शान्ति पर्व

अध्याय 38: श्रीकृष्ण द्वारा चार्वाक का पूर्ववृत्त

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि अष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥

13 श्लोक · 38 में से 372

इस अध्याय में क्या होता है

श्रीकृष्ण द्वारा चार्वाक का पूर्ववृत्त

श्रीकृष्ण युधिष्ठिर से कहते हैं कि ब्राह्मण सदा पूजनीय हैं, वे पृथ्वी पर चलने वाले देवता हैं जिनकी वाणी दुष्ट के लिए विष है। सत्ययुग में चार्वाक राक्षस ने बदरी में बहुत वर्षों तक तप किया। ब्रह्मा ने उसे सब प्राणियों से अभय का वर दिया, केवल ब्राह्मणों के अपमान को छोड़कर। वर पाकर वह देवताओं को सताने लगा और देवता ब्रह्मा के पास गए। ब्रह्मा ने बताया कि उसकी मृत्यु का उपाय हो चुका है: मनुष्यों में दुर्योधन नाम का राजा उसका मित्र होगा, उसके स्नेह में वह ब्राह्मणों का अपमान करेगा और उनकी वाणी से भस्म होगा। वही हुआ है। श्रीकृष्ण कहते हैं कि तुम्हारे बन्धु क्षत्रधर्म से मरकर स्वर्ग गए हैं। अब प्रजा की रक्षा करो, शत्रुओं को जीतो और ब्राह्मणों का सत्कार करो।

वैशंपायन उवाच

38.1

ततस्तत्र तु राजानं तिष्ठन्ते भ्रातृभिः सह ।
उवाच देवकीपुत्रः सर्वदर्शी जनार्दनः

tatastatra tu rājānaṃ tiṣṭhante bhrātṛbhiḥ saha |
uvāca devakīputraḥ sarvadarśī janārdanaḥ

वासुदेव उवाच

38.2

ब्राह्मणास्तात लोकेऽस्मिन्नर्चनीयाः सदा मम ।
एते भूमिचरा देवा वाग्विषाः सुप्रसादकाः

brāhmaṇāstāta loke'sminnarcanīyāḥ sadā mama |
ete bhūmicarā devā vāgviṣāḥ suprasādakāḥ

38.3

पुरा कृतयुगे राजंश्चार्वाको नाम राक्षसः ।
तपस्तेपे महाबाहो बदर्यां बहुवार्षिकम्

purā kṛtayuge rājaṃścārvāko nāma rākṣasaḥ |
tapastepe mahābāho badaryāṃ bahuvārṣikam

38.4

वरेण च्छन्द्यमानश्च ब्रह्मणा च पुनः पुनः ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो वरयामास भारत

vareṇa cchandyamānaśca brahmaṇā ca punaḥ punaḥ |
abhayaṃ sarvabhūtebhyo varayāmāsa bhārata

38.5

द्विजावमानादन्यत्र प्रादाद्वरमनुत्तमम् ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो ददौ तस्मै जगत्पतिः

dvijāvamānādanyatra prādādvaramanuttamam |
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dadau tasmai jagatpatiḥ

38.6

स तु लब्धवरः पापो देवानमितविक्रमः ।
राक्षसस्तापयामास तीव्रकर्मा महाबलः

sa tu labdhavaraḥ pāpo devānamitavikramaḥ |
rākṣasastāpayāmāsa tīvrakarmā mahābalaḥ

38.7

ततो देवाः समेताश्च ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ।
वधाय रक्षसस्तस्य बलविप्रकृतास्तदा

tato devāḥ sametāśca brahmāṇamidamabruvan |
vadhāya rakṣasastasya balaviprakṛtāstadā

38.8

तानुवाच ततो देवो विहितं तत्र वै मया ।
यथाऽस्य भविता मृत्युरचिरणेति भारत

tānuvāca tato devo vihitaṃ tatra vai mayā |
yathā'sya bhavitā mṛtyuraciraṇeti bhārata

38.9

राजा दुर्योधनो नाम सखाऽस्य भविता नृषु ।
तस्य स्नेहावबद्धोऽसौ ब्राह्मणानवमंस्यते

rājā duryodhano nāma sakhā'sya bhavitā nṛṣu |
tasya snehāvabaddho'sau brāhmaṇānavamaṃsyate

38.10

तत्रैनं रुषिता विप्रा विप्रकारप्रधर्षिताः ।
धक्ष्यन्ति वाग्बलाः पापं ततो नाशं गमिष्यति

tatrainaṃ ruṣitā viprā viprakārapradharṣitāḥ |
dhakṣyanti vāgbalāḥ pāpaṃ tato nāśaṃ gamiṣyati

38.11

स एष निहतः शेते ब्रह्मदण्डेन राक्षसः ।
चार्वाको नृपतिश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ

sa eṣa nihataḥ śete brahmadaṇḍena rākṣasaḥ |
cārvāko nṛpatiśreṣṭha mā śuco bharatarṣabha

38.12

हतास्ते क्षत्रधर्मेण ज्ञातयस्तव पार्थिव ।
स्वर्गताश्च महात्मानो वीराः क्षत्रियपुङ्गवाः

hatāste kṣatradharmeṇa jñātayastava pārthiva |
svargatāśca mahātmāno vīrāḥ kṣatriyapuṅgavāḥ

38.13

स त्वमातिष्ठ कार्याणि मा ते भूद्वुद्धिरन्यथा ।
शत्रूञ्जहि प्रजा रक्ष द्विजांश्च परिपूजय

sa tvamātiṣṭha kāryāṇi mā te bhūdvuddhiranyathā |
śatrūñjahi prajā rakṣa dvijāṃśca paripūjaya

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)