अध्याय 172: भीष्म शिखण्डी पर प्रहार नहीं करेंगे

रोचमानो महाराज पाण्डवानां महारथः ।
योत्स्यतेऽमरवत्संख्ये परसैन्येषु भारत

rocamāno mahārāja pāṇḍavānāṃ mahārathaḥ |
yotsyate'maravatsaṃkhye parasainyeṣu bhārata

पुरुजित्कृन्तिभोजश्च महेष्वासो महाबलः ।
मातुलो भीमसेनस्य स च मेऽतिरथो मतः

purujitkṛntibhojaśca maheṣvāso mahābalaḥ |
mātulo bhīmasenasya sa ca me'tiratho mataḥ

एष वीरो महेष्वासः कृती च निपुणश्च ह ।
चित्रयोधी च शक्तश्च मतो मे रथपुङ्गवः

eṣa vīro maheṣvāsaḥ kṛtī ca nipuṇaśca ha |
citrayodhī ca śaktaśca mato me rathapuṅgavaḥ

स योत्स्यति हि विक्रम्य मघवानिव दानवैः ।
योधा ये चास्य विख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः

sa yotsyati hi vikramya maghavāniva dānavaiḥ |
yodhā ye cāsya vikhyātāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

भागिनेयकृते वीरः स करिष्यति संगरे ।
सुमहत्कर्म पाण्डूनां स्थितः प्रियहिते रतः

bhāgineyakṛte vīraḥ sa kariṣyati saṃgare |
sumahatkarma pāṇḍūnāṃ sthitaḥ priyahite rataḥ

भैमसेनिर्महाराज हैडिम्बो राक्षसेश्वरः ।
मतो मे बहुमायावी रथयूथपयूथपः

bhaimasenirmahārāja haiḍimbo rākṣaseśvaraḥ |
mato me bahumāyāvī rathayūthapayūthapaḥ

योत्स्यते समरे तात मायावी समरप्रियः ।
ये चास्य राक्षसा वीराः सचिवा वशवर्तिनः

yotsyate samare tāta māyāvī samarapriyaḥ |
ye cāsya rākṣasā vīrāḥ sacivā vaśavartinaḥ

एते चान्ये च बहवो नानाजनपदेश्वराः ।
समेताः पाण्डवस्यार्थे वासुदेवपुरोगमाः

ete cānye ca bahavo nānājanapadeśvarāḥ |
sametāḥ pāṇḍavasyārthe vāsudevapurogamāḥ

एते प्राधान्यतो राजन्पाण्डवस्य महात्मनः ।
रथाश्चातिरथाश्चैव ये चान्येऽर्धंरथा नृप

ete prādhānyato rājanpāṇḍavasya mahātmanaḥ |
rathāścātirathāścaiva ye cānye'rdhaṃrathā nṛpa

नेष्यन्ति समरे सेनां भीमां यौधिष्ठिरीं नृप ।
महेन्द्रेणेव वीरेण पाल्यमानां किरीटिना

neṣyanti samare senāṃ bhīmāṃ yaudhiṣṭhirīṃ nṛpa |
mahendreṇeva vīreṇa pālyamānāṃ kirīṭinā

तैरहं समरे वीर मायाविद्भिर्जयैषिभिः ।
योत्स्यामि जयमाकाङ्क्षन्नथ वा निधनं रणे

tairahaṃ samare vīra māyāvidbhirjayaiṣibhiḥ |
yotsyāmi jayamākāṅkṣannatha vā nidhanaṃ raṇe

वासुदेवं च पार्थं च चक्रगाण्डीवधारिणौ ।
सन्ध्यागताविवार्केन्दू सभेष्येते रथोत्तमौ

vāsudevaṃ ca pārthaṃ ca cakragāṇḍīvadhāriṇau |
sandhyāgatāvivārkendū sabheṣyete rathottamau

यं चैव ते रथोदाराः पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ।
सह सैन्यानहं तांश्च प्रतीयां रणमूर्धनि

yaṃ caiva te rathodārāḥ pāṇḍuputrasya sainikāḥ |
saha sainyānahaṃ tāṃśca pratīyāṃ raṇamūrdhani

एते रथाश्चातिरथाश्च तुभ्यं
यथाप्रधानं नृप कीर्तिता मया ।
तथा परे येऽर्धरथाश्च केचि-
त्तथैंव तेषामपि कौरवेन्द्र

ete rathāścātirathāśca tubhyaṃ
yathāpradhānaṃ nṛpa kīrtitā mayā |
tathā pare ye'rdharathāśca keci-
ttathaiṃva teṣāmapi kauravendra

अर्जुनं वासुदेवं च ये चान्ये तत्र पार्थिवाः ।
सर्वांस्तान्वारयिष्यामि यावद्द्रक्ष्यामि भारत

arjunaṃ vāsudevaṃ ca ye cānye tatra pārthivāḥ |
sarvāṃstānvārayiṣyāmi yāvaddrakṣyāmi bhārata

पाञ्चाल्यं तु महाबाहो नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
उद्यतेषमथो दृष्ट्वा प्रतियुध्यन्तमाहवे

pāñcālyaṃ tu mahābāho nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinam |
udyateṣamatho dṛṣṭvā pratiyudhyantamāhave

लोकस्तं वेद यदहं पितुः प्रियचिकीर्षया ।
प्राप्तं राज्यं परित्यज्य ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

lokastaṃ veda yadahaṃ pituḥ priyacikīrṣayā |
prāptaṃ rājyaṃ parityajya brahmacaryavrate sthitaḥ

चित्राङ्गदं कौरवाणामाधिपत्येऽभ्यषेचयम् ।
विचित्रवीर्यं च शिशुं यौवराज्येऽभ्यषेचयम्

citrāṅgadaṃ kauravāṇāmādhipatye'bhyaṣecayam |
vicitravīryaṃ ca śiśuṃ yauvarājye'bhyaṣecayam

देवव्रतत्वं विज्ञाप्य पृथिवीं सर्वराजसु ।
नैव हन्यां स्त्रियं जातु न स्त्रीपूर्वं कदाचन

devavratatvaṃ vijñāpya pṛthivīṃ sarvarājasu |
naiva hanyāṃ striyaṃ jātu na strīpūrvaṃ kadācana

स हि स्त्रीपूर्वको राजञ्शिखण्डी यदि ते श्रुतः ।
कन्या भूत्वा पुमाञ्चातो न योत्स्ये तेन भारत

sa hi strīpūrvako rājañśikhaṇḍī yadi te śrutaḥ |
kanyā bhūtvā pumāñcāto na yotsye tena bhārata

सर्वांस्त्वन्यान्हनिष्यामि पार्थिवान्भरतर्षभ ।
यान्समेष्यामि समरे न तु कुन्तीसुतान्नृप

sarvāṃstvanyānhaniṣyāmi pārthivānbharatarṣabha |
yānsameṣyāmi samare na tu kuntīsutānnṛpa