उद्योग पर्व

अध्याय 53: शत्रुबल गिनाकर धृतराष्ट्र शान्ति चाहते हैं

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि त्रिपञ्चाशोऽध्यायः ॥

16 श्लोक · 53 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

शत्रुबल गिनाकर धृतराष्ट्र शान्ति चाहते हैं

धृतराष्ट्र आगे कहते हैं कि पाण्डव और उनके सहायक समान रूप से विजय पर दृढ़ हैं और प्राण देने को तैयार हैं। वे पाञ्चाल, केकय, मत्स्य, मागध और वत्स के राजाओं का नाम लेते हैं, और सबसे ऊपर जगत के स्रष्टा श्रीकृष्ण का, जो पाण्डवों की जय के लिए खड़े हैं। सात्यकि ने अर्जुन की पूरी विद्या सीख ली है और धृष्टद्युम्न परम अस्त्रों के ज्ञाता हैं। विद्वान, जितेन्द्रिय और वृद्धसेवी युधिष्ठिर प्रज्वलित अग्नि जैसे हैं, और धृतराष्ट्र मानते हैं कि उन्होंने उनसे कपट किया। वे कौरवों से कहते हैं कि युद्ध न करना ही उचित है, क्योंकि उसमें पूरे कुल का नाश निश्चित है। यदि वे शान्ति चाहें तो वे यत्न करेंगे, पर अधर्म से घृणा करने वाले युधिष्ठिर चुप नहीं बैठेंगे।

धृतराष्ट्र उवाच

53.1

यथैव पाण्डवाः सर्वे पराक्रान्ता जिगीषवः ।
तथौभिसरास्तेषां त्यक्तात्मानो जये धृताः

yathaiva pāṇḍavāḥ sarve parākrāntā jigīṣavaḥ |
tathaubhisarāsteṣāṃ tyaktātmāno jaye dhṛtāḥ

53.2

......हि पराक्रान्तानाचक्षीथाः परान्मम ।
पाञ्चालान्केकयान्मत्स्यान्मागधान्वत्सभूमिपान्

......hi parākrāntānācakṣīthāḥ parānmama |
pāñcālānkekayānmatsyānmāgadhānvatsabhūmipān

53.3

यश्च सेन्द्रानिमाँल्लोकानिच्छन्कुर्याद्वशे बली ।
स स्रष्टा जगतः कृष्णः पाण्डवानां जये धृतः

yaśca sendrānimām̐llokānicchankuryādvaśe balī |
sa sraṣṭā jagataḥ kṛṣṇaḥ pāṇḍavānāṃ jaye dhṛtaḥ

53.4

समस्तामर्जुनाद्विद्यां सात्यकिः क्षिप्रमाप्तवान् ।
शैनेयः समरे स्थाता बीजवत्प्रवपञ्शरान्

samastāmarjunādvidyāṃ sātyakiḥ kṣipramāptavān |
śaineyaḥ samare sthātā bījavatpravapañśarān

53.5

धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः क्रूरकर्मा महारथः ।
मामकेषु रणं कर्ता बलेषु परमास्त्रवित्

dhṛṣṭadyumnaśca pāñcālyaḥ krūrakarmā mahārathaḥ |
māmakeṣu raṇaṃ kartā baleṣu paramāstravit

53.6

युधिष्ठिरस्य च क्रोधादर्जुनस्य च विक्रमात् ।
मयाभ्यां भीमसेनाच्च भयं मे तात जायते

yudhiṣṭhirasya ca krodhādarjunasya ca vikramāt |
mayābhyāṃ bhīmasenācca bhayaṃ me tāta jāyate

53.7

अमानुषं मनुष्येन्द्रैर्जालं विततमन्तरा ।
न मे सैन्यास्तरिष्यन्ति ततः क्रोशामि सञ्जय

amānuṣaṃ manuṣyendrairjālaṃ vitatamantarā |
na me sainyāstariṣyanti tataḥ krośāmi sañjaya

53.8

दर्शनीयो मनस्वी च लक्ष्मीवान्ब्रह्मवर्चसी ।
मेधावी सुकृतप्रज्ञो धर्मात्मा पाण्डुनन्दनः

darśanīyo manasvī ca lakṣmīvānbrahmavarcasī |
medhāvī sukṛtaprajño dharmātmā pāṇḍunandanaḥ

53.9

मित्रामात्यैः सुसंपन्नः संपन्नो युद्धयोजकैः ।
भ्रातृभिः श्वशुरैर्वीरैरुपपन्नो महारथैः

mitrāmātyaiḥ susaṃpannaḥ saṃpanno yuddhayojakaiḥ |
bhrātṛbhiḥ śvaśurairvīrairupapanno mahārathaiḥ

53.10

धृत्या च पुरुषव्याघ्रो नैभृत्येन च पाण्डवः ।
अनुशंसो वदान्यश्च हीमान्सत्यपराक्रमः

dhṛtyā ca puruṣavyāghro naibhṛtyena ca pāṇḍavaḥ |
anuśaṃso vadānyaśca hīmānsatyaparākramaḥ

53.11

बहुश्रुतः कृतात्मा च वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ।
तं सर्वगुणसंपन्नं समिद्धमिव पावकम्

bahuśrutaḥ kṛtātmā ca vṛddhasevī jitendriyaḥ |
taṃ sarvaguṇasaṃpannaṃ samiddhamiva pāvakam

53.12

तपन्तमभि को मन्दः पतिष्यति पतङ्गवत् ।
पाण्डवाग्निमनावार्यं मुमूर्षुर्नष्टचेतनः

tapantamabhi ko mandaḥ patiṣyati pataṅgavat |
pāṇḍavāgnimanāvāryaṃ mumūrṣurnaṣṭacetanaḥ

53.13

तनुरुच्चः शिखी राजा मिथ्योपचरितो मया ।
मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति

tanuruccaḥ śikhī rājā mithyopacarito mayā |
mandānāṃ mama putrāṇāṃ yuddhenāntaṃ kariṣyati

53.14

तैरयुद्धं साधु मन्ये कुरवस्तन्निबोधत ।
युद्धे विनाशः कृत्स्नस्य कुलस्य भविता ध्रुवम्

tairayuddhaṃ sādhu manye kuravastannibodhata |
yuddhe vināśaḥ kṛtsnasya kulasya bhavitā dhruvam

53.15

एषा मे परमा बुद्धिर्यया शाम्यति मे मनः ।
यदि त्वयुद्धमिष्टं वो वयं शान्त्यै यतामहे

eṣā me paramā buddhiryayā śāmyati me manaḥ |
yadi tvayuddhamiṣṭaṃ vo vayaṃ śāntyai yatāmahe

53.16

न तु नः क्लिश्यमानानामुपेक्षेत युधिष्ठिरः ।
जुगुप्सति ह्यधर्मेण मामेवोद्दिश्य कारणम्

na tu naḥ kliśyamānānāmupekṣeta yudhiṣṭhiraḥ |
jugupsati hyadharmeṇa māmevoddiśya kāraṇam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)