अध्याय 119: अष्टक का जन्म और गुरुदक्षिणा पूरी

गालवं वैनतेयोऽथ प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
दिष्ट्या कृतार्थं पश्यामि भवन्तमिह वै द्विज

gālavaṃ vainateyo'tha prahasannidamabravīt |
diṣṭyā kṛtārthaṃ paśyāmi bhavantamiha vai dvija

गालवस्तु वचः श्रुत्वा वैनतेयेन भाषितम् ।
चतुर्भागावशिष्टं तदाचख्यौ कार्यमस्य हि

gālavastu vacaḥ śrutvā vainateyena bhāṣitam |
caturbhāgāvaśiṣṭaṃ tadācakhyau kāryamasya hi

सुपर्णस्त्वब्रवीदेनं गालवं वदतां वरः ।
प्रयत्नस्ते न कर्तव्यो नैष संपत्स्यते तव

suparṇastvabravīdenaṃ gālavaṃ vadatāṃ varaḥ |
prayatnaste na kartavyo naiṣa saṃpatsyate tava

पुरा हि कान्यकुब्जे वै गाधेः सत्यवतीं सुताम् ।
भार्यार्थे वरयत्कन्यामृचीकस्तेन भाषितः

purā hi kānyakubje vai gādheḥ satyavatīṃ sutām |
bhāryārthe varayatkanyāmṛcīkastena bhāṣitaḥ

एकतःश्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् ।
भगवन्दीयतां मह्यं सहस्रमिति गालव

ekataḥśyāmakarṇānāṃ hayānāṃ candravarcasām |
bhagavandīyatāṃ mahyaṃ sahasramiti gālava

ऋचीकस्तु तथेत्युक्त्वा वरुणस्यालयं गतः ।
अश्वतीर्थे हयाँल्लब्ध्वा दत्तवान्पार्थिवाय वै

ṛcīkastu tathetyuktvā varuṇasyālayaṃ gataḥ |
aśvatīrthe hayām̐llabdhvā dattavānpārthivāya vai

इष्ट्वा ते पुण्डरीकेण दत्ता राज्ञा द्विजातिषु ।
तेभ्यो द्वे द्वे शते क्रीत्वा प्राप्ते तैः पार्थिवैस्तदा

iṣṭvā te puṇḍarīkeṇa dattā rājñā dvijātiṣu |
tebhyo dve dve śate krītvā prāpte taiḥ pārthivaistadā

अपराण्यपि चत्वारि शतानि द्विजसत्तम ।
नीयमानानि संतारे हृतान्यासन्नितस्ततः

aparāṇyapi catvāri śatāni dvijasattama |
nīyamānāni saṃtāre hṛtānyāsannitastataḥ

एवं न शक्यमप्राप्यं प्राप्तुं गालव कर्हिचित् ।
इमामश्वशताभ्यां वै द्वाभ्यां तस्मै निवेदय

evaṃ na śakyamaprāpyaṃ prāptuṃ gālava karhicit |
imāmaśvaśatābhyāṃ vai dvābhyāṃ tasmai nivedaya

विश्वामित्राय धर्मात्मन्षड्भिरश्वशतैः सह ।
ततोऽसि गतसंमोहः कृतकृत्यो द्विजोत्तम

viśvāmitrāya dharmātmanṣaḍbhiraśvaśataiḥ saha |
tato'si gatasaṃmohaḥ kṛtakṛtyo dvijottama

गालवस्तं तथेत्युक्त्वा सुपर्णसहितस्ततः ।
आदायाश्वांश्च कन्यां च विश्वामित्रमुपागमत्

gālavastaṃ tathetyuktvā suparṇasahitastataḥ |
ādāyāśvāṃśca kanyāṃ ca viśvāmitramupāgamat

अश्वानां काङ्क्षितार्थानां षडिमानि शतानि वै ।
शतद्वयेन कन्येयं भवता प्रतिगृह्यताम्

aśvānāṃ kāṅkṣitārthānāṃ ṣaḍimāni śatāni vai |
śatadvayena kanyeyaṃ bhavatā pratigṛhyatām

