अध्याय 193: हर कौरव वीर को कितना समय चाहिए?

प्रभातायां तु शर्वर्यां पुनरेव सुतस्तव ।
मध्ये सर्वस्य सैन्यस्य पितामहमपृच्छत

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ punareva sutastava |
madhye sarvasya sainyasya pitāmahamapṛcchata

पाण्डवेयस्य गाङ्गेय यदेतत्सैन्यमुद्यतम् ।
प्रभूतनरनागाश्वं महारथसमाकुलम्

pāṇḍaveyasya gāṅgeya yadetatsainyamudyatam |
prabhūtanaranāgāśvaṃ mahārathasamākulam

भीमार्जुनप्रभृतिभिर्महेष्वासैर्महाबलैः ।
लोकपालसमैर्गुप्तं धृष्टद्युम्नपुरोगमैः

bhīmārjunaprabhṛtibhirmaheṣvāsairmahābalaiḥ |
lokapālasamairguptaṃ dhṛṣṭadyumnapurogamaiḥ

अप्रधृष्यमनावार्यमुद्धूतमिव सागरम् ।
सेनासागरमक्षोभ्यमपि देवार्महाहवे

apradhṛṣyamanāvāryamuddhūtamiva sāgaram |
senāsāgaramakṣobhyamapi devārmahāhave

केन कालेन गाङ्गेय क्षपयेथा महाद्युते ।
आचार्यो वा महेष्वासः कृपो वाऽऽशु महाबलः

kena kālena gāṅgeya kṣapayethā mahādyute |
ācāryo vā maheṣvāsaḥ kṛpo vā''śu mahābalaḥ

कर्णो वा समरश्लाघी द्रौणिर्वा द्विजसत्तमः ।
दिव्यास्त्रविदुषः सर्वे भवन्तो हि बले मम

karṇo vā samaraślāghī drauṇirvā dvijasattamaḥ |
divyāstraviduṣaḥ sarve bhavanto hi bale mama

एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं परं कौतूहलं हि मे ।
हृदि नित्यं महाबाहो वक्तुमर्हसि तन्मम

etadicchāmyahaṃ jñātuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me |
hṛdi nityaṃ mahābāho vaktumarhasi tanmama

अनुरूपं कुरुश्रेष्ठ त्वय्येतत्पृथिवीपते ।
बलाबलममित्राणां तेषां यदिह पृच्छसि

anurūpaṃ kuruśreṣṭha tvayyetatpṛthivīpate |
balābalamamitrāṇāṃ teṣāṃ yadiha pṛcchasi

श्रृणु राजन्मम रणे या शक्तिः परमा भवेत् ।
शस्त्रवीर्ये रणे यच्च भुजयोश्च महाभुज

śrṛṇu rājanmama raṇe yā śaktiḥ paramā bhavet |
śastravīrye raṇe yacca bhujayośca mahābhuja

आर्जवेनैव युद्धेन योद्धव्य इतरो जनः ।
मायायुद्धेन मायावी इत्येतद्धर्मनिश्चयः

ārjavenaiva yuddhena yoddhavya itaro janaḥ |
māyāyuddhena māyāvī ityetaddharmaniścayaḥ

हन्यामहं महाभाग पाण्डवानामनीकिनीम् ।
दिवसे दिवसे कृत्वा भागान्भागान्निजान्मम

hanyāmahaṃ mahābhāga pāṇḍavānāmanīkinīm |
divase divase kṛtvā bhāgānbhāgānnijānmama

योधानां दशसाहस्रं कृत्वा भागं महाद्युते ।
सहस्रं रथिनामेकमेष भागो मतो मम

yodhānāṃ daśasāhasraṃ kṛtvā bhāgaṃ mahādyute |
sahasraṃ rathināmekameṣa bhāgo mato mama

अनेनाहं विधानेन सन्नद्धः सततोत्थितः ।
क्षपयेयं महत्सैन्यं कालेनानेन भारत

anenāhaṃ vidhānena sannaddhaḥ satatotthitaḥ |
kṣapayeyaṃ mahatsainyaṃ kālenānena bhārata

मुञ्चेयं यदि वास्त्राणि महान्ति समरे स्थितः ।
शतसाहस्रघातीनि हन्यां मासेन भारत

muñceyaṃ yadi vāstrāṇi mahānti samare sthitaḥ |
śatasāhasraghātīni hanyāṃ māsena bhārata

श्रुत्वा भीष्मस्य तद्वाक्यं राजा दुर्योधनस्ततः ।
पर्यपृच्छत राजेन्द्र द्रोणमङ्गिरसां वरम्

śrutvā bhīṣmasya tadvākyaṃ rājā duryodhanastataḥ |
paryapṛcchata rājendra droṇamaṅgirasāṃ varam

आचार्य केन कालेन पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान् ।
निहन्या इति तं द्रोणः प्रत्युवाच हसन्निव

ācārya kena kālena pāṇḍuputrasya sainikān |
nihanyā iti taṃ droṇaḥ pratyuvāca hasanniva

स्थविरोऽस्मि महाबाहो मन्दप्राणविचेष्टितः ।
शस्त्राग्निना निर्दहेयं पाण्डवानामनीकिनीम्

sthaviro'smi mahābāho mandaprāṇaviceṣṭitaḥ |
śastrāgninā nirdaheyaṃ pāṇḍavānāmanīkinīm

यथा भीष्मः शान्तनवो मासेनेति मतिर्मम ।
एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम्

yathā bhīṣmaḥ śāntanavo māseneti matirmama |
eṣā me paramā śaktiretanme paramaṃ balam

द्वाभ्यामेव तु मासाभ्यां कृपः शारद्वतोऽब्रवीत् ।
द्रौणिस्तु दशरात्रेण प्रतिजज्ञे बलक्षयम् ।
कर्णस्तु पञ्चरात्रेण प्रतिजज्ञे महास्त्रवित्

dvābhyāmeva tu māsābhyāṃ kṛpaḥ śāradvato'bravīt |
drauṇistu daśarātreṇa pratijajñe balakṣayam |
karṇastu pañcarātreṇa pratijajñe mahāstravit

तच्छ्रुत्वा सूतपुत्रस्य वाक्यं सागरगासुतः ।
जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदमुवाच ह

tacchrutvā sūtaputrasya vākyaṃ sāgaragāsutaḥ |
jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedamuvāca ha

न हि यावद्रणे पार्थं बाणशङ्खधनुर्धरम् ।
वासुदेवसमायुक्तं रथेनायान्तमाहवे

na hi yāvadraṇe pārthaṃ bāṇaśaṅkhadhanurdharam |
vāsudevasamāyuktaṃ rathenāyāntamāhave

समागच्छसि राधेय तेनैवमभिमन्यसे ।
शक्यमेवं च भूयश्च त्वया वक्तुं यथेष्टतः

samāgacchasi rādheya tenaivamabhimanyase |
śakyamevaṃ ca bhūyaśca tvayā vaktuṃ yatheṣṭataḥ