Udyoga Parva

Chapter 56: Arjuna's chariot, banner and the Pandava horses

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि षट्पञ्चाशोऽध्यायः ॥

17 verses · 56 of 196

What happens in this chapter

Arjuna's chariot, banner and the Pandava horses

Duryodhana asks what Yudhishthira wants now that seven akshauhinis are his. Sanjaya answers that Yudhishthira is glad and eager for war, and Bhima, Arjuna and the twins have no fear. Arjuna yoked his divine chariot to test the counsel and, shining like a cloud lit by lightning, told Sanjaya that this was the first sign of their victory. Sanjaya describes that chariot: Tvashtri and Dhatri with Indra fashioned many forms on it, and Hanuman, son of Vayu, will set his own image on its banner, which shows many shapes like a rainbow. He then describes the horses: speckled steeds given by Arjuna carry Sahadeva, Indra's horses swift as wind carry Nakula, and horses given by the devas carry Subhadra's son and the sons of Draupadi.

दुर्योधन उवाच

56.1

अक्षौहिणीः सप्त लब्ध्वा राजभिः सह सञ्जय ।
किंस्विदिच्छति कौन्तेयो युद्धप्रेप्सुर्युधिष्ठिरः

akṣauhiṇīḥ sapta labdhvā rājabhiḥ saha sañjaya |
kiṃsvidicchati kaunteyo yuddhaprepsuryudhiṣṭhiraḥ

सञ्जय उवाच

56.2

अतीव मुदितो राजन्युद्धप्रेप्युर्युधिष्ठिरः ।
भीमसेनार्जुनौ चोभौ यमावपि न बिभ्यतः

atīva mudito rājanyuddhaprepyuryudhiṣṭhiraḥ |
bhīmasenārjunau cobhau yamāvapi na bibhyataḥ

56.3

रथं तु दिव्यं कौन्तेयः सर्वा विभ्राजयन्दिशः ।
मन्त्रं जिज्ञासमानः सन्बीभत्सुः समयोजयत्

rathaṃ tu divyaṃ kaunteyaḥ sarvā vibhrājayandiśaḥ |
mantraṃ jijñāsamānaḥ sanbībhatsuḥ samayojayat

56.4

तमपश्याम सन्नद्धं मेघं विद्युद्युतं यथा ।
समन्तात्समभिध्या हृष्यमाणोऽभ्यभाषत ।
पूर्वरूपमिदं पश्य वयं जेष्याम सञ्जय

tamapaśyāma sannaddhaṃ meghaṃ vidyudyutaṃ yathā |
samantātsamabhidhyā hṛṣyamāṇo'bhyabhāṣata |
pūrvarūpamidaṃ paśya vayaṃ jeṣyāma sañjaya

56.5

बीभत्सुर्मां यथोवाच तथाऽवैम्यहमप्युत

bībhatsurmāṃ yathovāca tathā'vaimyahamapyuta

दुर्योधन उवाच

56.6

प्रशंसस्यभिनन्दंस्तान्पार्थानक्षपराजितान् ।
अर्जुनस्य रथे ब्रूहि कथमश्वाः कथं ध्वजाः

praśaṃsasyabhinandaṃstānpārthānakṣaparājitān |
arjunasya rathe brūhi kathamaśvāḥ kathaṃ dhvajāḥ

सञ्जय उवाच

56.7

भौमनः सह शक्रेण बहुचित्रं विशांपते ।
रूपाणि कल्पयामास त्वष्टा धाता सदा विभो

bhaumanaḥ saha śakreṇa bahucitraṃ viśāṃpate |
rūpāṇi kalpayāmāsa tvaṣṭā dhātā sadā vibho

56.8

ध्वजे हि तस्मिन्रूपाणि चक्रुस्ते देवमायया ।
महाधनानि दिव्यानि महान्ति च लघूनि च

dhvaje hi tasminrūpāṇi cakruste devamāyayā |
mahādhanāni divyāni mahānti ca laghūni ca

