैव महर्षभः ।
तत्र देवर्षयश्चैव देवराजं दिवौकसः ।
इन्द्रेण सहिताः सर्वे त्रिदशाश्च व्यवस्थिताः

prajānāṃ patayaḥ sapta sapta caiva maharṣabhaḥ |
tatra devarṣayaścaiva devarājaṃ divaukasaḥ |
indreṇa sahitāḥ sarve tridaśāśca vyavasthitāḥ

न पङ्को न रजस्तत्र प्रविवेश कथंचन ।
आदित्यश्च विरूक्षोत्र नातिवेलमिवातपत्

na paṅko na rajastatra praviveśa kathaṃcana |
ādityaśca virūkṣotra nātivelamivātapat

दिव्यगन्धं समादाय वायुस्तत्राभिगच्छति ।
आकाशं च दिशः सर्वा दर्शनीयमदृश्यत

divyagandhaṃ samādāya vāyustatrābhigacchati |
ākāśaṃ ca diśaḥ sarvā darśanīyamadṛśyata

तत्र देवाः समारुह्य तं दिव्यं सर्वतःप्रभम् ।
अम्बरे विमलेऽतिष्ठन्प्रासादं कामगामिनम्

tatra devāḥ samāruhya taṃ divyaṃ sarvataḥprabham |
ambare vimale'tiṣṭhanprāsādaṃ kāmagāminam

तत्र राजर्षयश्चैव समारुह्य दिवौकसः ।
श्वेतो राजा वसुमनास्तथा भद्रः प्रदर्शनः

tatra rājarṣayaścaiva samāruhya divaukasaḥ |
śveto rājā vasumanāstathā bhadraḥ pradarśanaḥ

नृगो ययातिर्नहुपो मान्धात भरतः कुरुः ।
अष्टकश्च शिबिश्चोभौ स च राजा पुरूरवाः

nṛgo yayātirnahupo māndhāta bharataḥ kuruḥ |
aṣṭakaśca śibiścobhau sa ca rājā purūravāḥ

डम्भोद्भवः कार्तवीर्यो ह्यर्जुनः सगरस्तथा ।
दिलीपः केरलः पूरुः शर्यातिः सोमकस्तदा

ḍambhodbhavaḥ kārtavīryo hyarjunaḥ sagarastathā |
dilīpaḥ keralaḥ pūruḥ śaryātiḥ somakastadā

हरिश्चन्द्रश्च तेजस्वी रघुर्दशरथस्तथा ।
भगीरथश्च राजर्षिः सर्वे च जनमेजय

hariścandraśca tejasvī raghurdaśarathastathā |
bhagīrathaśca rājarṣiḥ sarve ca janamejaya

पाण्डुश्चैव महाराजश्चामरव्यजनोज्ज्वलः ।
छत्रेण ध्रियमाणेन राजसूयश्रिया वृतः

pāṇḍuścaiva mahārājaścāmaravyajanojjvalaḥ |
chatreṇa dhriyamāṇena rājasūyaśriyā vṛtaḥ

एते चान्ये च बहवः पुण्यशीलाः शुचिव्रताः ।
कीर्तिमन्तो महावीर्यास्तत्रैवासन्दिवि स्थिताः

ete cānye ca bahavaḥ puṇyaśīlāḥ śucivratāḥ |
kīrtimanto mahāvīryāstatraivāsandivi sthitāḥ

गणाश्चाप्सरसां सर्वे गन्धर्वाश्चापि सर्वशः ।
दैत्यराक्षसयक्षाश्च सुपर्णाः पन्नगास्तथा

gaṇāścāpsarasāṃ sarve gandharvāścāpi sarvaśaḥ |
daityarākṣasayakṣāśca suparṇāḥ pannagāstathā

वासवप्रमुखाः सर्वे देवाश्च सगणेश्वराः ।
आसंस्तत्र समारूढाः संग्रामं तं दिदृक्षवः

vāsavapramukhāḥ sarve devāśca sagaṇeśvarāḥ |
āsaṃstatra samārūḍhāḥ saṃgrāmaṃ taṃ didṛkṣavaḥ

इत्यम्बरे व्यवस्थाय प्रासादस्था दिवौकसः ।
एकस्य च बहूनां च युद्धं द्रुष्टुं व्यवस्थिताः ॥
सर्वथा हि मया श्रेयो वक्तव्यं कुरुनन्दन

ityambare vyavasthāya prāsādasthā divaukasaḥ |
ekasya ca bahūnāṃ ca yuddhaṃ druṣṭuṃ vyavasthitāḥ ||
sarvathā hi mayā śreyo vaktavyaṃ kurunandana