उद्योग पर्व

अध्याय 86: धृतराष्ट्र श्रीकृष्ण को बहुमूल्य उपहार देना चाहते हैं

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वमि षडशीतितमोऽध्यायः ॥

21 श्लोक · 86 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

धृतराष्ट्र श्रीकृष्ण को बहुमूल्य उपहार देना चाहते हैं

धृतराष्ट्र विदुर से कहते हैं कि जनार्दन उपप्लव्य से आकर वृकस्थल में ठहरे हैं और प्रातः यहाँ आएँगे। वे उन्हें आहुकों के अधिपति, सात्वतों के अग्रणी और तीनों लोकों के प्रपितामह कहते हैं, जिनकी बुद्धि का वृष्णि और अन्धक वैसे ही अनुसरण करते हैं जैसे देवता बृहस्पति का। विदुर के सामने वे बताते हैं कि क्या भेंट देंगे: उत्तम घोड़ों वाले सोलह स्वर्णरथ, आठ सदा मतवाले हाथी, सौ दासियाँ और उतने ही दास, पर्वतीय कोमल ऊनी वस्त्र, दिन रात चमकने वाली मणि, और उनके साथियों की आवश्यकता से आठ गुना भोजन। सजी हुई कल्याणी स्त्रियाँ पैदल उनकी अगवानी करेंगी, पूरा नगर उन्हें उगते सूर्य की तरह देखेगा, और दुर्योधन के महल से श्रेष्ठ दुःशासन का भवन उनके लिए सजाया जाएगा।

धृतराष्ट्र उवाच

86.1

उपप्लाव्यादिह क्षत्तरुपायातो जनार्दनः ।
वृकस्थले निवसति स च प्रातरिहैष्यति

upaplāvyādiha kṣattarupāyāto janārdanaḥ |
vṛkasthale nivasati sa ca prātarihaiṣyati

86.2

आहुकानामधिपतिः पुरोगः सर्वसात्वताम् ।
महामना महावीर्यो महासत्वो जनार्दनः

āhukānāmadhipatiḥ purogaḥ sarvasātvatām |
mahāmanā mahāvīryo mahāsatvo janārdanaḥ

86.3

स्फीतस्य वृष्णिराष्ट्रस्य भर्ता गोप्ता च माधवः ।
त्रयाणामपि लोकानां भगवान्प्रपितामहः

sphītasya vṛṣṇirāṣṭrasya bhartā goptā ca mādhavaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ bhagavānprapitāmahaḥ

86.4

वृष्ण्यन्धकाः सुमनसो यस्य प्रज्ञामुपासते ।
आदित्या वसवो रुद्रा यथा बुद्धिं बृहस्पतेः

vṛṣṇyandhakāḥ sumanaso yasya prajñāmupāsate |
ādityā vasavo rudrā yathā buddhiṃ bṛhaspateḥ

86.5

तस्मै पूजां प्रयोक्ष्यामि दाशार्हाय महात्मने ।
प्रत्यक्षं तव धर्मज्ञ तां मे कथयतः श्रुणु

tasmai pūjāṃ prayokṣyāmi dāśārhāya mahātmane |
pratyakṣaṃ tava dharmajña tāṃ me kathayataḥ śruṇu

86.6

एकवर्णैः सुक्लृप्ताङ्गैर्बाह्लिजातैर्हयोत्तमैः ।
चतुर्यक्तान्रथांस्तस्मै रौक्मान्दास्यामि षोडश

ekavarṇaiḥ suklṛptāṅgairbāhlijātairhayottamaiḥ |
caturyaktānrathāṃstasmai raukmāndāsyāmi ṣoḍaśa

86.7

नित्यप्रभिन्नान्मातङ्गानीषादन्तान्प्रहारिणः ।
अष्टानुचरमेकैकमष्टौ दास्यामि कौरव

nityaprabhinnānmātaṅgānīṣādantānprahāriṇaḥ |
aṣṭānucaramekaikamaṣṭau dāsyāmi kaurava

86.8

दासीनामप्रजातानां शुभानां रुक्मवर्चसाम् ।
शतमस्मै प्रदास्यामि दासानामपि तावताम्

dāsīnāmaprajātānāṃ śubhānāṃ rukmavarcasām |
śatamasmai pradāsyāmi dāsānāmapi tāvatām

86.9

आविकं च सुखस्पर्शं पार्वतीयैरुपाहृतम् ।
तदप्यस्मै प्रदास्यामि सहस्त्राणि दाशाष्ट च