56.9

भीमसेनानुरोधायक हनूमान्मारुतात्मजः ।
आत्मप्रतिकृतिं तस्मिन्ध्वज आरोपयिष्यति

bhīmasenānurodhāyaka hanūmānmārutātmajaḥ |
ātmapratikṛtiṃ tasmindhvaja āropayiṣyati

56.10

सर्वा दिशो योजनमात्रमन्तरं
सतिर्यगूर्ध्वं च रुरोध वै ध्वजः ।
न संसञ्जेत्तरुभिः संवृतोऽपि
तथा हि माया विहिता भौमनेन

sarvā diśo yojanamātramantaraṃ
satiryagūrdhvaṃ ca rurodha vai dhvajaḥ |
na saṃsañjettarubhiḥ saṃvṛto'pi
tathā hi māyā vihitā bhaumanena

56.11

यथाऽऽकाशे शक्रधनुः प्रकाशते
न चैकवर्णं न च वेद्मि किं नु तत् ।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन
बह्वाकारं दृश्यते रूपमस्य

yathā''kāśe śakradhanuḥ prakāśate
na caikavarṇaṃ na ca vedmi kiṃ nu tat |
tathā dhvajo vihito bhaumanena
bahvākāraṃ dṛśyate rūpamasya

56.12

यथाऽग्निधूमो दिवमेति रुद्ध्वा ।
वर्णान्बिभ्रत्तैजसांश्चित्ररूपान् ।
तथा ध्वजो विहितो भौमनेन
न चेद्भारो भविता नोत रोधः

yathā'gnidhūmo divameti ruddhvā |
varṇānbibhrattaijasāṃścitrarūpān |
tathā dhvajo vihito bhaumanena
na cedbhāro bhavitā nota rodhaḥ

56.13

हतंहतं दत्तवरं पुरस्तात्

hataṃhataṃ dattavaraṃ purastāt

56.14

तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो
रथे युक्ता भान्ति तद्वीर्यतुल्याः ।
ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा
रथे वायोस्तुल्यवेग बभूवुः

tathā rājño dantavarṇā bṛhanto
rathe yuktā bhānti tadvīryatulyāḥ |
ṛkṣaprakhyā bhīmasenasya vāhā
rathe vāyostulyavega babhūvuḥ

56.15

कल्माषाङ्गास्तित्तिरिचित्रपृष्ठा
भ्रात्रा दत्ताः प्रीयता फाल्गुनेन ।
भ्रातुर्बीरस्य स्वैस्तुरङ्गैर्विशिष्टा
मुदा युक्ताः सहदेवं वहन्ति

kalmāṣāṅgāstittiricitrapṛṣṭhā
bhrātrā dattāḥ prīyatā phālgunena |
bhrāturbīrasya svaisturaṅgairviśiṣṭā
mudā yuktāḥ sahadevaṃ vahanti

56.16

माद्रीपुत्रं नकुलं त्वाजमीढं
महेन्द्रदत्ता हरयो वाजिमुख्याः ।
समा वायोर्बलवन्तस्तरस्विनो
वहन्ति वीरं वृत्रशत्रुं यथेन्द्रम् ।

mādrīputraṃ nakulaṃ tvājamīḍhaṃ
mahendradattā harayo vājimukhyāḥ |
samā vāyorbalavantastarasvino
vahanti vīraṃ vṛtraśatruṃ yathendram |

56.17

तुल्याश्चैभिर्वयसा विक्रमेण
महाजवाश्रित्ररूपाः सदश्वाः ।
सौभद्रादीन्द्रौपदेयान्कुमारान्
वहन्त्यश्वा देवदत्ता बृहन्तः

tulyāścaibhirvayasā vikrameṇa
mahājavāśritrarūpāḥ sadaśvāḥ |
saubhadrādīndraupadeyānkumārān
vahantyaśvā devadattā bṛhantaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)