पुनः शिवान्महोदर्कानहिंस्रांल्लोकसंमतान् ।
ब्रूहि धर्मान्सुखोपायान्मद्विधानां सुखावहान्
punaḥ śivānmahodarkānahiṃsrāṃllokasaṃmatān |
brūhi dharmānsukhopāyānmadvidhānāṃ sukhāvahān
Shanti Parva
Chapter 61: The brahmana who strays from his duty
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकषष्टितमोऽध्यायः ॥
11 verses · 61 of 372
What happens in this chapter
The brahmana who strays from his duty
Yudhishthira asks again for gentle, blessed duties that bring happiness to men like him. Bhishma says that all four ashramas are ordained for the brahmana, while the other varnas do not follow all of them. The whole of the shastra's rule is found in kshatriya dharma. A brahmana who takes up the work of kshatriyas, vaishyas or shudras is blamed in this world and goes to hell in the next. Such a brahmana, fallen from his own work, should be treated as one treats a servant or a dog. But the pure brahmana devoted to his six duties, rich in tapas, generous and free of desire, wins imperishable worlds. Each man reaps the fruit of his deeds in kind, driven by time.
युधिष्ठिर उवाच
भीष्म उवाच
ब्राह्मणस्य तु चत्वारस्त्वाश्रमा विहिताः प्रभो ।
वर्णास्तान्नानुवर्तन्ते त्रयो भारतसत्तम
brāhmaṇasya tu catvārastvāśramā vihitāḥ prabho |
varṇāstānnānuvartante trayo bhāratasattama
उक्तानि कर्माणि बहूनि राज
न्स्वर्ग्याणि राजन्यपरायणानि ।
शास्त्रस्य सर्वस्य विधौ स्मृतानि
क्षात्रे हि सर्वं विहितं यथावत्
uktāni karmāṇi bahūni rāja
nsvargyāṇi rājanyaparāyaṇāni |
śāstrasya sarvasya vidhau smṛtāni
kṣātre hi sarvaṃ vihitaṃ yathāvat
क्षात्राणि वैश्यानि च सेवमानः
शौद्राणि कर्माणि च ब्राह्मणः सत् ।
अस्मिँल्लोके निन्दितो मन्दचेताः ।
परे च लोके निरयं प्रयाति
kṣātrāṇi vaiśyāni ca sevamānaḥ
śaudrāṇi karmāṇi ca brāhmaṇaḥ sat |
asmim̐lloke nindito mandacetāḥ |
pare ca loke nirayaṃ prayāti
या संज्ञा विहिता लोके दासे शुनि वृके पशौ ।
विकर्मणि स्थिते विप्रे तां संज्ञां कुरु पाण्डव
yā saṃjñā vihitā loke dāse śuni vṛke paśau |
vikarmaṇi sthite vipre tāṃ saṃjñāṃ kuru pāṇḍava
षट्कर्मसंप्रवृत्तस्य आश्रमेषु चतुर्ष्वपि ।
सर्वधर्मोपपन्नस्य तद्भूतस्य कृतात्मनः
ṣaṭkarmasaṃpravṛttasya āśrameṣu caturṣvapi |
sarvadharmopapannasya tadbhūtasya kṛtātmanaḥ
ब्राह्मणस्य विशुद्धस्य तपस्यभिरतस्य च ।
निराशिषो वदान्यस्य लोका ह्यक्षरसंज्ञिताः
brāhmaṇasya viśuddhasya tapasyabhiratasya ca |
nirāśiṣo vadānyasya lokā hyakṣarasaṃjñitāḥ
यो यस्मिन्कुरुते कर्म यादृशं येन यत्र च ।
तादृशं तादृशेनैव सगुणं प्रतिपद्यते
yo yasminkurute karma yādṛśaṃ yena yatra ca |
tādṛśaṃ tādṛśenaiva saguṇaṃ pratipadyate
वृद्ध्या कृषिवणिक्त्वेन जीवसंजीवनेन च ।
वेत्तुमर्हसि राजेन्द्र स्वाध्यात्मगुणितेन च
vṛddhyā kṛṣivaṇiktvena jīvasaṃjīvanena ca |
vettumarhasi rājendra svādhyātmaguṇitena ca
कालसंचोदितः काले कालपर्यायनिश्चितः ।
उत्तमाधममध्यानि कर्माणि कुरुतेऽवशः
kālasaṃcoditaḥ kāle kālaparyāyaniścitaḥ |
uttamādhamamadhyāni karmāṇi kurute'vaśaḥ
अन्तवन्ति प्रदानानि परं श्रेयस्कराणि च ।
स्वकर्मविहितो लोको ह्यक्षरः सर्वतोमुखः
antavanti pradānāni paraṃ śreyaskarāṇi ca |
svakarmavihito loko hyakṣaraḥ sarvatomukhaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)