āvikaṃ ca sukhasparśaṃ pārvatīyairupāhṛtam |
tadapyasmai pradāsyāmi sahastrāṇi dāśāṣṭa ca

86.10

अजिनानां सहस्राणि चीनदेशोद्भवानि च ।
तान्यप्यस्मै प्रदास्यामि यावदर्हति केशवः

ajinānāṃ sahasrāṇi cīnadeśodbhavāni ca |
tānyapyasmai pradāsyāmi yāvadarhati keśavaḥ

86.11

दिवा रात्रौ च भात्येष सुतेजा विमलो मणिः ।
तमप्यस्मै प्रदास्यामि तमर्हति हि केशवः

divā rātrau ca bhātyeṣa sutejā vimalo maṇiḥ |
tamapyasmai pradāsyāmi tamarhati hi keśavaḥ

86.12

एकेनाभिपतत्यह्ना योजनानि चतुर्दश ।
यानमश्वतरीयुक्तं दास्ये तस्मै तदप्यहम्

ekenābhipatatyahnā yojanāni caturdaśa |
yānamaśvatarīyuktaṃ dāsye tasmai tadapyaham

86.13

यावन्ति वाहनान्यस्य यावन्तः पुरुषाश्च ते ।
ततोष्टगुणमप्यस्मै भोज्यं दास्याम्यहं सदा

yāvanti vāhanānyasya yāvantaḥ puruṣāśca te |
tatoṣṭaguṇamapyasmai bhojyaṃ dāsyāmyahaṃ sadā

86.14

मम पुत्राश्च पौत्रश्च सर्वे दुर्योधनादृते ।
प्रत्युद्यास्यन्ति दाशार्हं रथैर्मृष्टैः स्वलङ्कृताः

mama putrāśca pautraśca sarve duryodhanādṛte |
pratyudyāsyanti dāśārhaṃ rathairmṛṣṭaiḥ svalaṅkṛtāḥ

86.15

स्वलङ्कृताश्च कल्याण्यः पादैरेव सहस्रशः ।
वारमुख्या महाभागं प्रत्युद्यास्यन्ति केशवम्

svalaṅkṛtāśca kalyāṇyaḥ pādaireva sahasraśaḥ |
vāramukhyā mahābhāgaṃ pratyudyāsyanti keśavam

86.16

नगरादपि याः काश्चिद्गमिष्यन्ति जनार्दनम् ।
द्रष्टुं कन्याश्च कल्याण्यस्ताश्च यास्यन्त्यनावृताः

nagarādapi yāḥ kāścidgamiṣyanti janārdanam |
draṣṭuṃ kanyāśca kalyāṇyastāśca yāsyantyanāvṛtāḥ

86.17

सस्त्रीपुरुषबालं च नगरं मधुसूदनम् ।
उदीक्षतां महात्मानं भानुमन्तमिव प्रजाः

sastrīpuruṣabālaṃ ca nagaraṃ madhusūdanam |
udīkṣatāṃ mahātmānaṃ bhānumantamiva prajāḥ

86.18

महाध्वजपताकाश्च क्रियन्तां सर्वतो दिशः ।
जलावसिक्तो विरजाः पन्थास्तस्येति चान्वशात्

mahādhvajapatākāśca kriyantāṃ sarvato diśaḥ |
jalāvasikto virajāḥ panthāstasyeti cānvaśāt

86.19

दुःशासनस्य च गृहं दुर्योधनगृहाद्वरम् ।
तदद्य क्रियतां क्षिप्रं सुसंमृष्टमलङ्कृतम्

duḥśāsanasya ca gṛhaṃ duryodhanagṛhādvaram |
tadadya kriyatāṃ kṣipraṃ susaṃmṛṣṭamalaṅkṛtam

86.20

एतद्धि रुचिराकारैः प्रासादैरुपशोभितम् ।
शिवं च रमणीयं च सर्वर्तु सुमहाधनम्

etaddhi rucirākāraiḥ prāsādairupaśobhitam |
śivaṃ ca ramaṇīyaṃ ca sarvartu sumahādhanam

86.21

सर्वमस्मिन्गृहे रत्नं मम दुर्योधनस्य च ।
यद्यदर्हति वार्ष्णेयस्तत्तद्देयमसंशयम्

sarvamasmingṛhe ratnaṃ mama duryodhanasya ca |
yadyadarhati vārṣṇeyastattaddeyamasaṃśayam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)