उद्योग पर्व

अध्याय 66: व्यास और गान्धारी सभा में बुलाए जाते हैं

10 श्लोक · 66 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

व्यास और गान्धारी सभा में बुलाए जाते हैं

दुर्योधन पिता की सलाह नहीं मानते, और सबके चुप रहने पर राजा उठकर चले जाते हैं। एकान्त में धृतराष्ट्र संजय से दोनों सेनाओं का सच्चा बल और दुर्बलता पूछते हैं, क्योंकि संजय सब देखते हैं और धर्म तथा अर्थ जानते हैं। संजय एकान्त में बोलने से मना करते हैं, क्योंकि राजा के मन में असूया आ सकती है। वे कहते हैं कि महाव्रती पिता और महारानी गान्धारी को बुलाइए, वे धर्मज्ञ हैं और असूया दूर करेंगे; उनके सामने वे केशव और पार्थ का पूरा मत कहेंगे। विदुर गान्धारी और व्यास को शीघ्र सभा में ले आते हैं। पुत्र और संजय का आशय समझकर कृष्णद्वैपायन संजय से कहते हैं कि वासुदेव और अर्जुन के विषय में जो कुछ जानते हो, धृतराष्ट्र को ठीक ठीक बताओ।

वैशंपायान उवाच

66.1

दुर्योधने धार्तराष्ट्रे तद्वचो नाभिनन्दति ।
तूष्णींभूतेषु सर्वेषु समुत्तस्थुर्नरर्षभाः

duryodhane dhārtarāṣṭre tadvaco nābhinandati |
tūṣṇīṃbhūteṣu sarveṣu samuttasthurnararṣabhāḥ

66.2

उत्थितेषु महाराज पृथिव्यां सर्वराजसु ।
रहिते सञ्जयं राजा परिप्रष्टुं प्रचक्रमे

utthiteṣu mahārāja pṛthivyāṃ sarvarājasu |
rahite sañjayaṃ rājā paripraṣṭuṃ pracakrame

66.3

आशंसमानो विजयं तेषां पुत्रवशानुगः ।
आत्मनश्च परेषां च पाण्डवानां च निश्चयम्

āśaṃsamāno vijayaṃ teṣāṃ putravaśānugaḥ |
ātmanaśca pareṣāṃ ca pāṇḍavānāṃ ca niścayam

धृतराष्ट्र उवाच

66.4

गावल्गणे ब्रूहि नः सारफल्गु
स्वेसनायं यावदिहास्ति किंचित् ।
त्वं पाण्डवानां निपुणं वेत्थ सर्वं
किमेषां ज्यायः किमु तेषां कनीयः

gāvalgaṇe brūhi naḥ sāraphalgu
svesanāyaṃ yāvadihāsti kiṃcit |
tvaṃ pāṇḍavānāṃ nipuṇaṃ vettha sarvaṃ
kimeṣāṃ jyāyaḥ kimu teṣāṃ kanīyaḥ

66.5

त्वमेतयोः सारवित्सर्वदर्शी
धर्मार्थयोर्निपुणो निश्चयज्ञः ।
स मे पृष्टः सञ्जय ब्रूहि सर्वं
युध्यमानाः कतरेऽस्मिन्न सन्ति

tvametayoḥ sāravitsarvadarśī
dharmārthayornipuṇo niścayajñaḥ |
sa me pṛṣṭaḥ sañjaya brūhi sarvaṃ
yudhyamānāḥ katare'sminna santi

सञ्जय उवाच

66.6

न त्वां ब्रूयां रहिते जातु किंचि-
दसूया हि त्वां प्रविशेत राजन् ।
आनयस्व पितरं महाव्रतं
गान्धारीं च महिषीमाजमीढ

na tvāṃ brūyāṃ rahite jātu kiṃci-
dasūyā hi tvāṃ praviśeta rājan |
ānayasva pitaraṃ mahāvrataṃ
gāndhārīṃ ca mahiṣīmājamīḍha

66.7

तो तेऽसूयां विनयेतां नरेन्द्र
धर्मज्ञौ तौ निपुणौ निश्चयज्ञौ ।
तयोस्तु त्वां सन्निधौ तद्वदेयं
कृत्स्नं मतं केशवपार्थयोर्यत्

to te'sūyāṃ vinayetāṃ narendra
dharmajñau tau nipuṇau niścayajñau |
tayostu tvāṃ sannidhau tadvadeyaṃ
kṛtsnaṃ mataṃ keśavapārthayoryat

वैशंपायन उवाच

66.8

इत्युक्तेन च गान्धारी व्यासश्चात्राजगामह ।
आनीतौ विदुरेणेह सभां शीघ्रं प्रवेशितौ

ityuktena ca gāndhārī vyāsaścātrājagāmaha |
ānītau vidureṇeha sabhāṃ śīghraṃ praveśitau

66.9

ततस्तन्मतमाज्ञाय सञ्जयस्यात्मजस्य च ।
अभ्युपेत्य महाप्राज्ञः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्

tatastanmatamājñāya sañjayasyātmajasya ca |
abhyupetya mahāprājñaḥ kṛṣṇadvaipāyano'bravīt

व्यास उवाच

66.10

संपृच्छते धृतराष्ट्रय सञ्जय
आचक्ष्व सर्वं यावदेषोऽनुयुङ्क्ते ।
सर्वं यावद्वेत्थ तस्मिन्यथाव-
द्याथातथ्यं वासुदेवेऽर्जुने च

saṃpṛcchate dhṛtarāṣṭraya sañjaya
ācakṣva sarvaṃ yāvadeṣo'nuyuṅkte |
sarvaṃ yāvadvettha tasminyathāva-
dyāthātathyaṃ vāsudeve'rjune ca

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)