अध्याय 69: श्रीकृष्ण के नामों के अर्थ

भूयो मे पुण्डरीकाक्षं सञ्जयाचक्ष्व पृच्छतः ।
नामकर्मार्थवित्तात प्राप्नुयां पुरुषोत्तमम्

bhūyo me puṇḍarīkākṣaṃ sañjayācakṣva pṛcchataḥ |
nāmakarmārthavittāta prāpnuyāṃ puruṣottamam

श्रुतं मे वासुदेवस्य नामनिर्वचनं शुभम् ।
यावत्तत्राभिजानेऽहमप्रमेयो हि केशवः

śrutaṃ me vāsudevasya nāmanirvacanaṃ śubham |
yāvattatrābhijāne'hamaprameyo hi keśavaḥ

वसनात्सर्वभूतानां वसुत्वाद्देवयोनितः ।
वासुदेवस्ततो वेद्यो बृहत्त्वाद्विष्णुरुच्यते

vasanātsarvabhūtānāṃ vasutvāddevayonitaḥ |
vāsudevastato vedyo bṛhattvādviṣṇurucyate

मौनाद्ध्यानाच्च योगाच्च विद्दि भारत माधवम् ।
सर्वतत्त्वलयाच्चैव मधुहा मधुसूदनः

maunāddhyānācca yogācca viddi bhārata mādhavam |
sarvatattvalayāccaiva madhuhā madhusūdanaḥ

कृषिर्भूवाचकः शब्दो गश्च निर्वृतिवाचकः ।
विष्णुस्तद्भावयोगाच्च कृष्णो भवति सात्वतः

kṛṣirbhūvācakaḥ śabdo gaśca nirvṛtivācakaḥ |
viṣṇustadbhāvayogācca kṛṣṇo bhavati sātvataḥ

पुण्डरीकं परं धाम नित्यमक्षयमव्ययम् ।
तद्भावात्पुण्डरीकाक्षो दस्युत्रासाज्जानार्दनः

puṇḍarīkaṃ paraṃ dhāma nityamakṣayamavyayam |
tadbhāvātpuṇḍarīkākṣo dasyutrāsājjānārdanaḥ

यतः सत्वं न च्यवते यच्च यत्वान्न हीयते ।
सात्वतः सात्वतस्तस्मादार्षभाद्वृषभेक्षणः

yataḥ satvaṃ na cyavate yacca yatvānna hīyate |
sātvataḥ sātvatastasmādārṣabhādvṛṣabhekṣaṇaḥ

न जायते जनित्राऽयमजस्तस्मादनीकजित् ।
देवानां स्वप्रकाशत्वाद्दमाद्दामोदरो विभुः

na jāyate janitrā'yamajastasmādanīkajit |
devānāṃ svaprakāśatvāddamāddāmodaro vibhuḥ

हर्षात्सुखात्सुखैश्वर्याद्धृषीकेशत्वमश्रुते ।
बाहुभ्यां रोदसी बिभ्रन्महाबाहुरिति स्मृतः

harṣātsukhātsukhaiśvaryāddhṛṣīkeśatvamaśrute |
bāhubhyāṃ rodasī bibhranmahābāhuriti smṛtaḥ

अघो न क्षीयते जातु यस्मात्तस्मादधोक्षजः ।
नराणामयनाच्चापि ततो नारायणः स्मृतः

agho na kṣīyate jātu yasmāttasmādadhokṣajaḥ |
narāṇāmayanāccāpi tato nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

पूरणात्सदनाच्चापि ततोऽसौपुरुषोत्तमः ।
असतश्च सतश्चैव सर्वस्य प्रभवाप्ययात् ।
सर्वस्य च सदा ज्ञानात्सर्वमेतं प्रचक्षते

pūraṇātsadanāccāpi tato'saupuruṣottamaḥ |
asataśca sataścaiva sarvasya prabhavāpyayāt |
sarvasya ca sadā jñānātsarvametaṃ pracakṣate

सत्ये प्रतिष्ठितः कृष्णः सत्यमत्र प्रतिष्ठितम् ।
सत्यात्सत्यं तु गोविन्दस्तस्मात्सत्योपि नामतः

satye pratiṣṭhitaḥ kṛṣṇaḥ satyamatra pratiṣṭhitam |
satyātsatyaṃ tu govindastasmātsatyopi nāmataḥ

विष्णुर्विक्रमणाद्देवो जयनाञ्जिष्णुरुच्यते ।
शाश्वतत्वादनन्तश्च गोविन्दो वेदनाद्भवाम्

viṣṇurvikramaṇāddevo jayanāñjiṣṇurucyate |
śāśvatatvādanantaśca govindo vedanādbhavām

अतत्त्वं कुरुते तत्त्वं तेन मोहयते प्रजाः

atattvaṃ kurute tattvaṃ tena mohayate prajāḥ

एवंविधो धर्मनित्यो भगवान्मधुसूदनः ।
आगन्ता हि महाबाहुरानृशंस्यार्थमच्युतः

evaṃvidho dharmanityo bhagavānmadhusūdanaḥ |
āgantā hi mahābāhurānṛśaṃsyārthamacyutaḥ