अध्याय 56: अर्जुन का रथ, ध्वज और पाण्डवों के घोड़े

अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय ।
किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः

akṣauhiṇīḥ sapta labdhvā rājabhiḥ saha sañjaya |
kiṃsvidicchati kaunteyo yuddhaprepsuryudhiṣṭhiraḥ

अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः ।
भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः

atīva mudito rājanyuddhaprepyuryudhiṣṭhiraḥ |
bhīmasenārjunau cobhau yamāvapi na bibhyataḥ

रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः ।
मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत्

rathaṃ tu divyaṃ kaunteyaḥ sarvā vibhrājayandiśaḥ |
mantraṃ jijñāsamānaḥ sanbībhatsuḥ samayojayat

तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा ।
समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत ।
पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय

tamapaśyāma sannaddhaṃ meghaṃ vidyudyutaṃ yathā |
samantātsamabhidhyā hṛṣyamāṇo'bhyabhāṣata |
pūrvarūpamidaṃ paśya vayaṃ jeṣyāma sañjaya

बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत

bībhatsurmāṃ yathovāca tathā'vaimyahamapyuta

प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान् ।
अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः

praśaṃsasyabhinandaṃstānpārthānakṣaparājitān |
arjunasya rathe brūhi kathamaśvāḥ kathaṃ dhvajāḥ

भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते ।
रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो

bhaumanaḥ saha śakreṇa bahucitraṃ viśāṃpate |
rūpāṇi kalpayāmāsa tvaṣṭā dhātā sadā vibho

ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया ।
महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च

dhvaje hi tasminrūpāṇi cakruste devamāyayā |
mahādhanāni divyāni mahānti ca laghūni ca

भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः ।
आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति

bhīmasenānurodhāyaka hanūmānmārutātmajaḥ |
ātmapratikṛtiṃ tasmindhvaja āropayiṣyati

सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं
सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः ।
न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि
तथा हि माया विहिता भौमनेन

sarvā diśo yojanamātramantaraṃ
satiryagūrdhvaṃ ca rurodha vai dhvajaḥ |
na saṃsañjettarubhiḥ saṃvṛto'pi
tathā hi māyā vihitā bhaumanena

यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते
न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत् ।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन
बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य

yathā''kāśe śakradhanuḥ prakāśate
na caikavarṇaṃ na ca vedmi kiṃ nu tat |
tathā dhvajo vihito bhaumanena
bahvākāraṃ dṛśyate rūpamasya

यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा ।
वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान् ।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन
न चेद्भारो भविता नोत रोधः

yathā'gnidhūmo divameti ruddhvā |
varṇānbibhrattaijasāṃścitrarūpān |
tathā dhvajo vihito bhaumanena
na cedbhāro bhavitā nota rodhaḥ

हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात्

hataṃhataṃ dattavaraṃ purastāt

तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो
रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः ।
ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा
रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः

tathā rājño dantavarṇā bṛhanto
rathe yuktā bhānti tadvīryatulyāḥ |
ṛkṣaprakhyā bhīmasenasya vāhā
rathe vāyostulyavega babhūvuḥ

कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा
भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन ।
भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा
मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति

kalmāṣāṅgāstittiricitrapṛṣṭhā
bhrātrā dattāḥ prīyatā phālgunena |
bhrāturbīrasya svaisturaṅgairviśiṣṭā
mudā yuktāḥ sahadevaṃ vahanti

माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढं
महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्याः ।
समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो
वहन्ति वीरं वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम् ।

mādrīputraṃ nakulaṃ tvājamīḍhaṃ
mahendradattā harayo vājimukhyāḥ |
samā vāyorbalavantastarasvino
vahanti vīraṃ vṛtraśatruṃ yathendram |

तुल्याश्चैभिर्वयसा विक्रमेण
महाजवाश्रित्ररूपाः सदश्वाः ।
सौभद्रादीन्द्रौपदेयान्कुमारान्
वहन्त्यश्वा देवदत्ता बृहन्तः

tulyāścaibhirvayasā vikrameṇa
mahājavāśritrarūpāḥ sadaśvāḥ |
saubhadrādīndraupadeyānkumārān
vahantyaśvā devadattā bṛhantaḥ