अध्याय 171: शिखण्डी, धृष्टद्युम्न और पाण्डव मित्रों की श्रेणी

पाञ्चालराजस्य सुतो राजन्परपुरंजयः ।
शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत

pāñcālarājasya suto rājanparapuraṃjayaḥ |
śikhaṇḍī rathamukhyo me mataḥ pārthasya bhārata

एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन्पूर्वसंस्थितम् ।
परं यशो विप्रथयंस्तव सेनासु भारत

eṣa yotsyati saṃgrāme nāśayanpūrvasaṃsthitam |
paraṃ yaśo viprathayaṃstava senāsu bhārata

एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ।
तेनासौ रथवंशेन महत्कर्म करिष्यति

etasya bahulāḥ senāḥ pāñcālāśca prabhadrakāḥ |
tenāsau rathavaṃśena mahatkarma kariṣyati

धृष्टद्युम्नश्च सेनानीः सर्वसेनासु भारत ।
मतो मेऽतिरथो राजन्द्रोणशिष्यो महारथः

dhṛṣṭadyumnaśca senānīḥ sarvasenāsu bhārata |
mato me'tiratho rājandroṇaśiṣyo mahārathaḥ

एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन्वै परान्रणे ।
भगवानिव संक्रुद्धः पिनाकी युगसंक्षये

eṣa yotsyati saṃgrāme sūdayanvai parānraṇe |
bhagavāniva saṃkruddhaḥ pinākī yugasaṃkṣaye

एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः ।
बहुत्वात्सागरप्रख्यं देवानामिव संयुगे

etasya tadrathānīkaṃ kathayanti raṇapriyāḥ |
bahutvātsāgaraprakhyaṃ devānāmiva saṃyuge

क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मेऽर्धरथो नृप ।
धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः

kṣatradharmā tu rājendra mato me'rdharatho nṛpa |
dhṛṣṭadyumnasya tanayo bālyānnātikṛtaśramaḥ

शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः ।
धृष्टकेतुर्महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह

śiśupālasuto vīraścedirājo mahārathaḥ |
dhṛṣṭaketurmaheṣvāsaḥ saṃbandhī pāṇḍavasya ha

एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत ।
महारथानां सुकरं महत्कर्म करिष्यति

eṣa cedipatiḥ śūraḥ saha putreṇa bhārata |
mahārathānāṃ sukaraṃ mahatkarma kariṣyati

क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः ।
क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः

kṣatradharmarato mahyaṃ mataḥ parapuraṃjayaḥ |
kṣatradevastu rājendra pāṇḍaveṣu rathottamaḥ

जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः ।
महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः

jayantaścāmitaujāśca satyajicca mahārathaḥ |
mahārathā mahātmānaḥ sarve pāñcālasattamāḥ

योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः ।
अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवार्थे महारथौ

yotsyante samare tāta saṃrabdhā iva kuñjarāḥ |
ajo bhojaśca vikrāntau pāṇḍavārthe mahārathau

योत्स्येते बलिनौ शूरौ परं शक्त्या यतिष्यतः ।
शीघ्रास्त्राश्चित्रयोद्धारः कृतिनो दृढविक्रमाः

yotsyete balinau śūrau paraṃ śaktyā yatiṣyataḥ |
śīghrāstrāścitrayoddhāraḥ kṛtino dṛḍhavikramāḥ

केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो दृढविक्रमाः ।
सर्वे चैव रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः

kekayāḥ pañca rājendra bhrātaro dṛḍhavikramāḥ |
sarve caiva rathodārāḥ sarve lohitakadhvajāḥ

काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृप ।
सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः

kāśikaḥ sukumāraśca nīlo yaścāparo nṛpa |
sūryadattaśca śaṅkhaśca madirāśvaśca nāmataḥ

सर्व एव रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः ।
सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम

sarva eva rathodārāḥ sarve cāhavalakṣaṇāḥ |
sarvāstraviduṣaḥ sarve mahātmāno matā mama

वार्धक्षेमिर्महाराज मतो मम महारथः ।
चित्रायुघश्च नृपतिर्मतो मे रथसत्तमः

vārdhakṣemirmahārāja mato mama mahārathaḥ |
citrāyughaśca nṛpatirmato me rathasattamaḥ

स हि सङ्ग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः ।
चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ ।
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम

sa hi saṅgrāmaśobhī ca bhaktaścāpi kirīṭinaḥ |
cekitānaḥ satyadhṛtiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathau |
dvāvimau puruṣavyāghrau rathodārau matau mama

व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत ।
मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः

vyāghradattaśca rājendra candrasenaśca bhārata |
matau mama rathodārau pāṇḍavānāṃ na saṃśayaḥ

सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः ।
यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन वा विभो

senābinduśca rājendra krodhahantā ca nāmataḥ |
yaḥ samo vāsudevena bhīmasenena vā vibho

स योत्स्यति हि विक्रम्य समरे तव सैनिकैः ।
मां च द्रोणं कृपं चैव यथा संमन्यते भवान्

sa yotsyati hi vikramya samare tava sainikaiḥ |
māṃ ca droṇaṃ kṛpaṃ caiva yathā saṃmanyate bhavān

तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः ।
काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो नरोत्तमः

tathā sa samaraślāghī mantavyo rathasattamaḥ |
kāśyaḥ paramaśīghrāstraḥ ślāghanīyo narottamaḥ

रथ एकगुणो मह्यं ज्ञेयः परपुरंजयः ।
अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्योष्टगुणो रथः

ratha ekaguṇo mahyaṃ jñeyaḥ parapuraṃjayaḥ |
ayaṃ ca yudhi vikrānto mantavyoṣṭaguṇo rathaḥ

सत्यजित्समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा ।
गतः सोऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः

satyajitsamaraślāghī drupadasyātmajo yuvā |
gataḥ so'tirathatvaṃ hi dhṛṣṭadyumnena saṃmitaḥ

पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति ।
अनुरक्ताश्च शूरश्च रथोऽयमपरो महान्

pāṇḍavānāṃ yaśaskāmaḥ paraṃ karma kariṣyati |
anuraktāśca śūraśca ratho'yamaparo mahān

पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः ।
दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां महारथः

pāṇḍyarājo mahāvīryaḥ pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ |
dṛḍhadhanvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ

श्रेणिमान्कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः ।
उभावेतावतिरथौ मतौ परपुरंजयौ

śreṇimānkauravaśreṣṭha vasudānaśca pārthivaḥ |
ubhāvetāvatirathau matau parapuraṃjayau