अध्याय 120: माधवी का वनवरण, ययाति का पतन आरम्भ

स तु राजा पुनस्तस्याः कर्तुकामः स्वयंवरम् ।
उपगम्याश्रमपदं गङ्गायामुनसङ्गमे

sa tu rājā punastasyāḥ kartukāmaḥ svayaṃvaram |
upagamyāśramapadaṃ gaṅgāyāmunasaṅgame

गृहीतमाल्यदामां तां रथमारोप्य माधवीम् ।
पूरुर्यदुश्च भगिनीमाश्रमे पर्यधावताम्

gṛhītamālyadāmāṃ tāṃ rathamāropya mādhavīm |
pūruryaduśca bhaginīmāśrame paryadhāvatām

नागयक्षमनुष्याणां गन्धर्वमृगपक्षिणाम् ।
शैलद्रुमवनौकानामासीत्तत्र समागमः

nāgayakṣamanuṣyāṇāṃ gandharvamṛgapakṣiṇām |
śailadrumavanaukānāmāsīttatra samāgamaḥ

नानापुरुषदेश्यानामीश्वरैश्च समाकुलम् ।
ऋषिभिर्ब्रह्मकल्पैश्च समन्तादावृतं वनम्

nānāpuruṣadeśyānāmīśvaraiśca samākulam |
ṛṣibhirbrahmakalpaiśca samantādāvṛtaṃ vanam

निर्दिश्यमानेषु तु सा वरेषु वरवर्णिनी ।
वरानुत्क्रम्य सर्वास्तान्वरं वृतवती वनम्

nirdiśyamāneṣu tu sā vareṣu varavarṇinī |
varānutkramya sarvāstānvaraṃ vṛtavatī vanam

अवतीर्य रथात्कन्या नमस्कृत्य च बन्धुषु ।
उपगम्य वनं पुण्यं तपस्तेपे ययातिजा

avatīrya rathātkanyā namaskṛtya ca bandhuṣu |
upagamya vanaṃ puṇyaṃ tapastepe yayātijā

उपवासैश्च विविधैर्दीक्षाभिर्नियमैस्तथा ।
आत्मनो लघुतां कृत्वा बभूव मृगचारिणी

upavāsaiśca vividhairdīkṣābhirniyamaistathā |
ātmano laghutāṃ kṛtvā babhūva mṛgacāriṇī

वैदूर्याङ्कुरकल्पानि मृदूनि हरितानि च ।
चरन्ती श्लक्ष्णशष्पाणि तिक्तानि मधुराणि च

vaidūryāṅkurakalpāni mṛdūni haritāni ca |
carantī ślakṣṇaśaṣpāṇi tiktāni madhurāṇi ca

स्रवन्तीनां च पुण्यानां सुरसानि सुचीनि च ।
पिबन्ती वारिमुख्यानि शीतानि विमलानि च

sravantīnāṃ ca puṇyānāṃ surasāni sucīni ca |
pibantī vārimukhyāni śītāni vimalāni ca

वनेषु मृगराजेषु व्याघ्रविप्रोषितेषु च ।
दावाग्निविप्रयुक्तेषु शून्येषु गहनेषु च

vaneṣu mṛgarājeṣu vyāghraviproṣiteṣu ca |
dāvāgniviprayukteṣu śūnyeṣu gahaneṣu ca

चरन्ती हरिणैः सार्धं मृगीव वनचारिणी ।
चचार विपुलं धर्मं ब्रह्मचर्येण संवृतम्

carantī hariṇaiḥ sārdhaṃ mṛgīva vanacāriṇī |
cacāra vipulaṃ dharmaṃ brahmacaryeṇa saṃvṛtam

ययातिरपि पूर्वेषां राज्ञां वृत्तमनुष्ठितः ।
बहुवर्षसहस्रायुर्युयुजे कालधर्मणा

yayātirapi pūrveṣāṃ rājñāṃ vṛttamanuṣṭhitaḥ |
bahuvarṣasahasrāyuryuyuje kāladharmaṇā

पुरुर्यदुश्च द्वौ वंशे वर्धमानौ नरोत्तमौ ।
ताभ्भां प्रतिष्ठितो लोके परलोके च नाहुषः

pururyaduśca dvau vaṃśe vardhamānau narottamau |
tābhbhāṃ pratiṣṭhito loke paraloke ca nāhuṣaḥ

महीपते नरपतिर्ययातिः स्वर्गमास्थितः ।
महर्षिकल्पो नृपतिः स्वर्गाग्र्यफलभुग्विभुः

mahīpate narapatiryayātiḥ svargamāsthitaḥ |
maharṣikalpo nṛpatiḥ svargāgryaphalabhugvibhuḥ

बहुवर्षसहस्राख्ये काले बहुगुणे गते ।
राजर्षिषु निषण्णेषु महीयःसु महर्धिषु

bahuvarṣasahasrākhye kāle bahuguṇe gate |
rājarṣiṣu niṣaṇṇeṣu mahīyaḥsu mahardhiṣu

अवमेने नरान्सर्वान्देवानृषिगणांस्तथा ।
ययातिर्मूढविज्ञानो विस्मयाविष्टचेतनः

avamene narānsarvāndevānṛṣigaṇāṃstathā |
yayātirmūḍhavijñāno vismayāviṣṭacetanaḥ

ततस्तं बुबुधे देवः शक्रो बलनिषूदनः ।
ते च राजर्षयः सर्वे धिग्धिगित्येवमब्रुवन्

tatastaṃ bubudhe devaḥ śakro balaniṣūdanaḥ |
te ca rājarṣayaḥ sarve dhigdhigityevamabruvan

विचारश्च समुत्पन्नो निरीक्ष्य नहुषात्मजम् ।
कोऽन्वयं कस्य वा राज्ञः कथं वा स्वर्गमागतः

vicāraśca samutpanno nirīkṣya nahuṣātmajam |
ko'nvayaṃ kasya vā rājñaḥ kathaṃ vā svargamāgataḥ

कर्मणा केनसिद्धोऽयं क्व वाऽनेन तपश्चितम् ।
कथं वा ज्ञायते स्वर्गे केन वा ज्ञायतेऽप्युत

karmaṇā kenasiddho'yaṃ kva vā'nena tapaścitam |
kathaṃ vā jñāyate svarge kena vā jñāyate'pyuta

एवं विचास्यन्तस्ते राजानं स्वर्गवासिनः ।
दृष्ट्वा पप्रच्छुरन्योन्यं ययातिं नृपतिं प्रति

evaṃ vicāsyantaste rājānaṃ svargavāsinaḥ |
dṛṣṭvā papracchuranyonyaṃ yayātiṃ nṛpatiṃ prati

विमानपालाः शतशः स्वर्गद्वाराभिरक्षिणः ।
पृष्टा आसनपालाश्च न जानीमेत्यथाऽब्रुवन्

vimānapālāḥ śataśaḥ svargadvārābhirakṣiṇaḥ |
pṛṣṭā āsanapālāśca na jānīmetyathā'bruvan

सर्वे ते ह्यावृतज्ञाना नाभ्यजानन्त तं नृपम् ।
स मुहूर्तादथ नृपो हतौजाश्चाभवत्तदा

sarve te hyāvṛtajñānā nābhyajānanta taṃ nṛpam |
sa muhūrtādatha nṛpo hataujāścābhavattadā