अध्याय 61: स्वधर्म से हटे ब्राह्मण की गति

पुनः शिवान्महोदर्कानहिंस्रांल्लोकसंमतान् ।
ब्रूहि धर्मान्सुखोपायान्मद्विधानां सुखावहान्

punaḥ śivānmahodarkānahiṃsrāṃllokasaṃmatān |
brūhi dharmānsukhopāyānmadvidhānāṃ sukhāvahān

ब्राह्मणस्य तु चत्वारस्त्वाश्रमा विहिताः प्रभो ।
वर्णास्तान्नानुवर्तन्ते त्रयो भारतसत्तम

brāhmaṇasya tu catvārastvāśramā vihitāḥ prabho |
varṇāstānnānuvartante trayo bhāratasattama

उक्तानि कर्माणि बहूनि राज
न्स्वर्ग्याणि राजन्यपरायणानि ।
शास्त्रस्य सर्वस्य विधौ स्मृतानि
क्षात्रे हि सर्वं विहितं यथावत्

uktāni karmāṇi bahūni rāja
nsvargyāṇi rājanyaparāyaṇāni |
śāstrasya sarvasya vidhau smṛtāni
kṣātre hi sarvaṃ vihitaṃ yathāvat

क्षात्राणि वैश्यानि च सेवमानः
शौद्राणि कर्माणि च ब्राह्मणः सत् ।
अस्मिँल्लोके निन्दितो मन्दचेताः ।
परे च लोके निरयं प्रयाति

kṣātrāṇi vaiśyāni ca sevamānaḥ
śaudrāṇi karmāṇi ca brāhmaṇaḥ sat |
asmim̐lloke nindito mandacetāḥ |
pare ca loke nirayaṃ prayāti

या संज्ञा विहिता लोके दासे शुनि वृके पशौ ।
विकर्मणि स्थिते विप्रे तां संज्ञां कुरु पाण्डव

yā saṃjñā vihitā loke dāse śuni vṛke paśau |
vikarmaṇi sthite vipre tāṃ saṃjñāṃ kuru pāṇḍava

षट्‌कर्मसंप्रवृत्तस्य आश्रमेषु चतुर्ष्वपि ।
सर्वधर्मोपपन्नस्य तद्भूतस्य कृतात्मनः

ṣaṭ‌karmasaṃpravṛttasya āśrameṣu caturṣvapi |
sarvadharmopapannasya tadbhūtasya kṛtātmanaḥ

ब्राह्मणस्य विशुद्धस्य तपस्यभिरतस्य च ।
निराशिषो वदान्यस्य लोका ह्यक्षरसंज्ञिताः

brāhmaṇasya viśuddhasya tapasyabhiratasya ca |
nirāśiṣo vadānyasya lokā hyakṣarasaṃjñitāḥ

यो यस्मिन्कुरुते कर्म यादृशं येन यत्र च ।
तादृशं तादृशेनैव सगुणं प्रतिपद्यते

yo yasminkurute karma yādṛśaṃ yena yatra ca |
tādṛśaṃ tādṛśenaiva saguṇaṃ pratipadyate

वृद्ध्या कृषिवणिक्त्वेन जीवसंजीवनेन च ।
वेत्तुमर्हसि राजेन्द्र स्वाध्यात्मगुणितेन च

vṛddhyā kṛṣivaṇiktvena jīvasaṃjīvanena ca |
vettumarhasi rājendra svādhyātmaguṇitena ca

कालसंचोदितः काले कालपर्यायनिश्चितः ।
उत्तमाधममध्यानि कर्माणि कुरुतेऽवशः

kālasaṃcoditaḥ kāle kālaparyāyaniścitaḥ |
uttamādhamamadhyāni karmāṇi kurute'vaśaḥ

अन्तवन्ति प्रदानानि परं श्रेयस्कराणि च ।
स्वकर्मविहितो लोको ह्यक्षरः सर्वतोमुखः

antavanti pradānāni paraṃ śreyaskarāṇi ca |
svakarmavihito loko hyakṣaraḥ sarvatomukhaḥ