अध्याय 6: विदुर संसार के दृष्टान्त का अर्थ बताते हैं

अहो खलु महद्दुःखं कृच्छ्रवासं वसत्यसौ ।
कथं तस्य रतिस्तत्र तुष्टिर्वा वदतां वर

aho khalu mahadduḥkhaṃ kṛcchravāsaṃ vasatyasau |
kathaṃ tasya ratistatra tuṣṭirvā vadatāṃ vara

स देशः क्वनु यत्रासौ वसते धर्मसङ्कटे ।
कथं वा स विमुच्येत नरस्तस्मान्महाभयात्

sa deśaḥ kvanu yatrāsau vasate dharmasaṅkaṭe |
kathaṃ vā sa vimucyeta narastasmānmahābhayāt

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व साधु चेष्टामहे तदा ।
कृपा मे महती जाता तस्याभ्युद्धरणेन हि

etanme sarvamācakṣva sādhu ceṣṭāmahe tadā |
kṛpā me mahatī jātā tasyābhyuddharaṇena hi

उपाख्यानमिदं राजन्मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुगतिं विन्दते येन परलोकेषु मानवः

upākhyānamidaṃ rājanmokṣavidbhirudāhṛtam |
sugatiṃ vindate yena paralokeṣu mānavaḥ

उच्यते यत्तु कान्तारं महासंसार एव सः ।
वनं दुर्गं हि यच्चैतत्संसारगहनं हि तत्

ucyate yattu kāntāraṃ mahāsaṃsāra eva saḥ |
vanaṃ durgaṃ hi yaccaitatsaṃsāragahanaṃ hi tat

ये च ते कथिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः

ye ca te kathitā vyālā vyādhayaste prakīrtitāḥ

या सा नारी बृहत्काया अध्यतिष्ठत तत्र वै ।
तामाहुस्तु जरां प्राज्ञा रूपवर्णविनाशिनीम्

yā sā nārī bṛhatkāyā adhyatiṣṭhata tatra vai |
tāmāhustu jarāṃ prājñā rūpavarṇavināśinīm

स यस्तु कूपो नृपते स तु देहः शरीरिणाम् ।
यस्तत्र वसतेऽधस्तान्महाहिः काल एव सः ।
अन्तकः सर्वभूतानां देहिनां प्राणाहार्यसौ

sa yastu kūpo nṛpate sa tu dehaḥ śarīriṇām |
yastatra vasate'dhastānmahāhiḥ kāla eva saḥ |
antakaḥ sarvabhūtānāṃ dehināṃ prāṇāhāryasau

कूपमध्ये च या जाता वल्ली यत्र स मानवः ।
प्रोतो ययाऽभवल्लग्नो जीविताशा शरीरिणाम्

kūpamadhye ca yā jātā vallī yatra sa mānavaḥ |
proto yayā'bhavallagno jīvitāśā śarīriṇām

स यस्तु कूपपीनाहे तं वृक्षं परिसर्पति ।
षड्वक्त्रः कुञ्जरो राजन्स तु संवत्सरः स्मृतः

sa yastu kūpapīnāhe taṃ vṛkṣaṃ parisarpati |
ṣaḍvaktraḥ kuñjaro rājansa tu saṃvatsaraḥ smṛtaḥ

मुखानि ऋतवो मासाः पादा द्वादशा कीर्तिताः ।
ये तु वृंक्षं निकृन्तन्ति मूषिकाः पन्नगास्तथा

mukhāni ṛtavo māsāḥ pādā dvādaśā kīrtitāḥ |
ye tu vṛṃkṣaṃ nikṛntanti mūṣikāḥ pannagāstathā

रात्र्यहानि तु तान्याहुर्भूतानां परिचिन्तकाः ।
ये ते मधुकरास्तत्र कामास्ते परिकीर्तिताः

rātryahāni tu tānyāhurbhūtānāṃ paricintakāḥ |
ye te madhukarāstatra kāmāste parikīrtitāḥ

यास्तु ता बहुशो धाराः स्रवन्ति मधुनिस्रवम् ।
तांस्तु कामरसान्विन्द्याद्यत्र सज्जन्ति मानवाः

yāstu tā bahuśo dhārāḥ sravanti madhunisravam |
tāṃstu kāmarasānvindyādyatra sajjanti mānavāḥ

एवं संसारचक्रस्य परिवृत्तिं विदुर्बुधाः ।
येन संसारचक्रस्य पाशांश्छिन्दन्ति सर्वथा

evaṃ saṃsāracakrasya parivṛttiṃ vidurbudhāḥ |
yena saṃsāracakrasya pāśāṃśchindanti sarvathā