अध्याय 187: महादेव का वर और अम्बा का अग्नि-प्रवेश

ततस्ते तापसाः सर्वे तपसे धृतनिश्चयाम् ।
दृष्ट्वा न्यवर्तयंस्तात किं कार्यमिति चाब्रुवन्

tataste tāpasāḥ sarve tapase dhṛtaniścayām |
dṛṣṭvā nyavartayaṃstāta kiṃ kāryamiti cābruvan

तानुवाच ततः कन्या तपोवृद्धानृषींस्तदा ।
निराकृतास्मि भीष्मेण भ्रंशिता पतिधर्मतः

tānuvāca tataḥ kanyā tapovṛddhānṛṣīṃstadā |
nirākṛtāsmi bhīṣmeṇa bhraṃśitā patidharmataḥ

वधार्थं तस्य दीक्षा मे न लोकार्थं तपोधनाः ।
निहत्य भीष्मं गच्छेयं शान्तिमित्येव निश्चयः

vadhārthaṃ tasya dīkṣā me na lokārthaṃ tapodhanāḥ |
nihatya bhīṣmaṃ gaccheyaṃ śāntimityeva niścayaḥ

यत्कृते दुःखवसतिमिमां प्राप्तऽस्मि शाश्वतीम् ।
पतिलोकाद्विहीना च नैव स्त्री न पुमानिह

yatkṛte duḥkhavasatimimāṃ prāpta'smi śāśvatīm |
patilokādvihīnā ca naiva strī na pumāniha

नाहत्वा युधि गाङ्गेयं निवर्तिष्ये तपोधनाः ।
एष मे हृदि संकल्पो यदिदं कथितं मया

nāhatvā yudhi gāṅgeyaṃ nivartiṣye tapodhanāḥ |
eṣa me hṛdi saṃkalpo yadidaṃ kathitaṃ mayā

स्त्रीभावे परिनिर्विण्णा पुंस्त्वार्थे कृतनिश्चया ।
भीष्मे प्रतिचिकीर्षामि नास्मि वार्येति वै पुनः

strībhāve parinirviṇṇā puṃstvārthe kṛtaniścayā |
bhīṣme praticikīrṣāmi nāsmi vāryeti vai punaḥ

तां देवो दर्शयामास शूलपाणिरुमापतिः ।
मध्ये तेषां महार्षीणां स्वेन रूपेण तापसीम्

tāṃ devo darśayāmāsa śūlapāṇirumāpatiḥ |
madhye teṣāṃ mahārṣīṇāṃ svena rūpeṇa tāpasīm

छन्द्यमाना वरेणाथ सा वव्रे मत्पराजयम् ।
हनिष्यसीति तां देवः प्रत्युवाच मनस्विनीम्

chandyamānā vareṇātha sā vavre matparājayam |
haniṣyasīti tāṃ devaḥ pratyuvāca manasvinīm

ततः सा पुनरेवाथ कन्या रुद्रमुवाच ह ।
उपपद्येत्कथं देव स्त्रिया युधि जयो मम

tataḥ sā punarevātha kanyā rudramuvāca ha |
upapadyetkathaṃ deva striyā yudhi jayo mama

स्त्रीभावेन च मे गाढं मनः शान्तमुमापते ।
प्रतिश्रुतश्च भूतेश त्वया भीष्मपराजयः

strībhāvena ca me gāḍhaṃ manaḥ śāntamumāpate |
pratiśrutaśca bhūteśa tvayā bhīṣmaparājayaḥ

यथा स सत्यो भवति तथा कुरु वृषध्वज ।
यथा हन्यां समागम्य भीष्मं शान्तनवं युधि

yathā sa satyo bhavati tathā kuru vṛṣadhvaja |
yathā hanyāṃ samāgamya bhīṣmaṃ śāntanavaṃ yudhi

तामुवाच महादेवः कन्यां किल वृषध्वजः ।
न मे वागमृतं प्राह सत्यं भद्रे भविष्यसि

tāmuvāca mahādevaḥ kanyāṃ kila vṛṣadhvajaḥ |
na me vāgamṛtaṃ prāha satyaṃ bhadre bhaviṣyasi

हनिष्यसि रणे भीष्मं पुरुषत्वं च लप्स्यति ॥
स्मरिष्यसि च तत्सर्वं देहमन्यं गता सती

haniṣyasi raṇe bhīṣmaṃ puruṣatvaṃ ca lapsyati ||
smariṣyasi ca tatsarvaṃ dehamanyaṃ gatā satī

द्रुपदस्य कुले जाता भविष्यसि महारथः ।
शीघ्रास्त्रश्चित्रयोधी च भविष्यसि सुसंमतः

drupadasya kule jātā bhaviṣyasi mahārathaḥ |
śīghrāstraścitrayodhī ca bhaviṣyasi susaṃmataḥ

यथोक्तमेव कल्याणि सर्वमेतद्भविष्यति ।
भविष्यसि पुमान्पश्चात्कस्माच्चित्कालपर्ययात्

yathoktameva kalyāṇi sarvametadbhaviṣyati |
bhaviṣyasi pumānpaścātkasmāccitkālaparyayāt

एवमुक्त्वा महादेवः कपर्दी वृषभध्वजः ।
पश्यतामेव विप्राणां तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā mahādevaḥ kapardī vṛṣabhadhvajaḥ |
paśyatāmeva viprāṇāṃ tatraivāntaradhīyata

ततः सा पश्यतां तेषां महर्षीणामनिन्दिता ।
समाहृत्य वनात्तस्मात्काष्ठानि वरवर्णिनी

tataḥ sā paśyatāṃ teṣāṃ maharṣīṇāmaninditā |
samāhṛtya vanāttasmātkāṣṭhāni varavarṇinī

चितां कृत्वा सुमहतीं प्रदाय च हुताशनम् ।
प्रदीप्तेऽग्नौ महाराज रोषदीप्तेन चेतसा

citāṃ kṛtvā sumahatīṃ pradāya ca hutāśanam |
pradīpte'gnau mahārāja roṣadīptena cetasā

उक्त्वा भीष्मवधायेति प्रविवेश हुताशनम् ।
ज्येष्ठा काशिसुता राजन्यमुनामभितो नदीम्

uktvā bhīṣmavadhāyeti praviveśa hutāśanam |
jyeṣṭhā kāśisutā rājanyamunāmabhito nadīm