अध्याय 166: और कौरव रथी: सुदक्षिण से कृप तक

सुदक्षिणस्तु काम्भोजो रथ एकगुणो मतः ।
तवार्थसिद्धिमाकाङ्क्षन्योत्स्यते समरे परैः

sudakṣiṇastu kāmbhojo ratha ekaguṇo mataḥ |
tavārthasiddhimākāṅkṣanyotsyate samare paraiḥ

एतस्य रथसिंहस्य तवार्थे राजसत्तम ।
पराक्रमं यथेन्द्रस्य द्रक्ष्यन्ति कुरवो युधि

etasya rathasiṃhasya tavārthe rājasattama |
parākramaṃ yathendrasya drakṣyanti kuravo yudhi

एतस्य रथवंशे हि तिग्मवेगप्रहारिणः ।
काम्भोजानां महाराज शलभानामिवायतिः

etasya rathavaṃśe hi tigmavegaprahāriṇaḥ |
kāmbhojānāṃ mahārāja śalabhānāmivāyatiḥ

नीलो माहिष्यतीवासी नीलवर्मा रथस्तव ।
रथवंशेन कदनं शत्रूणां वै करिष्यति

nīlo māhiṣyatīvāsī nīlavarmā rathastava |
rathavaṃśena kadanaṃ śatrūṇāṃ vai kariṣyati

कृतवैरः पुरा चैव सहदेवेन मारिष ।
योत्स्यते सततं राजंस्तवार्थे कुरुनन्दन

kṛtavairaḥ purā caiva sahadevena māriṣa |
yotsyate satataṃ rājaṃstavārthe kurunandana

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ संमतौ रथसत्तमौ ।
कृतिनौ समरे तात दृढवीर्यपराक्रमौ

vindānuvindāvāvantyau saṃmatau rathasattamau |
kṛtinau samare tāta dṛḍhavīryaparākramau

एतौ तौ पुरुषव्याघ्रौ रिपुसैन्यं प्रधक्ष्यतः ।
गदाप्रासासिनाराचैस्तोमरैश्च करच्यतैः

etau tau puruṣavyāghrau ripusainyaṃ pradhakṣyataḥ |
gadāprāsāsinārācaistomaraiśca karacyataiḥ

युद्धाभिकामौ समरे क्रीडन्ताविव यूथपौ ।
यूथमध्ये महाराज विचरन्तौ कृतान्तवत्

yuddhābhikāmau samare krīḍantāviva yūthapau |
yūthamadhye mahārāja vicarantau kṛtāntavat

त्रिगर्ता भ्रातरः पञ्च रथोदारा मता मम ।
कृतवैराश्च पार्थैस्ते विराटनगरे तदा

trigartā bhrātaraḥ pañca rathodārā matā mama |
kṛtavairāśca pārthaiste virāṭanagare tadā

मकरा इव राजेन्द्र समुद्धततरङ्गिणीम् ।
गङ्गां विक्षोभयिष्यन्ति पार्थानां युधि वाहिनी

makarā iva rājendra samuddhatataraṅgiṇīm |
gaṅgāṃ vikṣobhayiṣyanti pārthānāṃ yudhi vāhinī

ते रथाः पञ्च राजेन्द्र येषां सत्यरथो मुखम् ।
एते योत्स्यन्ति सङ्ग्रामे संस्मरन्तः पुराकृतमक्

te rathāḥ pañca rājendra yeṣāṃ satyaratho mukham |
ete yotsyanti saṅgrāme saṃsmarantaḥ purākṛtamak

व्यलीकं पाण्डवेयेन भीमसेनानुजेन ह ।
दिशो विजयता राजञ्श्वेतवाहेन भारत

vyalīkaṃ pāṇḍaveyena bhīmasenānujena ha |
diśo vijayatā rājañśvetavāhena bhārata

ते हनिष्यन्ति पार्थानां तानासाद्य महारथान् ।
वरान्वरान्महेष्वासान्क्षत्रियाणां धुरंधरान्

te haniṣyanti pārthānāṃ tānāsādya mahārathān |
varānvarānmaheṣvāsānkṣatriyāṇāṃ dhuraṃdharān

लक्ष्णणस्तव पुत्रश्च तथा दुःशासनस्य च ।
उभौ तौ पुरुषव्याघ्रौ संग्रामेष्वपलायिनौ

lakṣṇaṇastava putraśca tathā duḥśāsanasya ca |
ubhau tau puruṣavyāghrau saṃgrāmeṣvapalāyinau

तरुणौ सुकुमारौ च राजपुत्रौ रतस्विनौ ।
युद्धानां च विशेषज्ञौ प्रणेतारौ च सर्वशः

taruṇau sukumārau ca rājaputrau ratasvinau |
yuddhānāṃ ca viśeṣajñau praṇetārau ca sarvaśaḥ

रथौ तौ कुरुशार्दूल मतौ मे रथसत्तमौ ।
क्षत्रधर्मरतौ वीरौ महत्कर्म करिष्यतः

rathau tau kuruśārdūla matau me rathasattamau |
kṣatradharmaratau vīrau mahatkarma kariṣyataḥ

दण्डधारो महाराज रथ एको नरर्षभ ।
योत्स्यते तव सङ्ग्रामे स्वेन सैन्येन पालितः

daṇḍadhāro mahārāja ratha eko nararṣabha |
yotsyate tava saṅgrāme svena sainyena pālitaḥ

बृहद्बलस्तथा राजा कौसल्यो रथसत्तमः ।
रथो मम मतस्तात महावेगपराक्रमः

bṛhadbalastathā rājā kausalyo rathasattamaḥ |
ratho mama matastāta mahāvegaparākramaḥ

एष योत्स्यति सङ्‌ग्रामे स्वान्बन्धून्संप्रहर्षयन् ।
उग्रायुधो महेष्वासो धार्तराष्ट्रहिते रतः

eṣa yotsyati saṅ‌grāme svānbandhūnsaṃpraharṣayan |
ugrāyudho maheṣvāso dhārtarāṣṭrahite rataḥ

कृपः शारद्वतो रजन्रथयूथपयूथपः ।
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रधक्ष्यति रिपूंस्तव

kṛpaḥ śāradvato rajanrathayūthapayūthapaḥ |
priyānprāṇānparityajya pradhakṣyati ripūṃstava

गौतमस्य महर्षेर्य आचार्यस्य शरद्वतः ।
कार्तिकेय इवाजयः शरस्तम्बात्सुतोऽभवत्

gautamasya maharṣerya ācāryasya śaradvataḥ |
kārtikeya ivājayaḥ śarastambātsuto'bhavat

एष सेनाः सुबहुला विविधायुधकार्मुकाः ।
अग्निवत्समरे तात चरिष्यति विनिर्दहन्

eṣa senāḥ subahulā vividhāyudhakārmukāḥ |
agnivatsamare tāta cariṣyati vinirdahan