शान्ति पर्व

अध्याय 5: जरासन्ध की भेंट और कर्ण के पतन के कारण

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि पञ्चमोऽध्यायः ॥

15 श्लोक · 5 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

जरासन्ध की भेंट और कर्ण के पतन के कारण

कर्ण का पराक्रम सुनकर मगध के जरासन्ध उन्हें द्वन्द्वयुद्ध के लिए ललकारते हैं। शस्त्र समाप्त होने पर बाहुयुद्ध होता है, और कर्ण जरासन्ध के शरीर की वह सन्धि तोड़ने लगते हैं जो जरा ने जोड़ी थी। प्रसन्न होकर राजा वैर छोड़ देते हैं और मालिनी नगरी दे देते हैं। पाण्डवों के हित के लिए इन्द्र उनसे सहज कवच-कुण्डल माँगते हैं और कर्ण दे देते हैं। फिर नारद उनकी मृत्यु के कारण गिनाते हैं: ब्राह्मण का शाप, परशुराम का शाप, कुन्ती को दिया वर, इन्द्र की माया, भीष्म का उन्हें अर्धरथी कहना, शल्य का तेज घटाना और श्रीकृष्ण की नीति। अर्जुन ने रुद्र, इन्द्र, यम, वरुण, कुबेर, द्रोण और कृप के अस्त्रों से उन्हें मारा। वे रण में मरे हैं, शोक मत करो।

नारद उवाच

5.1

आदित्कृतबलं कर्णं दृष्ट्वा राजा स मागधः ।
आह्वयद्द्वैरथेनाजौ जरासन्धो महीपतिः

āditkṛtabalaṃ karṇaṃ dṛṣṭvā rājā sa māgadhaḥ |
āhvayaddvairathenājau jarāsandho mahīpatiḥ

5.2

तयोः समभवद्युद्धं दिव्यास्त्रविदुषोर्द्वयोः ।
युधि नानाप्रहरणैरन्योन्यमभिवर्षतोः

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ divyāstraviduṣordvayoḥ |
yudhi nānāpraharaṇairanyonyamabhivarṣatoḥ

5.3

क्षीणबाणौ विधनुषौ भग्नखङ्गौ महीं गतौ ।
बाहुभिः समसज्जेतामुभावतिबलान्वितौ

kṣīṇabāṇau vidhanuṣau bhagnakhaṅgau mahīṃ gatau |
bāhubhiḥ samasajjetāmubhāvatibalānvitau

5.4

[बाहुकण्टकयुद्धेन तस्य कर्णोऽथ युध्यतः ।]
विभेदं संधिं देहस्य जरया श्लेषितस्य हि

[bāhukaṇṭakayuddhena tasya karṇo'tha yudhyataḥ |]
vibhedaṃ saṃdhiṃ dehasya jarayā śleṣitasya hi

5.5

स विकारं शरीरस्य दृष्ट्वा नृपतिरात्मनः ।
प्रीतोऽस्मीत्यब्रवीत्कर्णं वैरमुत्सृज्य दूरतः

sa vikāraṃ śarīrasya dṛṣṭvā nṛpatirātmanaḥ |
prīto'smītyabravītkarṇaṃ vairamutsṛjya dūrataḥ

5.6

प्रीत्या ददौ स कर्णाय मालिनीं नगरीमनु ।
अङ्गेषु नरशार्दूल स राजाऽऽसीत्सपत्नजित्

prītyā dadau sa karṇāya mālinīṃ nagarīmanu |
aṅgeṣu naraśārdūla sa rājā''sītsapatnajit

5.7

पालयामास वर्णांस्तु कर्णः परबलार्दनः ।
दुर्योधनस्यानुमते तवापि विदितं तथा

pālayāmāsa varṇāṃstu karṇaḥ parabalārdanaḥ |
duryodhanasyānumate tavāpi viditaṃ tathā

5.8

एवं शस्त्रप्रतापेन प्रथितः सोऽभवत्क्षितौ ।
त्वद्धितार्थं सुरेन्द्रेण भिक्षितो वर्मकुण्डले

evaṃ śastrapratāpena prathitaḥ so'bhavatkṣitau |
tvaddhitārthaṃ surendreṇa bhikṣito varmakuṇḍale

5.9

स दिव्ये सहजे प्रादात्कुण्डले परमार्चिते ।
सहजं कवचं चापि मोहितो देवमायया

sa divye sahaje prādātkuṇḍale paramārcite |
sahajaṃ kavacaṃ cāpi mohito devamāyayā

5.10

विमुक्तः कुण्डलाभ्यां च सहजेन च वर्मणा ।
निहतो विजयेनाजौ वासुदेवस्य पश्यतः

vimuktaḥ kuṇḍalābhyāṃ ca sahajena ca varmaṇā |
nihato vijayenājau vāsudevasya paśyataḥ

5.11

ब्राह्मणस्यापि शापेन रामस्य च महात्मनः ।
कुन्त्याश्च वरदानेन मायया च शतक्रतोः

brāhmaṇasyāpi śāpena rāmasya ca mahātmanaḥ |
kuntyāśca varadānena māyayā ca śatakratoḥ

5.12

भीष्मावमानात्सङ्ख्यायां रथानामर्धकीर्तनात् ।
शल्यतेजोवधाच्चापि वासुदेवनयेन च ।

bhīṣmāvamānātsaṅkhyāyāṃ rathānāmardhakīrtanāt |
śalyatejovadhāccāpi vāsudevanayena ca |

5.13

रुद्रस्य देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च ।
कुबेरद्रोणयोश्चैव कृपस्य च महात्मनः

rudrasya devarājasya yamasya varuṇasya ca |
kuberadroṇayoścaiva kṛpasya ca mahātmanaḥ

5.14

अस्त्राणि दिव्यान्यादाय युधि गाण्डीवधन्वना ।
हतो वैकर्तनः कर्णो दिवाकरसमद्युतिः

astrāṇi divyānyādāya yudhi gāṇḍīvadhanvanā |
hato vaikartanaḥ karṇo divākarasamadyutiḥ

5.15

एवं शप्तस्तव भ्राता बहुभिश्चापि वञ्चितः ।
न शोच्यः पुरुषव्याघ्र युद्धे हि निधनं गतः

evaṃ śaptastava bhrātā bahubhiścāpi vañcitaḥ |
na śocyaḥ puruṣavyāghra yuddhe hi nidhanaṃ gataḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)