अध्याय 188: शिखण्डी कन्या रूप में जन्मे, पुत्र की तरह पले

कथं शिखण्डी गाङ्गेय कन्यां भूत्वा पुरा तदा ।
पुरुषोऽभूद्युधिश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह

kathaṃ śikhaṇḍī gāṅgeya kanyāṃ bhūtvā purā tadā |
puruṣo'bhūdyudhiśreṣṭha tanme brūhi pitāmaha

भार्या तु तस्य राजेन्द्र द्रुपदस्य महीपतेः ।
महिषी दयिता ह्यासीदपुत्रा च विशांपते

bhāryā tu tasya rājendra drupadasya mahīpateḥ |
mahiṣī dayitā hyāsīdaputrā ca viśāṃpate

एतस्मिन्नेव काले तु द्रुपदो वै महीपतिः ।
अपत्यार्थे महाराज तोषयामास शङ्करम्

etasminneva kāle tu drupado vai mahīpatiḥ |
apatyārthe mahārāja toṣayāmāsa śaṅkaram

अस्माद्वधार्थं निश्चित्य तपो घोरं समास्थितः ।
ऋते कन्यां महादेव पुत्रो मेस्यादिति ब्रुवन्

asmādvadhārthaṃ niścitya tapo ghoraṃ samāsthitaḥ |
ṛte kanyāṃ mahādeva putro mesyāditi bruvan

भगवन्पुत्रमिच्छामि भीष्मं प्रतिचिकीर्षया ।
इत्युक्तो देवदेवेन स्त्रीपुमांस्ते भविष्यति

bhagavanputramicchāmi bhīṣmaṃ praticikīrṣayā |
ityukto devadevena strīpumāṃste bhaviṣyati

निवर्तस्व महीपाल नैतञ्जात्वन्यथा भवेत् ।
स तु गत्वा च नगरं भार्यामिदमुवाच ह

nivartasva mahīpāla naitañjātvanyathā bhavet |
sa tu gatvā ca nagaraṃ bhāryāmidamuvāca ha

कृतो यत्नो महादेवस्तपसाऽऽराधितो मया ।
कन्या भूत्वा पुमान्भावी इति चोक्तोस्मि शंभुना

kṛto yatno mahādevastapasā''rādhito mayā |
kanyā bhūtvā pumānbhāvī iti coktosmi śaṃbhunā

पुनः पुनर्याच्यमानो दिष्टमित्यब्रवीच्छिवः ।
नतदन्यच्च भविता भवितव्यं हि तत्तथा

punaḥ punaryācyamāno diṣṭamityabravīcchivaḥ |
natadanyacca bhavitā bhavitavyaṃ hi tattathā

ततः सा नियता भूत्वा ऋतुकाले मनस्विनी ।
पत्नी द्रुपदराजस्य द्रुपदं प्रविवेश ह

tataḥ sā niyatā bhūtvā ṛtukāle manasvinī |
patnī drupadarājasya drupadaṃ praviveśa ha

लेभे गर्भं यथाकालं विधिदृष्टेन कर्मणा ।
पार्षतस्य महीपाल यथा मां नारदोऽब्रवीत्

lebhe garbhaṃ yathākālaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā |
pārṣatasya mahīpāla yathā māṃ nārado'bravīt

ततो दधार सा देवी गर्भं राजीवलोचना ।
तां स राजा प्रियां भार्यां द्रुपदः कुरुनन्दन

tato dadhāra sā devī garbhaṃ rājīvalocanā |
tāṃ sa rājā priyāṃ bhāryāṃ drupadaḥ kurunandana

पुत्रस्नेहान्महाबाहुः मुखं पर्यचरत्तदा ।
सर्वानभिप्रायकृतान्भार्याऽलभत कौरव

putrasnehānmahābāhuḥ mukhaṃ paryacarattadā |
sarvānabhiprāyakṛtānbhāryā'labhata kaurava

अपुत्रस्य सतो राज्ञो द्रुपदस्य महीपतेः ।
यथाकालं तु सा देवी महिषी द्रुपदस्य ह

aputrasya sato rājño drupadasya mahīpateḥ |
yathākālaṃ tu sā devī mahiṣī drupadasya ha

कन्यां प्रवररूपां तु प्राजायत नराधिप ।
अपुत्रस्य तु राज्ञः सा द्रुपदस्य मनस्विनी

kanyāṃ pravararūpāṃ tu prājāyata narādhipa |
aputrasya tu rājñaḥ sā drupadasya manasvinī

ख्यापयामास राजेन्द्र पुत्रो ह्येष ममेति वै ।
ततः स राजा द्रुपद प्रच्छन्नाया नराधिप

khyāpayāmāsa rājendra putro hyeṣa mameti vai |
tataḥ sa rājā drupada pracchannāyā narādhipa

पुत्रवत्पुत्रकार्याणि सर्वाणि समकारयत् ।
रक्षणं चैव मन्त्रस्य महिषी द्रुपदस्य सा

putravatputrakāryāṇi sarvāṇi samakārayat |
rakṣaṇaṃ caiva mantrasya mahiṣī drupadasya sā

चकार सर्वयत्नेन ब्रुवणा पुत्र इत्युत ।
न च तां वेदक नगरे कश्चिदन्यत्र पार्षतात्

cakāra sarvayatnena bruvaṇā putra ityuta |
na ca tāṃ vedaka nagare kaścidanyatra pārṣatāt

श्रद्दधानो हि तद्वाक्यं देवस्याच्युततेजसः ।
छादयामास तां कन्यां पुमानिति च सोब्रवीत्

śraddadhāno hi tadvākyaṃ devasyācyutatejasaḥ |
chādayāmāsa tāṃ kanyāṃ pumāniti ca sobravīt

जातकर्माणि सर्वाणि कारयामास पार्थिवः ।
पुंवद्विधानयुक्तानि शिखण्डीति च तां विदुः

jātakarmāṇi sarvāṇi kārayāmāsa pārthivaḥ |
puṃvadvidhānayuktāni śikhaṇḍīti ca tāṃ viduḥ

अहमेकस्तु चारेण वचनान्नारदस्य च ।
ज्ञातवान्देववाक्येन अम्बायास्तपसा तथा

ahamekastu cāreṇa vacanānnāradasya ca |
jñātavāndevavākyena ambāyāstapasā tathā