अस्यां राजर्षिभिः पुत्रा जाता वै धार्मिकास्त्रयः ।
चतुर्थं जनयत्वेकं भवानपि नरोत्तमम्

asyāṃ rājarṣibhiḥ putrā jātā vai dhārmikāstrayaḥ |
caturthaṃ janayatvekaṃ bhavānapi narottamam

पूर्णान्येवं शतान्यष्टौ तुरगाणां भवन्तु ते ।
भवतो ह्यनृणो भूत्वा तपः कुर्यां यथासुखम्

pūrṇānyevaṃ śatānyaṣṭau turagāṇāṃ bhavantu te |
bhavato hyanṛṇo bhūtvā tapaḥ kuryāṃ yathāsukham

विश्वामित्रस्तु तं दृष्ट्वा गालवं सह पक्षिणा ।
कन्यां च तां वरारोहामिदमित्यब्रवीद्वचः

viśvāmitrastu taṃ dṛṣṭvā gālavaṃ saha pakṣiṇā |
kanyāṃ ca tāṃ varārohāmidamityabravīdvacaḥ

किमियं पूर्वमेवेह न दत्ता मम गालव ।
पुत्रा ममैव चत्वारो भवेयुः कुलभावनाः

kimiyaṃ pūrvameveha na dattā mama gālava |
putrā mamaiva catvāro bhaveyuḥ kulabhāvanāḥ

प्रतिगृह्णामि ते कन्यामेकपुत्रफलाय वै ।
अश्वाश्चाश्रममासाद्य चरन्तु मम सर्वशः

pratigṛhṇāmi te kanyāmekaputraphalāya vai |
aśvāścāśramamāsādya carantu mama sarvaśaḥ

स तया रममाणोऽथ विश्वामित्रो महाद्युतिः ।
आत्मजं जनयामास माधवीपुत्रमष्टकम्

sa tayā ramamāṇo'tha viśvāmitro mahādyutiḥ |
ātmajaṃ janayāmāsa mādhavīputramaṣṭakam

जातमात्रं सुतं तं च विश्वामित्रो महामुनिः ।
संयोज्यार्थैस्तथा धर्मैरश्वैस्तैः समयोजयत्

jātamātraṃ sutaṃ taṃ ca viśvāmitro mahāmuniḥ |
saṃyojyārthaistathā dharmairaśvaistaiḥ samayojayat

अथाष्टकः पुरं प्रायात्तदा सोमपुरप्रभम् ।
निर्यात्य कन्यां शिष्याय कौशिकोपि वनं ययौ

athāṣṭakaḥ puraṃ prāyāttadā somapuraprabham |
niryātya kanyāṃ śiṣyāya kauśikopi vanaṃ yayau

गालवोपि सुपर्णेन सह निर्यात्य दक्षिणाम् ।
मनसाऽतिप्रतीतेन कन्यामिदमुवाच ह

gālavopi suparṇena saha niryātya dakṣiṇām |
manasā'tipratītena kanyāmidamuvāca ha

जातो दानपतिः पुत्रस्त्वया शूरस्तथाऽपरः ।
सत्यधर्मरतश्चान्यो यज्वा चापि तथाऽपरः

jāto dānapatiḥ putrastvayā śūrastathā'paraḥ |
satyadharmarataścānyo yajvā cāpi tathā'paraḥ

तदागच्छ वरारोहे तारितस्ते पिता सुतैः ।
चत्वारश्चैव राजानस्तथा चाहं सुमध्यमे

tadāgaccha varārohe tāritaste pitā sutaiḥ |
catvāraścaiva rājānastathā cāhaṃ sumadhyame

गालवस्त्वभ्यनुज्ञाय सुपर्णं पन्नगाशनम् ।
पितुर्निर्यात्य तां कन्यां प्रययौ वनमेव ह

gālavastvabhyanujñāya suparṇaṃ pannagāśanam |
piturniryātya tāṃ kanyāṃ prayayau vanameva ha