अध्याय 68: संजय जनार्दन को कैसे जानते हैं

कथं त्वं माधवं वेत्थ सर्वलोकमहेश्वरम् ।
कथमेनं न वेदाहं तन्ममाचक्ष्व सञ्जय

kathaṃ tvaṃ mādhavaṃ vettha sarvalokamaheśvaram |
kathamenaṃ na vedāhaṃ tanmamācakṣva sañjaya

श्रृणु राजन्न ते विद्या मम विद्या न हीयते ।
विद्याहीनस्तमोध्वस्तो नाभिजानाति केशवम्

śrṛṇu rājanna te vidyā mama vidyā na hīyate |
vidyāhīnastamodhvasto nābhijānāti keśavam

विद्यया तात जानामि त्रियुगं मधुसूदनम् ।
कर्तारमकृतं देवं भूतानां प्रभवाप्ययम्

vidyayā tāta jānāmi triyugaṃ madhusūdanam |
kartāramakṛtaṃ devaṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayam

गावल्गणेऽत्र का भक्तिर्या ते नित्या जनार्दने ।
यया त्वमभिजानासि त्रियुगं मधुसूदनम्

gāvalgaṇe'tra kā bhaktiryā te nityā janārdane |
yayā tvamabhijānāsi triyugaṃ madhusūdanam

मायां न सेवे भद्रं ते न वृथाधर्ममाचरे ।
शुद्धभावं गतो भक्त्या शास्त्रद्वेद्मि जनार्दनम्

māyāṃ na seve bhadraṃ te na vṛthādharmamācare |
śuddhabhāvaṃ gato bhaktyā śāstradvedmi janārdanam

दुर्योधन हृषीकेशं प्रपद्यस्व जनार्दनम् ।
आप्तो नः सञ्जयस्तात शरणं गच्छ केशवम्

duryodhana hṛṣīkeśaṃ prapadyasva janārdanam |
āpto naḥ sañjayastāta śaraṇaṃ gaccha keśavam

भगवान्देवकीपुत्रो लोकांश्चेन्निहनिष्यति ।
प्रवदन्नर्जुने सख्यं नाहं गच्छेऽद्य केशवम्

bhagavāndevakīputro lokāṃścennihaniṣyati |
pravadannarjune sakhyaṃ nāhaṃ gacche'dya keśavam

अवाग्गान्धारि पुत्रस्ते गच्छत्येष सुदुर्मतिः ।
ईर्षुर्दुरात्मा मानी च श्रेयसां वचनातिगः

avāggāndhāri putraste gacchatyeṣa sudurmatiḥ |
īrṣurdurātmā mānī ca śreyasāṃ vacanātigaḥ

ऐश्वर्यकाम दुष्टात्मन्वृद्धानां शासनातिग ।
ऐश्वर्यजीतिते हित्वा पितरं मां च बालिश

aiśvaryakāma duṣṭātmanvṛddhānāṃ śāsanātiga |
aiśvaryajītite hitvā pitaraṃ māṃ ca bāliśa

वर्धयन्दुर्हृदां प्रीतिं मां च शोकेन वर्धयन् ।
निहतो भीमसेनेन स्मर्ताति वचनं पितुः

vardhayandurhṛdāṃ prītiṃ māṃ ca śokena vardhayan |
nihato bhīmasenena smartāti vacanaṃ pituḥ

प्रियोऽसि राजन्कृष्णस्य धृतराष्ट्र निबोध मे ।
यस्य ते सञ्जयो दूतो यस्त्वां श्रेयसि योक्ष्यते

priyo'si rājankṛṣṇasya dhṛtarāṣṭra nibodha me |
yasya te sañjayo dūto yastvāṃ śreyasi yokṣyate

जानात्येष हृषीकेशं पुराणं यच्च वै परम् ।
शुश्रूषमाणमैकाग्र्यं मोक्ष्यते महतो भयात्

jānātyeṣa hṛṣīkeśaṃ purāṇaṃ yacca vai param |
śuśrūṣamāṇamaikāgryaṃ mokṣyate mahato bhayāt

वैचित्रवीर्य पुरुषाः क्रोधहर्षसमावृताः ।
सिता बहुविधैः पाशैर्ये न तुष्टाः स्वकैर्धनैः

vaicitravīrya puruṣāḥ krodhaharṣasamāvṛtāḥ |
sitā bahuvidhaiḥ pāśairye na tuṣṭāḥ svakairdhanaiḥ

यमस्य वशमायान्ति काममूढाः पुनः पुनः ।
अन्धनेत्रा यथैवान्धा नीयमानाः स्वकर्मभिः

yamasya vaśamāyānti kāmamūḍhāḥ punaḥ punaḥ |
andhanetrā yathaivāndhā nīyamānāḥ svakarmabhiḥ

एष एकायनः पन्था येन यान्ति मनीषिणः ।
तं दृष्ट्वा मृत्युमत्येति महांस्तत्र न सञ्जति

eṣa ekāyanaḥ panthā yena yānti manīṣiṇaḥ |
taṃ dṛṣṭvā mṛtyumatyeti mahāṃstatra na sañjati

अङ्ग सञ्जय मे शंस पन्थानमकुतोभयम् ।
येन गत्वा हृषीकेशं प्राप्नुयां सिद्धिमुत्तमाम्

aṅga sañjaya me śaṃsa panthānamakutobhayam |
yena gatvā hṛṣīkeśaṃ prāpnuyāṃ siddhimuttamām

नाकृतात्मा कृतात्मानं जातु विद्याञ्जनार्दनम् ।
आत्मनस्तु क्रियोपायो नान्यत्रेन्द्रियनिग्रहात्

nākṛtātmā kṛtātmānaṃ jātu vidyāñjanārdanam |
ātmanastu kriyopāyo nānyatrendriyanigrahāt

इन्द्रियाणामुदीर्णानां कामत्यागोऽप्रमादतः ।
अप्रमादोऽविहिंसा च ज्ञानयोनिरसंशयम्

indriyāṇāmudīrṇānāṃ kāmatyāgo'pramādataḥ |
apramādo'vihiṃsā ca jñānayonirasaṃśayam

इन्द्रियाणां यमे यत्तो भव राजन्नतन्द्रितः ।
बुद्धिश्च ते मा च्युवतु नियच्छैनां यतस्ततः

indriyāṇāṃ yame yatto bhava rājannatandritaḥ |
buddhiśca te mā cyuvatu niyacchaināṃ yatastataḥ

एतज्ज्ञानं विदुर्विप्रा ध्रुवमिन्द्रियधारणम् ।
एतज्ज्ञानं च पन्थाश्च येन यान्ति मनीषिणः

etajjñānaṃ vidurviprā dhruvamindriyadhāraṇam |
etajjñānaṃ ca panthāśca yena yānti manīṣiṇaḥ

अप्राप्यः केशवो राजन्निन्द्रियैरजितैर्नृभिः ।
आगमाधिगमाद्योगाद्वशी तत्त्वे प्रसीदति

aprāpyaḥ keśavo rājannindriyairajitairnṛbhiḥ |
āgamādhigamādyogādvaśī tattve prasīdati