अध्याय 4: कलिंग स्वयंवर में कर्ण का पराक्रम

कर्णस्तु समवाप्यैवमस्त्रं भार्गवनन्दनात् ।
दुर्योधनेन सहितो मुमुदे भरतर्षभ

karṇastu samavāpyaivamastraṃ bhārgavanandanāt |
duryodhanena sahito mumude bharatarṣabha

ततः कदाचिदाजातः समाजग्मुः स्वयंवरे ।
कलिङ्गविषये राजन्राज्ञश्चित्राङ्गदस्य च

tataḥ kadācidājātaḥ samājagmuḥ svayaṃvare |
kaliṅgaviṣaye rājanrājñaścitrāṅgadasya ca

श्रीमद्राजपुरं नाम नगरं तत्र भारत ।
राजानः शतशस्तत्र कन्यार्थे समुपागमन्

śrīmadrājapuraṃ nāma nagaraṃ tatra bhārata |
rājānaḥ śataśastatra kanyārthe samupāgaman

श्रुत्वा दुर्योधनस्तत्र समेतान्सर्वपार्थिवान् ।
रथेन काञ्चनाङ्गेन कर्णेन सहितो ययौ

śrutvā duryodhanastatra sametānsarvapārthivān |
rathena kāñcanāṅgena karṇena sahito yayau

ततः स्वयंवरे तस्मिन्नानादेश्या महारथाः ।
समाजग्मुर्नृपतयः कन्यार्थे नृपसत्तम

tataḥ svayaṃvare tasminnānādeśyā mahārathāḥ |
samājagmurnṛpatayaḥ kanyārthe nṛpasattama

शिशुपालो जरासन्धो भीष्मको वक्र एव च ।
कपोतरोमा नीलश्च रुक्मी च दृढविक्रमः

śiśupālo jarāsandho bhīṣmako vakra eva ca |
kapotaromā nīlaśca rukmī ca dṛḍhavikramaḥ

सृगालश्च महाराजः स्त्रीराज्याधिपतिश्च यः ।
विशोकः शतधन्वा च भोजो वीरश्च नामतः

sṛgālaśca mahārājaḥ strīrājyādhipatiśca yaḥ |
viśokaḥ śatadhanvā ca bhojo vīraśca nāmataḥ

एते चान्ये च बहवो दक्षिणां दिशमाश्रिताः ।
म्लेच्छाश्चार्याश्च राजानः प्राच्योदीच्यास्तथैव च

ete cānye ca bahavo dakṣiṇāṃ diśamāśritāḥ |
mlecchāścāryāśca rājānaḥ prācyodīcyāstathaiva ca

काञ्चनाङ्गदिनः सर्वे शुद्धजाम्बूनदप्रभाः ।
सर्वे भास्वरदेहाश्च व्याघ्रा इव बलोत्कटाः

kāñcanāṅgadinaḥ sarve śuddhajāmbūnadaprabhāḥ |
sarve bhāsvaradehāśca vyāghrā iva balotkaṭāḥ

ततः समुपविष्टेषु तेषु राजसु भारत ।
विवेश रङ्गं सा कन्या धात्रीवर्षवरान्विता

tataḥ samupaviṣṭeṣu teṣu rājasu bhārata |
viveśa raṅgaṃ sā kanyā dhātrīvarṣavarānvitā

ततः संश्राव्यमाणेषु राज्ञां नामसु भारत ।
अत्यक्रामद्धार्तराष्ट्रं सा कन्या वरवर्णिनी

tataḥ saṃśrāvyamāṇeṣu rājñāṃ nāmasu bhārata |
atyakrāmaddhārtarāṣṭraṃ sā kanyā varavarṇinī

दुर्योधनस्तु कौरव्यो नामर्षयत लङ्घनम् ।
प्रत्यपेधच्च तां कन्यामसत्कृत्य नराधिपान्

duryodhanastu kauravyo nāmarṣayata laṅghanam |
pratyapedhacca tāṃ kanyāmasatkṛtya narādhipān

स वीर्यमदमत्तत्वाद्भीष्मद्रोणावुपाश्रितः ।
रथमारोप्य तां कन्यामाजुहाव नराधिपान्

sa vīryamadamattatvādbhīṣmadroṇāvupāśritaḥ |
rathamāropya tāṃ kanyāmājuhāva narādhipān

तमन्वगाद्रथी खङ्गी बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ।
कर्णः शस्त्रभृतां श्रेष्ठः पृष्ठतः पुरुषर्षभ

tamanvagādrathī khaṅgī baddhagodhāṅgulitravān |
karṇaḥ śastrabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ pṛṣṭhataḥ puruṣarṣabha

ततो विमर्दः सुमहान्राज्ञामासीद्युयुत्सताम् ।
सन्नह्यतां तनुत्राणि रथान्योजयतामपि ।

tato vimardaḥ sumahānrājñāmāsīdyuyutsatām |
sannahyatāṃ tanutrāṇi rathānyojayatāmapi |

तेऽभ्यधावन्त संक्रुद्धाः कर्णदुर्योधनावुभौ ।
शरवर्षाणि मुञ्चन्तो मेघाः पर्वतयोरिव

te'bhyadhāvanta saṃkruddhāḥ karṇaduryodhanāvubhau |
śaravarṣāṇi muñcanto meghāḥ parvatayoriva

कर्णस्तेषामापततामेकैकेन शरेण ह ।
धनूंषि च शरव्रातान्पातयामास भूतले

karṇasteṣāmāpatatāmekaikena śareṇa ha |
dhanūṃṣi ca śaravrātānpātayāmāsa bhūtale

ततो विधनुषः कांश्चित्कांश्चिदुद्यतकार्मुकान् ।
कांश्चिदुत्सृजतो बाणान्रथशक्तिगदास्तथा

tato vidhanuṣaḥ kāṃścitkāṃścidudyatakārmukān |
kāṃścidutsṛjato bāṇānrathaśaktigadāstathā

लाघवाव्द्याकुलीकृत्य कर्णः प्रहरतां वरः ।
हतसूतांश्च भूयिष्ठान्स विजिग्ये नराधिपान्

lāghavāvdyākulīkṛtya karṇaḥ praharatāṃ varaḥ |
hatasūtāṃśca bhūyiṣṭhānsa vijigye narādhipān

ते स्वयं वाहयन्तोऽश्वान्याहि याहीति वादिनः ।
व्यपेयुस्ते रणं हित्वा राजानो भग्नमानसाः

te svayaṃ vāhayanto'śvānyāhi yāhīti vādinaḥ |
vyapeyuste raṇaṃ hitvā rājāno bhagnamānasāḥ

दुर्योधनस्तु कर्णेन पाल्यमानोऽभ्ययात्तदा ।
हृष्टः कन्यामुपादाय नगरं नागसाह्वयम्

duryodhanastu karṇena pālyamāno'bhyayāttadā |
hṛṣṭaḥ kanyāmupādāya nagaraṃ nāgasāhvayam