उद्योग पर्व

अध्याय 170: अभिमन्यु, सात्यकि, विराट और द्रुपद की गणना

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि रथातिरथसंख्यानपर्वणि सप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

14 श्लोक · 170 में से 196

इस अध्याय में क्या होता है

अभिमन्यु, सात्यकि, विराट और द्रुपद की गणना

पाण्डव पक्ष की यह एक छोटी सूची है। भीष्म द्रौपदी के पाँचों पुत्रों को महारथी और विराट-पुत्र उत्तर को उदार रथी बताते हैं। महाबाहु अभिमन्यु रथयूथपों के यूथप हैं, रण में अर्जुन और श्रीकृष्ण के समान, हल्के हाथ वाले और दृढ़व्रती, और अपने पिता के क्लेश को याद करके लड़ेंगे। निर्भय और असहनशील वृष्णिवीर सात्यकि भी यूथपों के यूथप हैं। उत्तमौजा और युधामन्यु उदार रथी हैं, और उनके हजारों रथ, हाथी और घोड़े कुन्तीपुत्र का प्रिय करने के लिए लड़ेंगे। वृद्ध विराट और द्रुपद अजेय महारथी हैं। आयु में बड़े होकर भी क्षत्रिय-धर्म में दृढ़, पाण्डवों से सम्बन्ध में बँधे, अपनी-अपनी अक्षौहिणी लिए वे प्राणों की बाजी लगाकर विश्वास निभाएँगे और महान कर्म करेंगे।

भीष्ण उवाच

170.1

द्रौपदेया महाराज सर्वे पञ्च महारथाः ।
वैराटिरुत्तरश्चैव रथोदारो मतो मम

draupadeyā mahārāja sarve pañca mahārathāḥ |
vairāṭiruttaraścaiva rathodāro mato mama

170.2

अभिमन्युर्महाबाहू रथयूथमयूथपः ।
समः पार्थेन समरे वासुदेवेन चारिहा

abhimanyurmahābāhū rathayūthamayūthapaḥ |
samaḥ pārthena samare vāsudevena cārihā

170.3

लघ्वस्त्रश्चित्रयोधी च मनस्वी च दृढव्रतः ।
संस्मरन्वै परिक्लेशं स्वपितुर्विक्रमिष्यति

laghvastraścitrayodhī ca manasvī ca dṛḍhavrataḥ |
saṃsmaranvai parikleśaṃ svapiturvikramiṣyati

170.4

सात्यकिर्माधवः शूरो रथयूथपयूथपः ।
एष वृष्णिप्रवीराणाममर्षी जितसाध्वसः

sātyakirmādhavaḥ śūro rathayūthapayūthapaḥ |
eṣa vṛṣṇipravīrāṇāmamarṣī jitasādhvasaḥ

170.5

उत्तमौजास्तथा राजन्रथोदारो मतो मम ।
युधामन्युश्च विक्रान्तो रथोदारो मतो मम

uttamaujāstathā rājanrathodāro mato mama |
yudhāmanyuśca vikrānto rathodāro mato mama

170.6

एतेषां बहुसाहस्रा रथा नागा हयास्तथा ।
योत्स्यन्ते ते तनूस्त्यक्त्वा कुन्तीपुत्रप्रियेप्सया

eteṣāṃ bahusāhasrā rathā nāgā hayāstathā |
yotsyante te tanūstyaktvā kuntīputrapriyepsayā

170.7

पाण्डवैः सह राजेन्द्र तव सेनासु भारत ।
अग्निमारुतवद्राजन्नाह्वयन्तः परस्परम्

pāṇḍavaiḥ saha rājendra tava senāsu bhārata |
agnimārutavadrājannāhvayantaḥ parasparam

170.8

अजेयौ समरे वृद्धौ विराटद्रुपदौ तथा ।
महारथौ महावीर्यौ मतौ मे पुरुषर्षभौ

ajeyau samare vṛddhau virāṭadrupadau tathā |
mahārathau mahāvīryau matau me puruṣarṣabhau

170.9

वयोवृद्धावपि हि तौ क्षत्रधर्मपरायणौ ।
यतिष्येते परं शक्त्या स्थितौ वीरगते पथि

vayovṛddhāvapi hi tau kṣatradharmaparāyaṇau |
yatiṣyete paraṃ śaktyā sthitau vīragate pathi

170.10

संबन्धिकेन राजेन्द्र तौ तु वीर्यबलान्वयात् ।
आर्यवृत्तौ महेष्वासौ स्नेहवीर्यसितावुभौ

saṃbandhikena rājendra tau tu vīryabalānvayāt |
āryavṛttau maheṣvāsau snehavīryasitāvubhau

170.11

कारणं प्राप्य तु नराः सर्व एव महाभुजाः ।
शूरा वा कातरा वापि भवन्ति कुरुपुङ्गव

kāraṇaṃ prāpya tu narāḥ sarva eva mahābhujāḥ |
śūrā vā kātarā vāpi bhavanti kurupuṅgava

170.12

एकायनगतावेतौ पार्थिवौ दृढधन्विनौ ।
प्राणांस्त्यक्त्वा परं शक्त्या घट्टितारौ परन्तप

ekāyanagatāvetau pārthivau dṛḍhadhanvinau |
prāṇāṃstyaktvā paraṃ śaktyā ghaṭṭitārau parantapa

170.13

पृथगक्षौहिणीभ्यां तावुभौ संयति दारुणौ ।
संबन्धिभावं रक्षन्तौ महत्कर्म करिष्यतः

pṛthagakṣauhiṇībhyāṃ tāvubhau saṃyati dāruṇau |
saṃbandhibhāvaṃ rakṣantau mahatkarma kariṣyataḥ

170.14

लोकवीरौ महेष्वासौ त्यक्तात्मानौ च भारत ।
प्रत्ययं परिरक्षन्तौ महत्कर्म करिष्यतः

lokavīrau maheṣvāsau tyaktātmānau ca bhārata |
pratyayaṃ parirakṣantau mahatkarma kariṣyataḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)